บริหารธุรกิจครอบครัวอย่างมืออาชีพ

โดย...อณุศรา ทองอุไร

90% ของ GDP ในประเทศไทยมาจากธุรกิจครอบครัว แต่ผลจากงานวิจัยในระดับโลกบ่งชี้ว่า 80% ของธุรกิจครอบครัวนั้น ไม่สามารถที่จะเก็บรักษาไว้เมื่อถึงรุ่นที่ 3 ได้ จริงหรือไม่ วันนี้มีข้อมูลดีๆ จาก อริญญา เถลิงศรี กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัทที่ปรึกษา เอพีเอ็ม กรุ๊ป ที่มีงานวิจัยดีๆ มาฝากกัน

จากการศึกษาทั้งจากผลวิจัยในระดับโลกของธุรกิจครอบครัวในหลายๆ ประเทศ และจากประสบการณ์ที่ได้เข้าไปเป็นที่ปรึกษาให้กับธุรกิจครอบครัวมานาน ทั้งที่เข้าและยังไม่เข้าในตลาดหุ้นไทย พบว่าผลวิจัยที่ทำย้อนหลังกลับไป 100 ปี ว่ามีธุรกิจครอบครัวกี่ครอบครัวที่สามารถถ่ายทอดกลับออกไปได้สู่รุ่นที่ 3 พบว่าผลการศึกษาธุรกิจครอบครัวกว่า 80% ไม่สามารถคงอยู่ได้ในรุ่นที่ 3

ธุรกิจครอบครัวยิ่งช่วงไหนเป็นช่วงที่เศรษฐกิจตกต่ำ และธุรกิจครอบครัวสามารถหาโอกาสไว้ได้ จะยิ่งทำให้ประสบความสำเร็จ มีชื่อเสียงโด่งดังมาก บางครอบครัวไม่เคยได้ยินเลยในตลาด แต่สามารถสร้างธุรกิจให้มีชื่อเสียงโด่งดังแม้ในภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ หลายๆ ธุรกิจครอบครัวที่ประสบความสำเร็จในหลายๆ รุ่น จะมีการเตรียมตัวการถ่ายทอดไปยังรุ่นต่อๆ ไปอย่างต่อเนื่อง

ถ้าเราจะวัดดูว่าธุรกิจครอบครัวนั้นมีความมั่นคงหรือไม่ต้องดูที่ขนาด ว่ามีการเติบโตอย่างน้อย 20% ครอบครัวใหญ่จำเป็นต้องมีอัตราการเติบโตของธุรกิจประมาณ 20% ต่อปี เพื่อคงไว้ซึ่งความมั่นคงมั่งคั่งไปยังรุ่นถัดไป แต่ถ้าไม่ได้ ปีใดปีหนึ่งอาจจะต้องมาเฉลี่ยดู บางปีอาจจะเกิน 20% บางปีน้อยไปบ้าง เฉลี่ยกันไม่ให้ทิ้งไปจาก 20%

ธุรกิจครอบครัวมีความเสี่ยงที่จะถดถอยหรือสูญสิ้นไป ในขณะเดียวกันก็อาจจะอยู่รอดและเป็นมรดกตกทอดของคนในครอบครัว อะไรที่เป็นปัจจัยที่จะนำไปสู่สิ่งเหล่านี้ ผลวิจัยยังออกมาว่า รุ่นแรกๆ ที่สร้างธุรกิจ รุ่นที่ 2 จะยากหน่อยในการรักษา ซึ่งยากกว่าสร้าง เพราะมาถึงรุ่นลูกปัจจัยมันเปลี่ยนไปเยอะ

สิ่งที่สำคัญมากที่สุดและไม่อยากให้เกิดขึ้นคือ รุ่นที่ 3 กว่า 80% เป็นรุ่นที่ไม่อาจจะรักษาไว้ ปัญหาคือเรื่องกำลังใจในการทำธุรกิจ หลายคนไม่อยากที่จะทำ รู้สึกว่าไม่ใช่ธุรกิจของเขา ดังนั้นรุ่นที่ 3 ส่วนใหญ่แล้ว ถ้ารักษาไม่ค่อยได้ ก็จะมาคิดว่าจะขายหรือไปรวม หรือเปลี่ยนธุรกิจ นี่เป็นกรณีศึกษาให้เห็นภาพแรกก่อน รุ่นที่ 3 อาจจะไม่ได้ดีใจกับการรับธุรกิจนี้

กรณีศึกษา ... ธุรกิจครอบครัวในญี่ปุ่น บริษัทก่อสร้างในญี่ปุ่นแห่งหนึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกของประเทศญี่ปุ่น เริ่มดำเนินธุรกิจก่อสร้างวัดมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระจักรพรรดิในปี 578 เปิดดำเนินการมาแล้วกว่า 1,400 ปี สืบทอดธุรกิจมากว่า 40 รุ่น ซึ่งมาจบที่รุ่นที่ 40 ปิดกิจการลงในปี 2006 แต่ถึงแม้จะปิดไปก็ยังมีธุรกิจโรงแรมที่สืบทอดกันมาถึง 718 ปี ซึ่งโรงแรมนี้มีความเก่าแก่และเก็บราคาแพงได้เนื่องจากความเก่าแก่ของมัน และถูกดูแลมาถึง 40 รุ่น มีหลายคนเข้าไปศึกษาว่าทำไมธุรกิจครอบครัวอันนี้จึงสามารถอยู่ได้ถึง 1,400 ปี โดยไม่มีมืออาชีพจากข้างนอกเข้ามาบริหารเลย ถึงแม้จะปิดกิจการก่อสร้างไปก็ไม่ได้ปิดเพราะขาดทุนเลย แต่ปิดเพราะไม่อยากทำ

จากกรณีศึกษา เขาให้คนในครอบครัวเข้ามาเกี่ยวเนื่องในธุรกิจเพื่อสร้างความรู้สึกร่วมไปสู่รุ่นต่อๆ ไป และมีการเขียนบันทึก วิธีการ และหลักความคิดส่งต่อกันรุ่นต่อรุ่น และสิ่งที่เกิดขึ้นจริงๆ เลยคือรุ่นสุดท้าย ส่งลูกไปเรียนต่างประเทศตั้งแต่เล็กๆ ไม่ได้ให้สัมผัสกับธุรกิจเลย หลังจากกลับมาก็ไม่มีความรู้สึกที่อยากจะทำเลย เพราะรุ่นสุดท้ายไม่ได้เหนื่อยยากกับธุรกิจ ไม่ได้หายใจมากับธุรกิจ ไม่ได้อยู่เห็นความสำเร็จของธุรกิจ ถ้าเราไม่สามารถสร้างธุรกิจ

นั่นคือเคล็ดลับของธุรกิจนี้ที่ทำมาตลอด 1,400 ปี ธุรกิจครอบครัวถ้าขาดจิตวิญญาณ ขาดความมุ่งมันต่อธุรกิจของครอบครัวจะไปต่อไม่ได้ ต้องมีความรู้สึกจากข้างใน รุ่นแรกที่ทำสำเร็จและโตมาเพราะมีพลังผลักดันจากข้างในที่จะทำให้สำเร็จ ธุรกิจครอบครัวนั้นบางทีไม่ได้มีเงินมาก มาจากเล็กๆ และใหญ่จนสำเร็จ