บินสู่อนาคตด้วยน้ำมันชีวภาพ

เมื่อเซอร์ไอแซค นิวตัน พิสูจน์ได้ว่าโลกกลมๆ ใบนี้มีแรงโน้มถ่วง อีกด้านหนึ่งในโรงนาเก่าๆ

โดย..โยธิน อยู่จงดี

เมื่อเซอร์ไอแซค นิวตัน พิสูจน์ได้ว่าโลกกลมๆ ใบนี้มีแรงโน้มถ่วง อีกด้านหนึ่งในโรงนาเก่าๆ สองพี่น้องตระกูลไรท์ก็สร้างเครื่องบินลำแรกของโลกได้สำเร็จ จากนั้นร้อยปีถัดมา พวกเราก็บินข้ามประเทศไปมาราวกับว่าโลกนี้ไม่มีแรงดึงดูด เหลือเพียงแรงดึงดูดเดียวที่มนุษย์มิอาจต้านทานคือความรักที่มีให้แก่กันแต่กระนั้นการบินในแต่ละครั้งล้วนใช้พลังงานไปอย่างมากมายมหาศาล อุตสาหกรรมการบินพาณิชย์จึงเป็นอีกหนึ่งธุรกิจที่มีอัตราการใช้พลังงานเชื้อเพลิงสูงในการขึ้นบิน แล้วเราจะหาทางออกให้กับปัญหานี้ได้อย่างไร

เริ่มต้นที่คาร์บอนเครดิต

อันที่จริงแล้วอุตสาหกรรมการบินนั้นมีอัตราการปล่อยก๊าซคาร์บอนที่สูงมาก และแทบจะเป็นไปไม่ได้เลยในการลดการใช้พลังงานอย่างเป็นรูปธรรมที่ชัดเจนกว่านี้ เพราะแม้ว่าจะมีเครื่องยนต์รุ่นใหม่ที่มีประสิทธิภาพสูงและลดการใช้พลังงานได้มากกว่าออกมาเป็นทางเลือก ก็ยังไม่อาจลดการปล่อยคาร์บอนสู่ชั้นบรรยากาศได้มากพอ

ดังนั้น ตัวแปรสำคัญจึงตกอยู่ที่น้ำมันเชื้อเพลิงที่ใช้ ก่อนอื่นเราต้องทำความเข้าใจก่อนว่า เทคโนโลยีทางการบินเชิงพาณิชย์ที่มีอยู่ในปัจจุบันไม่เหมือนกับระบบรถยนต์ที่สามารถพัฒนาเป็นรถไฟฟ้า รถไฮบริด หรือปรับมาใช้ก๊าซเอ็นจีวี

ในเครื่องบินพาณิชย์ต้องใช้เทคโนโลยีที่มีความซับซ้อนทางเทคนิคสูง เทคโนโลยีเพื่อความมั่นใจในการบินว่ามีความปลอดภัยสูงสุดต่อชีวิตและทรัพย์สิน ดังนั้นเราจึงเห็นได้ว่าอะไหล่เครื่องบินทุกชิ้นจะต้องเปลี่ยนเมื่อครบกำหนดชั่วโมงบิน ซึ่งมีผลต่อการประกันภัย ไม่เหมือนกับรถยนต์ที่วิ่งเลยระยะ ถึงเสียก็แค่จอดรถข้างถนน แต่ถ้าเครื่องบินเสียนั่นอาจหมายถึงเครื่องบินตก

เครื่องบินจึงไม่สามารถลดคาร์บอนเครดิตได้มากนัก ดังนั้นมาตรการบังคับใช้จึงเริ่มเกิดขึ้นในสายการบิน 27 ประเทศของสหภาพยุโรป เพื่อช่วยกันลดการปล่อยก๊าซคาร์บอน หากไม่สามารถลดได้ตามที่กำหนดก็จะต้องเสียค่าปรับเป็นเงินจำนวนมหาศาล โดยมาตรการนี้ได้เริ่มมาตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค.ที่ผ่านมา

ทุกสายการบินที่ขึ้นและลงที่สนามบินของประเทศสมาชิกสหภาพยุโรป จะต้องซื้อสิทธิในการปล่อยคาร์บอนจากองค์กรที่ทำการควบคุม ในช่วงปีแรกสายการบินต่างๆ จะได้รับอนุญาตให้ปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปริมาณร้อยละ 85 โดยไม่ต้องเสียเงิน และจะลดลงเหลือเพียงร้อยละ 82 ระหว่างปี 25562563 หากสายการบินใดปล่อยเพิ่มเกินกว่าโควตาที่กำหนดจะต้องเสียค่าปรับ หรือซื้อคาร์บอนเครดิตที่เหลือจากอีกสายการบินอื่นในราคาที่ถูกกว่าค่าปรับ ซึ่งมาตรการนี้เป็นส่วนหนึ่งของระบบซื้อขายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของสหภาพยุโรป หรือที่เรียกว่า European Union Emission Trading System ตามพันธกรณีพิธีสารเกียวโต

ปัญหาที่เกิดขึ้นตามมาก็คือ สายการบินต่างชาติที่มาลงสนามบินในยุโรปก็ต้องเสียค่าปรับตรงนี้ไปด้วย ส่งผลให้ราคาค่าตั๋วเครื่องบินต้องปรับตัวสูงขึ้นตาม แต่หากมองในแง่ดี นี่คือจุดเริ่มต้นที่ช่วยกระตุ้นให้มีการพัฒนาเทคโนโลยีทางการบินที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และนำเงินที่ได้มาใช้ในการค้นคว้าวิจัยซึ่งมีต้นทุนสูงที่สุดในกระบวนการพัฒนาทั้งหมด

น้ำมันชีวภาพกับอาหารมนุษยชาติ

หากสายการบินยังคงต้องใช้เชื้อเพลิงเป็นพลังงานหลัก และยังไม่มีเทคโนโลยีใดที่จะเข้ามาช่วยการมุ่งพัฒนาเชื้อเพลิงทางเลือกที่ได้จากพืชพลังงานก็ดูเป็นทางออกที่ไม่เลวเลยทีเดียว น้ำมันไบโอเจ็ต ซึ่งเป็นน้ำมันชีวภาพจึงถูกคิดค้นพัฒนาขึ้นมาใช้สำหรับการบินโดยเฉพาะ และมีสายการบินไทยเป็นสายการบินแรกของประเทศและทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เริ่มทำการบินโดยน้ำมันไบโอเจ็ต และมีผู้โดยสารบนเครื่องเต็มลำ กับการทดสอบการบินในเที่ยวบิน ทีจี 104 เส้นทางกรุงเทพฯเชียงใหม่ ด้วยเครื่องโบอิ้ง 777-200 “ลำพูน” ในช่วงปลายปีที่ผ่านมา

การทดสอบการบินในอัตราส่วน 50 ต่อ 50 โดยเครื่องยนต์ซ้ายจะใช้เชื้อเพลิงเจ็ต เอวัน ส่วนเครื่องยนต์ขวาจะใช้น้ำมันไบโอเจ็ต เอวัน ซึ่งทาง ปตท.ได้ตรวจสอบคุณภาพตามมาตรฐานสากล ASTM D1655 หรือ American Society For Testing And Materials ซึ่งเป็นมาตรฐานน้ำมันชีวภาพที่สายการบินยุโรป เช่น สายการบินแห่งชาติเนเธอร์แลนด์ หรือ KLM, Finnair ใช้การบินจริงๆ มาทดสอบ

วันนั้น น.ต.อลงกต พูลสุข ผู้อำนวยการใหญ่ ฝ่ายพัฒนาทรัพยากรการบิน บริษัท การบินไทย ทำหน้าที่นักบินที่ 1 ในเที่ยวบิน ทีจี 104 เส้นทางกรุงเทพฯเชียงใหม่ เที่ยวบินพาณิชย์ที่ใช้เชื้อเพลิงอากาศยานชีวภาพเที่ยวบินแรกในเอเชีย “The First Passenger Biofuels Flight In Asia” เล่าความรู้สึกในการบินเที่ยวนี้ว่า... ไม่ได้รู้สึกถึงความแตกต่างในการบินแม้แต้น้อย

กำลังการขับเคลื่อนยนต์และความปลอดภัยในการบินยังคงเต็มร้อยเปอร์เซ็นต์ ถึงแม้จะใช้น้ำมันไบโอเจ็ต เอวัน แต่ก็เป็นน้ำมันที่ได้มาตรฐานผ่านการทดสอบและรับรองคุณสมบัติเหมือนน้ำมันเจ็ต เอวัน ที่ใช้ในการบินปกติ เพียงแต่ว่าน้ำมันไบโอเจ็ตจะมีราคาแพงกว่าน้ำมันปกติอยู่พอสมควร เพราะต้องนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศ การบินทดสอบนี้เกิดขึ้นเพื่อสร้างความมั่นใจให้กับทุกคนว่าน้ำมันชีวภาพสามารถทำการบินได้อย่างปลอดภัย

“ปัญหาของน้ำมันชีวภาพที่สำคัญที่สุดในเวลานี้ก็คือ เรื่องของการพัฒนาทั้งระบบที่เป็นปัจจัยภายนอก เพราะในส่วนการบินไทยเรามั่นใจว่าสามารถทำการบินโดยใช้น้ำมันชีวภาพเพื่อลดการปล่อยคาร์บอน ช่วยรักษาสภาพแวดล้อมได้แน่นอน แต่ติดอยู่ที่ปัจจัยภายนอกในเรื่องกระบวนการผลิตน้ำมันเพื่อใช้ในการบิน เพราะกระบวนการผลิตจำเป็นต้องใช้พื้นที่เพาะปลูกพืชพลังงาน ซึ่งมีผลต่อแหล่งอาหาร ภาครัฐและหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องจึงจำเป็นต้องกำหนดยุทธศาสตร์ในการพัฒนาพืชพลังงานให้ชัดเจน” น.ต.อลงกต ให้ความเห็นในการพัฒนาด้านพลังงานในอนาคตของประเทศ

การลดคาร์บอนของสายการบิน

เป็นที่ทราบกันดีว่าสายการบินมีการปล่อยคาร์บอนค่อนข้างสูง แต่ลดได้น้อยมาก ดังจะเห็นได้จากแผนการลดคาร์บอนของอียูที่มีเป้าหมายสูงสุดเพียง 18 เปอร์เซ็นต์ ภายในปี 2563 แต่ก็ใช่ว่าจะไม่มีทางอื่นที่สายการบินจะช่วยลดภาวะโลกร้อนไม่ได้เสียทีเดียว อย่างเช่นเที่ยวบินเพื่อสิ่งแวดล้อมของการบินไทย ที่ผ่านมามีการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่ๆ เข้ามาใช้หลายอย่าง

เริ่มจากการใช้ตั๋วบอร์ดดิงพาสผ่านสมาร์ตโฟนอย่างบีบี และไอโฟน เวลาเช็กขึ้นเครื่องก็เพียงแสดงหน้าคิวอาร์โค้ดให้เครื่องสแกนอ่านแทนการใช้กระดาษฉีกตั๋ว เท่านี้ก็ลดการใช้กระดาษได้แล้ว ส่วนต่อมาก็คือการใช้วัสดุรีไซเคิลบนเครื่อง เช่น กล่องอาหารและแก้วน้ำที่ทำจากกระดาษรีไซเคิล สามารถนำกลับมาใช้ซ้ำได้ไม่รู้จบ

ในส่วนของระบบการจัดการภาคพื้นเพื่อลดการดีเลย์ของเที่ยวบิน ลดการใช้เชื้อเพลิงระหว่างเครื่องรอแลนดิง ใช้เทคนิคบินไต่ระดับอย่างต่อเนื่องทดแทนการเปลี่ยนชั้นความสูงอย่างเร่งด่วน รวมทั้งไต่ระดับลงจอดอย่างต่อเนื่อง และพยายามบินลัดเป็นเส้นตรงให้มีระยะทางบินใกล้ที่สุด เพื่อลดการใช้พลังงานให้มากที่สุดนั่นเอง

อย่างไรก็ตาม ผู้โดยสารเองก็ต้องรู้จักวางแผนเดินทางให้ถึงสนามบินก่อนเวลา เพื่อที่เครื่องจะได้ทำการบินได้ตรงตามเวลาที่กำหนด ไม่มีการรอผู้โดยสาร เพื่อให้เที่ยวบินนั้นเป็นเที่ยวบินประหยัดพลังงาน ช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมทั้งสายการบินและผู้โดยสารทุกคนนั่นเอง