ดาวเคราะห์สีแดง

ภาสกร พุทธชีวิน

ในที่สุดปรากฏการณ์ประจำปีของเมืองไทยก็วนมาถึงอีกครั้ง เพียงแต่ครั้งนี้มันมาเร็วกว่าปกติ เกือบหนึ่งเดือนที่ผมกำลังพูดถึงไม่ใช่อะไรหรอกครับ มันคือ หมอกควันและไฟป่าทางภาคเหนือ

ผมมีข้อมูลบางอย่างมานำเสนอ หลายคนอาจจะไม่รู้ว่าการจัดอันดับการสูญเสียป่าไม้ของโลกว่าเกิดจากสาเหตุอะไรบ้างนั้น เขาว่ากันว่า ไฟป่าอยู่ลำดับที่ 4 ของการทำให้ป่าไม้หมดไป

สาเหตุจริงๆ ของไฟป่าที่เกิดขึ้นในโลกนี้ 90% เกิดจากน้ำมือของมนุษย์ ทั้งจากการเผาป่าเพื่อทำไร่ เผาป่าเพื่อการหาของป่า ล่าสัตว์ เลี้ยงสัตว์ หรือนักท่องเที่ยวเผอเรอทิ้งก้นบุหรี่ หรือก่อกองไฟแล้วดับไม่สนิท และอีกหลายๆ สาเหตุ แต่ทั้งหมดนั้นเกิดจากเราๆ ท่านๆ นี่แหละครับ

ในประเทศไทย ทุกๆ ปีเราจะพบเจอกับหมอกควันทางภาคเหนือและอีสาน ที่บางครั้งก็เบาบาง แต่บางทีก็หนักหน่วง ผมเคยถามผู้รู้ท่านหนึ่งว่า วิธีแก้ไฟป่าและหมอกควันในประเทศไทยนั้นทำได้ด้วยวิธีไหน?

กูรูท่านนี้บอกว่ายากมาก เพราะปัญหาที่แท้จริงมันอยู่ที่คน...ผมเคยไปสำรวจเรื่องนี้ทางภาคเหนือ ชาวบ้านบอกว่า ที่ต้องเผาป่าหน้าแล้ง เพราะเมื่อถึงเวลาหน้าฝน จะได้เห็ดนานาชนิด ก็อาจจะเป็นเรื่องจริงครับ แต่ในทางตรงกันข้าม หากป่ายังอยู่โดยไม่เผา ชาวบ้านอาจจะได้อะไรที่มากกว่าเห็ดเสียอีก...ข้อนี้จริงกว่าครับ

เราอาจได้ทั้งสมุนไพร เห็ดนานาชนิด ใบไม้ ผลไม้ ยางไม้ หน่อไม้ ชัน น้ำผึ้ง และอื่นๆ อีกมากมาย ถ้าป่ายังอยู่ สิ่งที่มนุษย์ได้มากที่สุดคือ ระบบนิเวศที่สมบูรณ์

ระบบนิเวศที่สมบูรณ์ จะผลิตออกซิเจนและน้ำจำนวนมหาศาล

ระบบนิเวศที่สมบูรณ์ จะเป็นที่อยู่ของสัตว์ป่า เพื่อเป็นที่อยู่อาศัย หากิน แพร่พันธุ์ และช่วยขยายผืนป่า

ระบบนิเวศที่สมบูรณ์ จะก่อให้เกิดความหลากหลายทางพันธุกรรม

ระบบนิเวศที่สมบูรณ์ จะทำให้ฝนตกตามฤดูกาล และสำคัญที่สุดก็คือ ป่าจะช่วยดูดซับน้ำฝนไว้ มีป่าไม่มีอุทกภัยครับ

ตอนเกิดคลื่นสึนามิ ลองไปดูเถอะครับบริเวณไหนที่มีป่าชายเลน ความเสียหายจะน้อยมาก เมื่อเทียบกับบริเวณที่ไม่มีป่า เพื่อนผมคนหนึ่งที่อยู่ในแวดวงวิชาการด้านระบบนิเวศ บอกว่า เราขาดการทำความเข้าใจกับชาวบ้านอย่างจริงจังในเรื่องป่าไม้ ผลที่ตามมาจึงไม่ได้ผล

หากได้ผลหมอกและไฟป่าจะต้องลดลงอย่างต่อเนื่อง แต่นี่กลับได้ผลตรงข้าม นอกจากจะยังมีหมอกควันจากไฟป่าอยู่ทุกนาตาปีแล้ว เมืองไทยยังมีอัตราที่เพิ่มขึ้นด้วย ทั้งนี้แนวความคิดหนึ่งที่อาจจะเป็นการป้องกันในระยะสั้นได้ คือ การสร้างความชุ่มชั้นให้กับป่า และฝายแม้ว คือหนึ่งในคำตอบครับ

รองลงมาคือ การสร้างแนวกันไฟ ซึ่งจริงๆ แล้วแนวกันไฟใดๆ จะไม่มีผลเลย ถ้าชาวบ้านแถบนั้นไม่เข้าใจและขาดความร่วมมือ เพราะชาวบ้านคือแนวกันไฟที่ดีที่สุดของโลก

ที่ผมพูดถึงประเด็นไฟป่าขึ้นมา ก็เพราะว่าผมอยากให้คนรุ่นใหม่ที่ย่ำเท้ารอวันเติบใหญ่อยู่ในบ้านเรามีจิตสำนึกในการรักษาป่าไม้ครับ ลองคิดดูสิครับ

ภัยแล้ง เกิดจากอะไร ถ้าไม่ใช่เพราะขาดป่า จึงขาดความชุ่มชื้น

น้ำท่วม เกิดจากอะไร ถ้าไม่ใช่เพราะขาดป่าไม้ไว้คอยดูดซับน้ำฝน

มีการคำนวณกันว่า หากอัตราการสูญเสียป่าไม้ของโลกยังอยู่ที่ปีละ 9 แสนตารางกิโลเมตร อีก 50 ปีข้างหน้าโลกใบนี้จะกลายเป็นโลกที่ขาดความชุ่มชื้นในผืนดินเกือบถาวร เมื่อถึงเวลานั้นพื้นที่ของโลกครึ่งหนึ่งจะไม่สามารถเพาะปลูกอะไรได้เลย เพราะทะเลทรายจะขยายตัวอย่างรวดเร็ว

มีบางพื้นที่ของเมืองไทยที่ผมคิดว่า เพาะปลูก หรือปลูกต้นไม้ไม่โต มานานปีดีดัก

ผมขับรถไปตามถนนสายเอเชียจากพระนครอยุธยาไปถึงนครสวรรค์ สังเกตเห็นสิ่งมหัศจรรย์จากต้นไม้ที่ปลูกอยู่ริมถนน หรือพื้นที่เกาะกลางถนน เคยเห็นกันหรือเปล่าครับ ต้นไม้เหล่านี้ไม่ได้โตขึ้นเลย เพราะถ้าโตในระยะ 1020 ปี ที่ผ่านถนนเส้นนี้ ต้นไม้เหล่านี้ต้องโตให้ร่มเงาแก่ผู้สัญจรไปมาได้แล้ว

ผมไม่แน่ใจว่าดินไม่ดี หรือเป็นเพราะการเผาผืนหญ้าริมถนนบ่อยครั้ง ผ่านถนนเส้นนี้อีกครั้งผมจะทำเครื่องหมายและวัดความสูงไว้เป็นหลักฐาน ใครมีเวลาช่วยผมทำด้วยนะครับ...