ปรากฏการณ์แห่งสำนึกของสัตว์ประเสริฐ...ที่ควร (ตอน ๑๒)

ปุจฉา : ขอกราบอาราธนาพระอาจารย์

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ได้กรุณาขยายความและยกตัวอย่าง กรณีการออกแบบกฎหมายที่ต้องเป็นไปอย่างควบคู่กับศีลธรรม เพื่อให้กฎหมายนั้นสามารถรักษากลไกของสังคมให้ดำเนินไปอย่างสงบสุข

จึงขอกราบอาราธนาพระอาจารย์ได้วิสัชนาให้สาธุชนทั้งหลายได้เรียนรู้ไปพร้อมกันด้วยค่ะ

ดร.นิธินันท์ วิศเวศวร

มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

วิสัชนา : เมื่อเห็นชัดแจ้งถึงประโยชน์และคุณค่าของการสร้างค่าความสำนึกทางสังคมของบุคคลที่ให้คุณประโยชน์อย่างยิ่งต่อการดำรงหรือรักษาไว้ซึ่งหลักธรรมที่ให้ทางประเสริฐกับชีวิต ทำให้เกิดความเข้มแข็งในภาคจิตสำนึกที่ให้รู้เห็นคุณค่าในการถือปฏิบัติตามประเพณี วัฒนธรรม และความเชื่อที่เป็นไปตามหลักศีลธรรม โดยไม่คิดหลีกเลี่ยงการถือปฏิบัติตามกฎระเบียบหรือกฎหมายต่างๆ ที่ดำรงความเป็นนิติธรรมโดยปกติ ซึ่งจะนำไปสู่ผลสัมฤทธิ์ของภาคสังคมด้วยความเจริญก้าวหน้าและความสงบสุขโดยธรรม

ในเมื่อค่าความสำนึกของภาคสังคมยังเข้มแข็งมั่นคง และทำให้การถือปฏิบัติตามกฎระเบียบแห่งสังคมเป็นไปอย่างปกติ นั่นจึงเป็นคำตอบที่ชัดเจนว่า หลักศีลธรรมและกฎหมาย หรือระเบียบการต่างๆ ต้องควบคุมไปด้วยกัน จึงไม่ได้หมายความว่า กฎหมายไม่สัมพันธ์กับกฎศีลธรรม (กฎศาสนา) หรือกฎศีลธรรมแตกต่างไปจากกฎหมาย ... ซึ่งบนบรรทัดฐานแห่งคุณประโยชน์โดยธรรม กฎหมายต้องมีลักษณะความเหมือนกับกฎศีลธรรมโดยเจตนาแห่งองค์ธรรม หรือองค์ประกอบของกฎหมายภายในต้องสัมพันธ์สืบเนื่องกัน ไม่ขัดแย้งกัน ทั้งนี้เพราะรากฐานแห่งกฎหมาย ระเบียบ วิธีการปฏิบัติต่างๆ ตลอดจนจารีตประเพณีต้องมาจากกฎพื้นฐานของกฎศีลธรรม หรือกฎศาสนานั่นเอง ดังเช่น การที่พระพุทธเจ้าจะทรงบัญญัติสิกขาบทใด เพื่อใช้เป็นกฎระเบียบในการวางแนวปฏิบัติของพระสงฆ์ ที่เรียกว่า พระวินัย ก็จะต้องพิจารณาถึงอำนาจประโยชน์ที่พึงจะเกิดขึ้นเป็นสำคัญ เพื่อสร้างความสำนึกให้เกิดความเห็นชอบ... เห็นควรต่อการบัญญัติสิกขาบทนั้นๆ เช่น...

เพื่อความยอมรับว่าดีแห่งสงฆ์

เพื่อความสำราญแห่งสงฆ์

เพื่อข่มบุคคลผู้เก้อยาก

เพื่ออยู่สำราญแห่งภิกษุผู้มีศีลเป็นที่รัก

เพื่อป้องกันอาสวะอันจะบังเกิดในปัจจุบัน

เพื่อกำจัดอาสวะอันจักบังเกิดขึ้นในอนาคต

เพื่อความเลื่อมใสของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส

เพื่อความเลื่อมใสยิ่งของชุมชนที่เลื่อมใสแล้ว

เพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม

เพื่อถือตามพระวินัย

ยกตัวอย่างก่อนบัญญัติสิกขาบท (๑) ในเรื่องปาราชิก กรณีพระสุทินน์เสพเมถุนกับภรรยาเก่า จากกรณีดังกล่าว ถึงแม้จะไม่ผิดกฎหมาย และดูเหมือนว่าจะยังไม่ผิดกฎศาสนา เพราะในขณะนั้นยังไม่ได้ทรงบัญญัติสิกขาบทดังกล่าว แต่ทรงพิจารณาถึง “ตัวธรรม” หรือกฎแห่งความจริงที่ปรากฏมีอยู่ในธรรมชาติ อันเป็น “สัจธรรม” ซึ่งไม่ว่าบุคคลหรืออำนาจสิ่งใดๆ ก็มิอาจปฏิเสธได้ ดังเช่น จากกรณีเสพเมถุนกับภรรยาเก่าของพระสุทินน์ ซึ่งได้รับผลจากการกระทำดังกล่าวโดยธรรมอันเป็นไปตามกฎแห่งกรรมให้มีความรำคาญใจ ความเดือดร้อนใจ และทราบว่าไม่อาจประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ได้ตลอดชีวิต ซึ่งพระผู้มีพระภาคได้ทรงประชุมสงฆ์ เพื่อพิจารณากรณีดังกล่าว และทรงติเตียนว่าการกระทำนั่นไม่เหมาะ ไม่สมควร ไม่ใช่กิจของสมณะ... ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ และได้ทรงพระมหากรุณาแสดงให้เห็น “อำนาจแห่งธรรม” ซึ่งเป็นธงชัยในพระพุทธศาสนาว่า ต้องเป็นไปเพื่อคลายความกำหนัด... เพื่อความพราก... เพื่อความไม่ถือมั่น

ที่สำคัญ อันเป็นไปตามพุทธวิสัย คือ ทรงแสดงให้เห็นทั้งส่วนที่เป็นคุณ เมื่อถือปฏิบัติตามโดยการงดเว้นไม่ล่วงละเมิดในสิกขาบทนั้นๆ และให้เห็นการกระทำล่วงละเมิดที่นำไปสู่ความเป็นโทษ เมื่อสร้างจิตสำนึกของพระสงฆ์ให้มีความเห็นชอบ... มีความดำริชอบตามธรรมแล้ว จึงทรงประกาศปฐมบัญญัติในครั้งนั้นว่า “ภิกษุใดเสพเมถุนธรรมเป็นปาราชิก หาสังวาสมิได้” อนึ่ง บทลงโทษขั้นปาราชิก (ผู้พ่ายแพ้) นั้น เปรียบเทียบเสมือนโทษประหารชีวิตของทางโลก ซึ่งไม่สามารถบวชเป็นภิกษุในศาสนานี้ได้อีกต่อไป ต่อมาเพิ่มพระอนุบัญญัติ ๑, ๒ ว่าด้วยการเสพเมถุนธรรมแม้ในสัตว์เดรัจฉานตัวเมีย... และในภิกษุที่ไม่ได้บอกคืนสิกขา ไม่ทำความเป็นผู้ทุรพลให้แจ้ง เสพเมถุนธรรมโดยที่สุดแม้ในสัตว์เดรัจฉานตัวเมีย เป็นปาราชิก หาสังวาสมิได้