มันมากับน้ำท่วม

สารพัดอารมณ์ ความรู้สึก ของคนในสังคมต่อปรากฏการณ์ “สึนามิน้ำจืด”

โดย...ธนพล บางยี่ขัน

สารพัดอารมณ์ ความรู้สึก ของคนในสังคมต่อปรากฏการณ์ “สึนามิน้ำจืด” เวลานี้ดูจะเชี่ยวกรากรุนแรงไม่แพ้มวลน้ำมหาศาลที่เอ่อล้นจ่อทะลักตามตะเข็บเมืองหลวง

ไม่ต่างจากวิกฤตครั้งอื่นๆ ที่ช่องทางการสื่อสารบนโลกไซเบอร์จะเป็นอีกเสียงสะท้อนสภาพสังคมว่าคิดอ่านอย่างไรต่อการรับมือปรากฏการณ์ครั้งนี้

จากความร่วมมือร่วมอกร่วมใจของทุกฝ่ายที่ออกมาร่วมฟันฝ่าวิกฤต พร้อมข้อเสนอแนะหลากหลายวิธี ป้องกัน เอาตัวรอดจากน้ำท่วม กระจายตัวอย่างรวดเร็วบนโลกไซเบอร์

เริ่มแรก จุดอันตราย จุดเสี่ยง ถูกประกาศแจ้งเตือนให้ระวังตัวกันตั้งแต่เนิ่นๆ กับสถานการณ์ที่เอาแน่เอานอนกับธรรมชาติไม่ได้ ควบคู่กับ จุดปลอดภัย จุดพักพิง จุดให้ความช่วยเหลือ จุดให้บริการจอดรถ ที่ประกาศความพร้อมให้ความช่วยเหลือเที่ยวนี้

หลายจุดจอดรถที่ประกาศเก็บราคาค่าบริการแพงถูกนำมาแปะประจานพร้อมเสียงวิพากษ์วิจารณ์หนาหู กับการฉวยโอกาสซ้ำเติมสถานการณ์

สื่อสมัยใหม่กลายเป็นเครื่องมือสำคัญกับการอัพเดตข้อมูลสถานการณ์ ระดับน้ำ ระดับฝน รวมทั้งการประกาศเตือนจากหน่วยงานต่างๆ ที่เข้าถึงคนกลุ่มหนึ่งได้อย่างรวดเร็ว ทั้งจากหน่วยงานราชการ ไปจนถึงข้อมูลสดจากคนในพื้นที่เกิดเหตุ ที่เป็นฐานข้อมูลอย่างดี

 

อีกด้านหนึ่งยังกลายเป็น “ช่องทาง” ระดมผู้ที่ต้องการให้ความช่วยเหลือได้มีโอกาสเข้าถึงผู้ที่ต้องการรับความช่วยเหลือได้อย่างตรงจุด การประกาศนัดแนะหาอาสาสมัครไปช่วยบรรจุของ ขนทราย กั้นพนังกั้นน้ำ ทำเสื้อชูชีพ เป็นกิจกรรมที่โพสต์กันเกลื่อนกลาด

นวัตกรรมใหม่ๆ ที่ไม่เคยเห็นมาก่อน ถูกคิดค้นและกระจายให้คนทั่วไปได้รู้จักผ่านช่องทางนี้ เพื่อนำมาดัดแปลงประยุกต์ใช้ ป้องกัน บรรเทาความเดือดร้อนจากมวลน้ำรอบนี้ ไม่ว่าจะเป็น แพขวดน้ำ เสื้อชูชีพขวด ถุงคลุมรถยนต์ ฯลฯ

ภายหลังหลายจังหวัดตกอยู่ในสภาพวิกฤต พื้นที่บนโลกเสมือนกลายเป็นจุดแจ้งเหตุจุดตกหล่นที่ไม่ได้รับการช่วยเหลือ? ไปจนถึงประกาศรับอาสาสมัครเข้าพื้นที่ จนถึงช่องทางการรวมตัวของกลุ่มออฟโรด กลุ่มเจ็ตสกี กลุ่มพารามอเตอร์ ที่เข้ามีส่วนสำคัญในการให้ความช่วยเหลือจุดเล็กจุดน้อย ที่ความช่วยเหลือกระแสหลักเข้าไม่ถึงด้วยข้อจำกัดต่างๆ

หลายบุคคลที่มีส่วนสำคัญในการช่วยเหลือเยียวยา กลายเป็นที่ชื่นชมถูกบรรยายสรรพคุณ คุณงามความดี ความเสียสละ บางรายถึงขั้นมีการทำเป็นมิวสิกวิดีโอเผยแพร่ส่งต่อกันเป็นทอดๆ

แน่นอนว่า อีกด้านหนึ่งของอินเทอร์เน็ตที่มีต่อปรากฏการณ์เรื่องนี้ ย่อมกลายเป็นที่ระบายอารมณ์ ความอัดอั้นต่างๆ ในภาวะวิกฤตเช่นนี้ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการบริหารงานแก้ปัญหาน้ำท่วมที่หลายคนเชื่อว่าทำให้สถานการณ์รุนแรงกว่าที่ควรจะเป็น

ความน่าเชื่อถือของศูนย์รับมือน้ำท่วมอย่าง ศปภ. ที่ควรจะเป็นเสาหลักสร้างความมั่นใจในสังคม กลับสั่นคลอนสร้างความโกลาหล หลายคนขนานนามหน่วยงานนี้ไปต่างๆ นานา อาทิ ศปภ. = ศูนย์เปลี่ยนแปลงข้อมูลจนกูประสบภัย

ความไม่น่าเชื่อถือยังสะท้อนไปถึงภาพโฆษก ศปภ.แถลงข่าว ที่ถูกนำไปตัดต่อใหม่จนกลายเป็นการแถลงท่ามกลางน้ำท่วมที่เอ่อท่วมโต๊ะแถลงข่าว ที่ว่อนเน็ตเวลานี้ ยิ่งดูยิ่งเป็นตลกร้ายตอกย้ำซ้ำเติมความรู้สึก

ในทางกลับกัน โลกเสมือนแห่งนี้ยังสามารถจุดกระแสหรืออะไรได้อย่างรวดเร็วทันใจ ที่เห็นชัดเจนคือกระแสสินค้าถูกกักตุนจนขาดแคลน ที่ถูกนำมาขยายผลตอกย้ำด้วยรูปถ่ายของบรรดาสาวก “ซัคเกอร์เบิร์ก” ที่กระตุ้นให้เกิดการตื่นตัวเพิ่มขึ้น

กระแสจอดรถบนทางด่วน ทางกลับรถเกือกม้า ที่กำลังกลายเป็นกระแสเวลานี้ ส่วนหนึ่งก็มาจากการเห็นแล้วทำตามๆ กัน ที่เป็นประเด็นวิพากษ์วิจารณ์ถึงความเหมาะสมไม่เหมาะสม อันตรายที่จะตามมา และอื่นๆ

ลุกลามไปถึงเสียงกระแนะกระแหนเหน็บแนมรองเท้าบู๊ตแบรนด์ดังราคาแพงที่นายกฯ ใส่ลุยน้ำ จนกลายเป็นกระแสให้จับจ้องไปยังเรื่องรองเท้าที่ต่อมาพบว่า ทั้งอดีตรัฐมนตรี อดีตผู้สมัคร สส.บางคนก็ใส่รองเท้าบู๊ตราคาแพงลุยน้ำท่วมครั้งนี้เช่นกัน

แต่ที่ดูจะร้ายแรงเป็นพิเศษ คือ บรรดา “ข่าวปล่อย” โคมลอยที่ไหลบ่ามาพร้อมน้ำท่วมครั้งนี้ และรุนแรงจนสร้างความสับสนซ้ำเติมสถานการณ์ให้เลวร้ายยิ่งขึ้น

เริ่มจากข่าวสะเทือนอารมณ์ที่จุดเริ่มต้นมาจาก “ทวิตเตอร์” ระบุว่า มีอาสาสมัครช่วยเหลือน้ำท่วมที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ถูกข่มขืนในห้องน้ำแต่ช่วยไว้ได้ทัน ที่สะพัดกลายเป็นข่าวใหญ่ในเวลาไม่นาน

สร้างความแตกตื่นและทำลายขวัญกำลังใจคนในสังคมที่กำลังตื่นตัวกับ “อาสาสมัคร”

แต่จากการสืบสวนสอบสวนหารายละเอียดแล้ว ทางมหาวิทยาลัยได้ออกมาแถลงยืนยันว่าไม่มีเหตุการณ์ตามที่เป็นข่าวแต่อย่างไร พร้อมเพิ่มมาตรการรักษาความปลอดภัย ป้องกันสวัสดิภาพและความปลอดภัยของอาสาสมัครและผู้พักพิง

มาจนถึงกระแสข่าวปล่อยเรื่องนายกฯ ปลีกตัวไปดูคอนเสิร์ต “ยาห์นี่” ระหว่างช่วงหน้าสิ่วหน้าขวานแก้ปัญหาน้ำท่วมที่ยังรุมเร้า จนสร้างเสียงติฉินนินทาอย่างรุนแรงในอินเทอร์เน็ต ซ้ำเติมสถานการณ์ข้อครหาถึงความอ่อนด้อยไร้ประสิทธิภาพในการแก้ปัญหาน้ำท่วม

แม้ต่อมาจะพบว่าข่าวดังกล่าวเป็นแค่เพียงข่าวปล่อยที่หวังทางการเมือง เมื่อนายกฯ ออกมายืนยันปฏิเสธว่าไม่ได้เดินทางไปดูคอนเสิร์ตดังกล่าว และด้วยสภาพตารางการทำงานที่แทบไม่มีเวลาไปไหนได้

เรื่องนี้ชวนให้นึกไปถึงโควตคำพูดที่กระฉ่อนว่อนเน็ต “The trouble with quotes on the internet is that it’s difficult to discern whether or not they are genuine. : Abraham Lincoln”

แปลหยาบๆ ประมาณว่า พวกโควตคำพูดต่างๆ ที่อ้างอิงอยู่บนอินเทอร์เน็ต ยากที่จะบอกได้ว่าอันไหนเป็นของจริงของปลอม ลงชื่อ อับราฮัม ลินคอล์น

สะอึกแบบต้องคิดหลายตลบกับมุขซ้อนมุขที่หยิบยกให้ระมัดระวังคำพูดบนอินเทอร์เน็ตด้วย โดยอ้างคำพูดของอดีตประธานาธิบดีคนที่ 16 ของสหรัฐ ที่เสียชีวิตไปก่อนที่อินเทอร์เน็ตจะเกิดขึ้นเกือบศตวรรษ

เหล่านี้ชวนให้ต้องระมัดระวังการติดตามสถานการณ์เรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะบนอินเทอร์เน็ตในช่วงที่อารมณ์ตึงเครียดกับสภาพน้ำท่วม ที่พร้อมก่อตัวเป็นกระแสได้อย่างรวดเร็ว และรุนแรงไม่ต่างจากกระแสน้ำที่จ่อเข้ามาทุกที