ปรากฏการณ์แห่งสำนึกของสัตว์ประเสริฐ...ที่ควร (ตอน ๑๘)

ปุจฉา : ขอกราบอาราธนาพระอาจารย์

โดย..พระอาจารย์อารยะวังโส

ได้กรุณาขยายความและยกตัวอย่างกรณีการออกแบบกฎหมายที่ต้องเป็นไปอย่างควบคู่กับศีลธรรม เพื่อให้กฎหมายนั้นสามารถรักษากลไกของสังคมให้ดำเนินไปอย่างสงบสุข ดำรงซึ่งสันติและให้โอกาสแก่ผู้กระทำผิดได้พัฒนาตนเป็นคนดีได้ ที่สำคัญจะได้เตือนผู้ออกแบบกฎหมาย ผู้ใช้กฎหมายทั้งหลาย ได้พึงตระหนักว่าศีลธรรมและกฎหมายไม่อาจแยกจากกันได้โดยเด็ดขาด

จึงขอกราบอาราธนาพระอาจารย์ได้วิสัชนาให้สาธุชนทั้งหลายได้เรียนรู้ไปพร้อมกันด้วยค่ะ

ดร.นิธินันท์ วิศเวศวร

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

วิสัชนา : โดยปฏิรูปแนววิถีธรรมดังกล่าวให้เป็นไปสอดคล้องกับแนวพระธรรมคำสั่งสอนในพระพุทธศาสนาที่ยึดหลัก มัชฌิมาปฏิปทา อันมีองค์ธรรม ๘ ประการ บนเส้นทางธรรมที่เรียกว่า อริยมรรค ดังกล่าว นอกเหนือจากเขตอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้เมืองพาราณสี ที่แสดงธาตุความสำนึกของภาคสังคมที่ดำรงอยู่บนหลักคุรุธรรมแล้ว ก็ยังมีอีกหลายตัวอย่างที่แสดงการสนับสนุนถึงความมั่นคงแห่งเจตนคติโดยรวมของภาคสังคมในชมพูทวีปที่ไม่เปลี่ยนแปลง แม้จะส่งสืบกันมายาวนานหลายพัน หลายหมื่นปี ถึงปัจจุบัน ดังอีกตัวอย่างหนึ่งที่ชาวพุทธทั่วโลกรู้จักกันดี ได้แก่ สวนป่าเวฬุวันในปัจจุบัน หรือวัดเวฬุวันมหาวิหารแห่งพระนครราชคฤห์ในอดีต ซึ่งปัจจุบันกำกับดูแลในฐานะสวนป่าอุทยานแห่งชาติของรัฐบาลอินเดีย โดยในอดีตก่อนจะได้รับการยกฐานะเป็นวัดแห่งแรกในพระพุทธศาสนา

สมัยพระเจ้าพิมพิสารแห่งแคว้นมคธ สถานที่ดังกล่าวก็เป็นสวนวนอุทยานของพระนครราชคฤห์เช่นเดียวกัน และดูเหมือนว่าจะเป็นสวนอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่าอีกฐานะหนึ่งเช่นเดียวกัน จากตำนานที่กล่าวถึงว่าเป็นสวนป่าที่กษัตริย์แห่งแว่นแคว้นนี้ทรงพระราชทานเหยื่อให้กับกระแต โดยเหตุแห่งความสัมพันธ์กันทางสิ่งแวดล้อมระหว่างบุคคลกับสัตว์ที่เคยช่วยเหลือเกื้อกูลกันมา ดังปรากฏหลักฐานเรื่องราวในพระชาดก ซึ่งสามารถยืนยันความสืบเนื่องแห่งความเชื่อที่เกิดจากจิตสำนึกที่มีธรรม โดยหลักคุรุธรรมของชาวชมพูทวีป จึงยังเห็นการสืบเนื่องแห่งจารีตประเพณี วัฒนธรรมและความเชื่ออีกมากมายที่ไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปตามเงื่อนไขกาลเวลา และสภาพสิ่งแวดล้อมของสังคมที่เป็นไปตามยุคสมัย นี่คือความอัศจรรย์แห่งจิตสำนึกของภาคสังคมที่เข้มแข็ง ภายใต้อำนาจคุรุธรรมที่สามารถทำให้เกิดการยอมรับเงื่อนไขกฎเกณฑ์ระเบียบการปฏิบัติ หรือกฎหมายที่เป็นไปในเส้นทางเดียวกับคุรุธรรม ซึ่งต่อมาถูกบูรณาการเข้าสู่ความเป็นหลักศีลธรรมในพระพุทธศาสนานั่นเอง...

เมื่อเห็นชัดแจ้งถึงประโยชน์และคุณค่าของการสร้างค่าความสำนึกทางสังคมของบุคคลที่ให้คุณประโยชน์อย่างยิ่งต่อการดำรงหรือรักษาไว้ซึ่งหลักธรรมที่ให้ทางประเสริฐกับชีวิต ทำให้เกิดความเข้มแข็งในภาคจิตสำนึกที่ให้รู้เห็นคุณค่าในการถือปฏิบัติตามประเพณี วัฒนธรรม และความเชื่อที่เป็นไปตามหลักศีลธรรม โดยไม่คิดหลีกเลี่ยงการถือปฏิบัติตามกฎระเบียบ หรือกฎหมายต่างๆ ที่ดำรงความเป็นนิติธรรมโดยปกติ ซึ่งจะนำไปสู่ผลสัมฤทธิ์ของภาคสังคมด้วยความเจริญก้าวหน้า และความสงบสุขโดยธรรม

ในเมื่อค่าความสำนึกของภาคสังคมยังเข้มแข็งมั่นคง และทำให้การถือปฏิบัติตามกฎระเบียบแห่งสังคมเป็นไปอย่างปกติ นั่นจึงเป็นคำตอบที่ชัดเจนว่า หลักศีลธรรมและกฎหมาย หรือระเบียบการต่างๆ ต้องควบคุมไปด้วยกัน จึงไม่ได้หมายความว่า กฎหมายไม่สัมพันธ์กับกฎศีลธรรม (กฎศาสนา) หรือกฎศีลธรรมแตกต่างไปจากกฎหมาย... ซึ่งบนบรรทัดฐานแห่งคุณประโยชน์โดยธรรม กฎหมายต้องมีลักษณะความเหมือนกับกฎศีลธรรมโดยเจตนาแห่งองค์ธรรม หรือองค์ประกอบของกฎหมายภายในต้องสัมพันธ์สืบเนื่องกัน ไม่ขัดแย้งกัน ทั้งนี้เพราะรากฐานแห่งกฎหมาย ระเบียบ วิธีการปฏิบัติต่างๆ ตลอดจนจารีตประเพณีต้องมาจากกฎพื้นฐานของกฎศีลธรรม หรือกฎศาสนานั่นเอง ดังเช่น การที่พระพุทธเจ้าจะทรงบัญญัติสิกขาบทใด เพื่อใช้เป็นกฎระเบียบในการวางแนวปฏิบัติของพระสงฆ์ที่เรียกว่า พระวินัย ก็จะต้องพิจารณาถึงอำนาจประโยชน์ที่พึงจะเกิดขึ้นเป็นสำคัญ เพื่อสร้างความสำนึกให้เกิดความเห็นชอบ...เห็นควรต่อการบัญญัติสิกขาบทนั้นๆ เช่น...

เพื่อความยอมรับว่าดีแห่งสงฆ์

เพื่อความสำราญแห่งสงฆ์

เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก

เพื่ออยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก

เพื่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน

เพื่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดขึ้นในอนาคต

เพื่อความเลื่อมใสของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส

เพื่อความเลื่อมใสยิ่งของชุมชนที่เลื่อมใสแล้ว

เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม

เพื่อถือตามพระวินัย

ยกตัวอย่างก่อนบัญญัติสิกขาบท (๑) ในเรื่องปาราชิก กรณีพระสุทินน์เสพเมถุนกับภรรยาเก่า จากกรณีดังกล่าวถึงแม้จะไม่ผิดกฎหมาย และดูเหมือนว่าจะยังไม่ผิดกฎศาสนา เพราะในขณะนั้นยังไม่ได้ทรงบัญญัติสิกขาบทดังกล่าว แต่ทรงพิจารณาถึง “ตัวธรรม” หรือกฎแห่งความจริงที่ปรากฏมีอยู่ในธรรมชาติ

อ่านต่อฉบับวันจันทร์