เอ๊ด รุช่า จิตรกร ‘แนว’ แห่งศิลปะยุคหลังสงคราม

ภาพเขียน Strange Catch for a Fresh Water Fish ที่ เอ๊ด รุช่า วาดเมื่อปี ค.ศ. 1965

โดย..อฐิณป ลภณวุษ

ภาพเขียน Strange Catch for a Fresh Water Fish ที่ เอ๊ด รุช่า วาดเมื่อปี ค.ศ. 1965 กลายเป็นภาพไฮไลต์ในการประมูลของสำนักคริสตี’ส์ครั้งล่าสุดที่ร็อกกีเฟลเลอร์ เซ็นเตอร์ กรุงนิวยอร์ก โดยคาดว่าจะมีมูลค่าในการประมูลไม่ต่ำกว่า 3 ล้านเหรียญสหรัฐ

ผลงานอันเป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวางของ เอ๊ด รุช่า ได้แก่ ภาพแผ่นฟ้าอันกว้างใหญ่ เส้นสุดขอบฟ้าดูมโหฬาร รวมทั้งภาพบิลบอร์ดขนาดมหึมาริมถนนย่านตะวันตกของอเมริกา ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับ Strange Catch for a Fresh Water Fish อันเป็นผลงานที่โดดเด่นที่สุดในซีรีส์ที่ เอ๊ด รุช่า สร้างสรรค์ขึ้นในกลางทศวรรษที่ 1960

จินตนาการอันล้นเหลือของเขาหลายชิ้นในซีรีส์ชุดดังกล่าว ดูแปลกประหลาด และดูเสียดสีคล้ายๆ กับหนังประเภทฟิล์มนัวร์ ดังเช่นในภาพไฮไลต์ภาพนี้ ปลาที่ถูกเสียบไม้อยู่ตรงส่วนบนสุดของภาพสีพื้นโมโนโครม (โทนเดียว) เปรียบประหนึ่งตัวอักษรพาดอยู่บนหัวข่าว ขณะที่ภาพอื่นๆ ในเซตเดียวกันก็วาดในสไตล์แบบนี้ เปลี่ยนแค่สีพื้นกับภาพวัตถุจากปลาเป็นอย่างอื่น อย่างเช่น (กระป๋อง) หมูบดสแปม ฯลฯ

อารมณ์แปลกประหลาดประหนึ่งได้ชมสมบัติทางศิลปะของ เรเน มากริตต์ ก็ไม่ปาน วัตถุในภาพวาดบางอย่างก็จับต้องได้ (ดูรู้เรื่องว่าคืออะไร) หากบางรูปดูแล้วก็อาจจะเหวอ มันคืออะไรกันเหรอ เธอ (เอ๊ด) จ๋า...

ถ้าเป็นคนร่วมสมัยก็ต้องบอกว่า ผลงานศิลปะของ เอ๊ด รุช่า “แนว” มากๆ หลายชิ้นโผล่โพล่งขึ้นมาไม่รู้ที่มาที่ไป แหล่งที่มาของแสงเรืองๆ ในบางรูปมิอาจบ่งบอกที่มาได้ ในภาพ Strange Catch for a Fresh Water Fish เป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจน ปลาที่ถูกจับได้อยู่บนไม้เสียบไร้ที่มา โดยเจ้าปลาหาได้ดูน่าสมเพชเวทนา แต่ท่าทางการดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอดนั้น กลับดูเหมือนกำลังโผสู่เสรีภาพอย่างสง่างาม

อีกภาพหนึ่งในซีรีส์นี้เป็นภาพดินสอที่หักกุด ดูเหมือนกำลังจะหลอมละลาย แต่ เอ๊ด รุช่า จัดการกับองค์ประกอบของดินสอที่แตกหักให้กลับดูเหมือนเครื่องมือที่ยังใช้การได้ดี และในที่สุดก็กลายเป็นสัญลักษณ์ที่อยู่ในทุกภาพของ เอ๊ด (ด้านล่างของภาพ Strange Catch for a Fresh Water Fish ก็มีสิ่งที่ลักษณะคล้ายหนอน คือ ดินสอยึกยือ) ทั้งในซีรีส์ชุดนี้ รวมถึง Bird Drinks Fish Dry และ Fish Escapes

สำหรับ นก (Bird Drinks Fish Dry) ดินสอยึกยืออาจกลายสภาพเป็นหนอน อาหารจานโอชะ ขณะที่เมื่อถึงคิวของปลา (Fish Escapes) เจ้าหนอนตัวเดิมเปลี่ยนสถานะกลายเป็นเหยื่อล่อให้พวกมันมาติดกับแทน

เอ๊ด รุช่า หรือชื่อเต็มๆ ว่า เอ็ดเวิร์ด โจเซฟ รุช่า ที่ 5 จิตรกรป๊อปชาวอเมริกัน เกิดเมื่อ 16 ธ.ค. 1937 นอกจากสร้างสรรค์งานจิตรกรรมแล้ว เขายังทำภาพพิมพ์ ภาพดรออิง และงานภาพถ่าย รวมทั้งภาพเคลื่อนไหว

เขาเริ่มโด่งดังมาจากผลงานจิตรกรรมที่ใส่คำพูดต่างๆ ลงไปในภาพ รวมทั้งเริ่มต้นสร้างสรรค์ศิลปะภาพถ่ายมากมาย เอ๊ด ได้รับอิทธิพลอย่างมากจากยุคปลายเซอร์เรียลิสม์ มากระทั่งถึงยุคป๊อปอาร์ต ตั้งแต่ผลงานของ มาร์กเซล ดูชอมป์ อัลวิน ลัสติก รวมทั้ง จอห์นส์ และโรเบิร์ต เราเชนเบิร์ก ไปจนถึง จอห์น เอฟเวอเรตต์ มิลเยส นอกจากนี้เขายังได้รับอิทธิพลอย่างสูงจากศิลปินร่วมชาติอย่าง เอ็ดเวิร์ด ฮอปเปอร์