เผชิญวิกฤตแห่งปัญหา...ด้วยหัวใจที่มีธรรม ธรรมะเนื่องในวารดิถีขึ้นปีใหม่ ๒๕๕๕ (ตอน ๕)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ปุจฉา : จึงทำให้การดำเนินวิถีจิตยังเพิ่มพูนความทะยานอยาก ด้วยราคะ โทสะ โมหะ เป็นปัจจัย หมายถึง การเพิ่มพูนความทุกข์ให้กับชีวิตมากยิ่งขึ้น อันเป็นไปตามสภาวธรรมที่กล่าวมา...ทั้งนี้ เพราะไม่สามารถรู้เข้าใจ และเข้าถึง เหตุปัจจัยแห่งปัญหา เพื่อละให้สิ้นไปในเหตุแห่งปัญหา หรือความทุกข์ต่างๆ เหล่านั้น ทั้งนี้ เพราะการขาดปัญญาที่จะนำไปสู่ความเข้าใจในปัญหาเหล่านั้นอย่างแท้จริง...

เมื่อมาถึงที่สุดแห่งความจริงว่า...ปัญญา คือ เครื่องมือที่สามารถใช้แก้ปัญหาต่างๆ ได้ อย่างแท้จริง...ก็คงต้องกลับมาพิจารณาว่า แล้วธรรมอันใดล่ะ ที่จะทำให้เกิดปัญญา หรือปัญญาเกิดขึ้นได้ด้วยอำนาจธรรมอันใด.!? ซึ่งคงตอบได้ชัดเจน ว่า ปัญญาเกิดขึ้นจากการรู้จักพิจารณาโดยแยบคาย ที่เรียกว่า โยนิโสมนสิการ อันเป็นหลักธรรมในพระพุทธศาสนา...โยนิโสมนสิการ หมายถึง วิธีการแห่งปัญญา เป็นกระบวนการใช้ความคิดอย่างถูกวิธี คิดอย่างมีระเบียบ รู้จักคิด วิเคราะห์ ไม่รีบด่วนสรุปเรื่องราวต่างๆ ด้วยอารมณ์ชั่ววูบที่จิตยึดถือ...ไม่มองเห็นสิ่งต่างๆ อย่างตื้นๆ ผิวเผิน แต่ความสำคัญอยู่ที่อำนาจธรรมอันใดล่ะ... ที่สร้างอำนาจจิตให้สามารถใช้หลักโยนิโสมนสิการได้...

ตรงนี้เป็นเรื่องสำคัญที่ให้เห็นความหมายว่า โยนิโสมนสิการ มิใช่หลักการนึกคิดด้วยวิถีจิตโดยทั่วไป...แต่เป็นหลักพิจารณาโดยแยบคาย ที่ใช้อำนาจจิตที่อบรมฝึกฝนดีแล้วเป็นสำคัญ นั่นหมายถึง การดำรงความตั้งมั่นแห่งจิต ต้องเข้าขั้นสมาธิที่ใช้งานเพื่อพิจารณาโดยแยบคายได้เป็นสำคัญ ซึ่งคงหมายถึง สมาธิระดับอุปจารสมาธิ ซึ่งหากกล่าวถึงสมาธิ ก็ต้องถามต่อไปว่า แล้วธรรมอันใดล่ะ ที่สามารถอบรมจิตให้มีสมาธิเกิดขึ้นได้!? ก็คงต้องปุจฉาว่า ธรรมอันนั้น คือ ศีล นั่นเอง... ดังที่กล่าวว่า ศีลวิสุทธิ สมาธิวิสุทธิ ปัญญาวิสุทธิ สรุปโดยรวมแบบปรมัตถ์ ก็คือ การพัฒนาจิตขั้นความเห็นชอบ ความตั้งมั่นชอบ และความเข้าใจอันชอบ ซึ่งความเข้าใจอันชอบโดยธรรมนี้แหละ คือ ตัวปัญญาแท้ จึงจะเกิดความเข้าใจอันชอบโดยธรรมได้ เมื่อรู้จักโยนิโสมนสิการ หรือการพิจารณาโดยแยบคาย จึงจะต้องมีพื้นฐานมาจากความเห็นชอบ ความตั้งมั่นชอบ และความเข้าใจ (หรือปัญญา)

อ่านต่อฉบับวันจันทร์