รักษ์น้ำเพื่ออนาตต 3 หมื่นฝาย ถวายนายหลวง

เหตุการณ์อุทกภัยครั้งใหญ่ในช่วงที่ผ่านมา ทำให้หลายคนตระหนักถึงความสำคัญของการบริหารจัดการน้ำมากขึ้น เพราะภัยพิบัติจากน้ำที่มากเกินไปหรือน้อยเกินไป ย่อมส่งผลต่อผู้คนทั้งประเทศ

เมื่อพูดถึงโครงการการบริหารจัดการน้ำ “SCG รักษ์น้ำ เพื่ออนาคต” นับเป็นหนึ่งในโครงการแก้ปัญหาน้ำขาด น้ำเกิน และน้ำเสีย เป็นตัวอย่างดีๆ ด้านการบริหารจัดการน้ำอย่างมีคุณภาพ แล้วยังมุ่งสร้างความสมดุลของการอยู่ร่วมกันระหว่างชุมชน สิ่งแวดล้อม และอุตสาหกรรมอย่างพอเพียงและยั่งยืน

โครงการนี้เริ่มขึ้นครั้งแรกเมื่อปี 2546 และประสบความสำเร็จในการสร้างฝายชะลอน้ำบรรลุจำนวนที่ตั้งเป้าหมายไว้ในแต่ละปี ซึ่งได้ช่วยสร้างความชุ่มชื้นให้กับคนต้นน้ำ และช่วยแก้ปัญหาน้ำขาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ

บุญเรือน เฒ่าคำ ผู้ใหญ่บ้านบ้านสามขา ต.หัวเสือ อ.แม่ทะ จ.ลำปาง เล่าว่า “แต่ก่อนบ้านสามขาประสบปัญหาภัยแล้ง ไม่มีน้ำเพียงพอต่อการใช้ดื่มกิน ปลูกอะไรก็ไม่ค่อยได้ เมื่อถึงหน้าแล้งชาวบ้านก็ต้องตื่นนอนตั้งแต่ตี 23 เพื่อมารองน้ำประปาหมู่บ้านไว้ใช้ เพราะถ้าเป็นช่วงเวลาอื่นคนจะใช้น้ำมาก ทำให้น้ำไม่ไหล ส่วนอ่างเก็บน้ำของบ้านสามขาก็มีตะกอนเต็มอ่าง ทำให้เก็บน้ำไว้ได้น้อย ต่อมาในปี 2546 บ้านสามขาจึงเริ่มสร้างฝายชะลอน้ำควบคู่กับการป้องกันไฟป่า ภายใต้การสนับสนุนของเอสซีจี ทำให้ปัญหาความแห้งแล้งค่อยๆ หมดไป ชาวบ้านสามขาจึงมีน้ำเพียงพอต่อการอุปโภคบริโภค”

เครือข่ายของเอสซีจี ทั้งพนักงาน อาสาสมัคร หน่วยงานราชการ สถาบันการศึกษา ภาคประชาสังคม สื่อมวลชน และชุมชนชาวลำปาง รวมกว่า 700 คน ได้มีโอกาสร่วมฉลองการสร้างฝายชะลอน้ำครบ 3 หมื่นฝาย ถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พร้อมร่วมเรียนรู้การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของชุมชนบ้านสามขา อ.แม่ทะ จ.ลำปาง

ดร.จิรายุ อิศรางกูร ณ อยุธยา ประธานกรรมการ บริษัท ปูนซิเมนต์ไทย ประธานในงาน เล่าว่า เอสซีจี ได้น้อมนำแนวคิดด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำจากศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้อันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มาปฏิบัติอย่างจริงจังและต่อเนื่อง ภายใต้โครงการ “SCG รักษ์น้ำ เพื่ออนาคต” เพื่อร่วมแก้ปัญหาน้ำขาด น้ำเกิน น้ำเสีย คืนคุณภาพชีวิตที่ดีสู่สังคมอย่างยั่งยืน ซึ่งความสำเร็จของโครงการนี้ เกิดจากความร่วมมือร่วมใจของชุมชนและเครือข่ายกัลยาณมิตร

การบริหารจัดการน้ำของโครงการ SCG รักษ์น้ำ เพื่ออนาคต ยังส่งผลถึงคุณภาพชีวิตที่ดีของชุมชนอีกด้วย กานต์ ตระกูลฮุน กรรมการผู้จัดการใหญ่ เอสซีจี เล่าว่า “เอสซีจี ไม่เพียงส่งเสริมให้ชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมอนุรักษ์น้ำด้วยการสร้างฝายชะลอน้ำเท่านั้น แต่ยังมุ่งต่อยอดสู่วิสาหกิจชุมชน เพื่อพัฒนาชุมชนให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น พร้อมเติบโตอย่างเข้มแข็งและยั่งยืน จากการดำเนินโครงการในหลายปีที่ผ่านมา พบผลเชิงนิเวศหลากหลายรูปแบบ ทั้งช่วยสร้างความชุ่มชื้นให้กับผืนป่า ทำให้ไฟป่าลดลงจากเดิมปีละ 200300 ครั้ง เหลือเพียงปีละ 26 ครั้ง เกิดความหลากหลายของพันธุ์พืชและสัตว์ป่าในระบบนิเวศ ชุมชนมีน้ำใช้อย่างพอเพียงในหน้าแล้ง และน้ำไม่ท่วมในหน้าฝน ที่สำคัญคือ สร้างรายได้ให้กับชุมชน โดยชุมชนสามารถจัดทำน้ำประปาภูเขา สามารถเพาะปลูกได้ตลอดปี และนำผลผลิตจากป่า อาทิ เห็ดต่างๆ ผักหวาน น้ำผึ้ง สมุนไพร มาเป็นรายได้เสริม ทำให้หลายชุมชนมีวิถีชีวิตที่ดีขึ้น ลูกหลานกลับมาทำมาหากินในบ้านเกิด บางแห่งกลายเป็นศูนย์การเรียนรู้ชุมชนที่เปิดโอกาสให้ผู้สนใจมาศึกษาเรียนรู้ หรือเปิดเป็นโฮมสเตย์”

ผลที่เกิดขึ้นจากการสร้างฝายชะลอน้ำ คือ ชาวบ้านเกิดการสั่งสมบทเรียนและประสบการณ์จากการลงมือทำด้วยตนเอง จนกระทั่งสามารถแก้ไขปัญหาได้ในระยะยาว พัฒนาความคิดสู่การพึ่งพาตนเอง และส่งเสริมการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำสู่ชุมชนและท้องถิ่นใกล้เคียง นอกจากนี้ ยังขยายเครือข่ายแนวร่วมเพื่อให้ธรรมชาติและระบบนิเวศของชุมชนฟื้นคืน

ชุมชนบ้านสามขาร่วมกับเอสซีจี สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ กฟผ. และเขื่อนศรีนครินทร์ จัดทำโครงการ “วิสาหกิจชุมชนเครือข่ายพลังงานสะอาดเพื่อสิ่งแวดล้อม บ้านสามขา” ร่วมกันก่อตั้งโรงไฟฟ้าพลังน้ำที่บ้านสามขา ซึ่งเป็นโรงผลิตกระแสไฟฟ้าของประชาชนแห่งแรกของประเทศไทย ทำให้เราสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการปั่นกระแสไฟฟ้า ช่วยอนุรักษ์พลังงาน นอกจากนี้ ยังเกิดรายได้กลับคืนสู่ชุมชน สร้างความมั่นคง ทำให้ชุมชนสามารถใช้ชีวิตตามวิถีแห่งความพอเพียงและอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างยั่งยืนและเป็นสุข

จากเดิมที่ไม่มีน้ำกินน้ำใช้ หมู่บ้านสามขากลายเป็นหมู่บ้านเข้มแข็งที่มีโรงผลิตกระแสไฟฟ้าเป็นของตัวเอง เกิดเป็นวิสาหกิจชุมชน ที่มีรากฐานมาจากจิตสำนึกการอนุรักษ์น้ำร่วมกัน ไม่เพียงเป็นแบบอย่างแนวคิดดีๆ ในการบริหารจัดการน้ำเท่านั้น แต่ยังแสดงให้เห็นว่าหากแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างสร้างสรรค์ เราสามารถต่อยอดความคิดและสร้างประโยชน์ให้กับสังคมได้ และเมื่อชุมชนและสังคมเข้มแข็ง ก็จะสามารถแก้ปัญหาในอนาคตของตนเองได้อย่างยั่งยืน

ที่ผ่านมาเอสซีจีส่งเสริมและสนับสนุนชุมชนหลายพื้นที่ทั่วประเทศ สร้างฝายชะลอน้ำรวมแล้วกว่า 3 หมื่นฝาย โดยความร่วมแรงร่วมใจของพนักงาน อาสาสมัครและชุมชนต่างๆ ทั่วประเทศ ทำให้พื้นที่ที่เคยแห้งแล้งกลับมาอุดมสมบูรณ์ สร้างความชุ่มชื้นให้ผืนป่า รวมทั้งสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนอย่างยั่งยืน พร้อมมุ่งสร้างจิตสำนึกในการดูแลรักษาป่าให้เกิดขึ้นกับคนในชุมชน รวมถึงผู้มีจิตอาสาที่เข้าไปร่วมสร้างฝายชะลอน้ำ ตามแนวทางของกระบวนการ “สร้างฝายในใจคน” เพื่อปลุกจิตสำนึกการอนุรักษ์น้ำอย่างยั่งยืน