คิดให้ไม่ทุกข์

โดย...วีรณัฐ โรจนประภา www.kidmai.com , www.facebook.com/kidmai / ภาพ คลังภาพโพสต์ทูเดย์

คนเรานั้นทุกข์เพราะความคิด!!

นี่เป็นสัจธรรม เป็นความจริงที่ทุกคนสามารถพิสูจน์ได้ด้วยตนเอง หรือเทียบเคียงจากประสบการณ์ตรงของตนเองได้

คนมีร้อยล้านคิดไม่เป็นก็เป็นทุกข์ กลัวเงินหมด กลัวเงินไม่พอใช้ในอนาคต

อีกคนมีร้อยล้านเท่ากัน แต่คิดเป็น ก็ไม่ทุกข์เพราะจำนวนเงิน คิดเพียงการอดออมใช้เงินนั้นให้คุ้มค่า นำมาสร้างประโยชน์ให้งอกเงยเป็นหลักประกันในอนาคตได้

หรือที่เห็นบ่อยๆ บางคนปวดท้องนิดเดียว แต่ทุกข์ไปมากมายเพราะคิดวิตกกังวล (เกินกว่าเหตุ) ว่าจะแปรเป็นโรคร้าย รักษาไม่หาย เลยเถิดไปไกลจนผลที่เกิดจากความคิด (ผิด) นี้มากกว่าผลที่เกิดจากอาการของโรคจริงๆ เสียอีก

กลับกัน ขณะที่บางคนไม่ใช่แค่ปวดท้อง แต่หนักถึงขนาดสูญเสียอวัยวะ หรือถึงขั้นคุณหมอฟันธงสรุปผลเปรี้ยงออกมากันชัดๆ ว่าจะอยู่ได้อีกกี่วัน กี่เดือนพูดง่ายๆ คือ ระบุวันตายกันเลย แต่ด้วยคิดเป็นเขากลับยิ้มรับ สามารถมีชีวิตที่เหลือได้อย่างมีความสุข ทั้งยังอาจเป็นกำลังใจให้คนแข็งแรงร่างกายเป็นปกติด้วยซ้ำ

แปลว่าความคิดเป็นสิ่งไม่ดี ไม่ควรคิดหรืออย่างไร?

คำตอบ ย่อมไม่ใช่ เพราะถ้าไม่คิด มนุษย์เราก็ไม่ต่างจากก้อนหินและดินทราย ไม่ได้คิดวางแผนการงาน ไม่ได้คิดสร้างสรรค์พัฒนา ไม่ได้ใช้ศักยภาพของมนุษย์มาพัฒนาโลก มาช่วยเหลือคน

ความคิดมีทั้งคุณอนันต์และโทษมหันต์

มีคุณเมื่อคิดเป็น มีโทษเมื่อคิดไม่เป็น

ดังนั้น สิ่งที่เราควรทำคือการฝึกใช้ความคิดให้เกิดประโยชน์แก่เรา ไม่นำทุกข์มาให้ ซึ่งขั้นแรกก็คือ เราต้องรู้เสียก่อนว่าความคิดแบบไหนเป็นคุณควรคิด ความคิดแบบไหนเป็นโทษควรเลี่ยง

เริ่มจากความคิดที่ควรเลี่ยงก่อน ซึ่งก็คือความคิดที่มีตัวเราเข้าไปอยู่ในความคิดนั้น ความคิดชนิดนี้แหละที่ก่อโทษ ทำให้เกิดการเบี่ยงเบนมีอคติในการตัดสินใจอันต่อมาถึงการกระทำที่ไม่เป็นไปตามเหตุอันควร เพราะเจือด้วยความอยากหรือกลัวของเรา

จากวางแผนการค้าตามที่ควรกระทำ เมื่อมีตัวเรา ราคาที่ตั้งอาจสูงขึ้นด้วยความโลภ ทำให้การค้านั้นอาจล้มเหลว หรืออีกด้านคืออาจตั้งราคาต่ำเกินไปด้วยความกลัว ทำให้เสียโอกาสที่ควรจะได้

 

ความคิดที่มีเรานี้จะหนักๆ จากสิ่งที่เรียกว่าอุปาทานหรือแรงยึดมั่นถือมั่น ส่วนความคิดใช้งานที่มีประสิทธิภาพจะเป็นการคิดเบาๆ สบายๆ ตามเหตุ ตามผล ใครอยากใช้ความคิดให้มีประสิทธิภาพก็ลองสังเกตดูว่าขณะนั้นเราคิดแบบไหน หากเป็นความคิดที่มีตัวตนก็หยุดเสีย ตั้งสติ มีสมาธิแล้วค่อยกลับมาตั้งใจคิดแบบใช้เหตุและผล

แต่ปัญหาอยู่ที่เราจะรู้ได้อย่างไรว่าขณะไหนจิตคิดเพราะเราอยู่แต่ในโลกความคิดมาตลอดชั่วชีวิตไม่สามารถแยกแยะได้ วิธีการก็ในเมื่อเราไม่คุ้นที่จะรู้ว่าอย่างไหนคือจิตที่หลงไปคิด เราก็ฝึกในด้านตรงข้าม นั่นคือฝึกที่จะ “รู้สึกตัว” หรือที่คุ้นกันคือฝึก “สติ”

เมื่อเราฝึกสติจนชำนาญ คราวนี้เมื่อจิตไม่มีสติ คือจิตคิดเราก็จะรู้ได้ว่านั่นคือจิตคิดและเมื่อรู้แล้วเราก็สามารถที่จะเลือกหยุดความคิดนั้น หรือตั้งใจใช้ความคิดนั้นในการทำงานต่อไปได้

และการฝึกรู้ก็ไม่ยากอีกเช่นกัน เป็นธรรมชาติที่มีติดตัวเรามาอยู่แล้ว แต่เราอาจลืมสังเกต อย่างเช่น เมื่อมีอะไรมากระทบร่างกายเราก็รู้สึกได้ มีเข็มอะไรแทงเข้ามาในเนื้อเราเจ็บ เราก็รู้ได้ หรือเราเดินเท้าเหยียบพื้นเราก็รู้สึกถึงสัมผัสนั้นได้ และหากทบทวนดูจะเห็นว่าจะรู้การกระทบ รู้ความเจ็บปวด หรือรู้การสัมผัสที่เท้าล้วนไม่มีภาษา ไม่มีคำพูด หรือไม่มีความคิดนั่นเอง

ฝึกแบบนี้ล่ะครับ แต่ทำให้บ่อยๆ จนจิตจำแนกได้แม่น จิตคุ้นที่จะอยู่กับรู้มากกว่าคิด จิตจะไปคิดก็ต่อเมื่อเราต้องการ คิดตามประสงค์ของงานโดยปราศจากอคติจากความโลภ ความกลัวของเรา เช่นนี้เราจะไม่มีวันทุกข์เพราะความคิดอีก

ผมชอบเทพนิยายเรื่อง “อาลาดินกับตะเกียงวิเศษ” แต่เป็นเวอร์ชันที่ยักษ์ใจดีให้ขอพรได้ไม่จำกัดจำนวน แต่มีข้อแม้ว่าอาลาดินจะต้องขอพรข้อใหม่ทันทีที่ยักษ์เนรมิตคำขอก่อนแล้วเสร็จ หากอาลาดินนึกพรมาขอไม่ออก ยักษ์จะจับอาลาดินกินเสีย

เวอร์ชันนี้ตรงกับภาพจริงในปัจจุบันที่มนุษย์ (อาลาดิน) มีความคิด (ยักษ์) ไว้สร้างสรรค์ (เนรมิต) สิ่งต่างๆ ขึ้นมาให้ แต่หากรู้ไม่ทัน ใช้ความคิดไม่เป็น ก็จะโดนความคิดนั้นกินเอา วิธีแก้ก็ต้องเลียนแบบอาลาดินในเรื่อง คือสั่งให้ยักษ์ปีนต้นไม้ขึ้นลงไปเรื่อยๆ จนกว่าจะสั่งหยุด ครานี้อาลาดินก็สบายไม่ต้องคอยกังวลว่าจะโดนยักษ์จับกิน พออยากได้อะไรค่อยสั่งยักษ์หยุด แล้วขอพรข้อใหม่เนรมิตขึ้นมาใช้ เสร็จแล้วก็ให้ยักษ์ปีนต้นไม้ต่อ

มนุษย์เราก็ต้องใช้ความคิดเช่นนี้เช่นกัน ไม่มีเรื่องให้คิดก็มาพักอยู่กับความรู้สึกตัว ให้คอยรู้การเคลื่อนไหวของร่างกายหรือลมหายใจเข้าออกไปเรื่อยๆ จะใช้ค่อยหยุดแล้วมาคิด คิดเสร็จกลับไปรู้ต่อ แบบนี้ก็ปลอดภัยและได้ประโยชน์

หายักษ์ในตะเกียงมาเป็นทาสสักตัวสิครับ!