ทำไมได้..หรือไม่ได้ทำ

ขณะต้องเผชิญปัญหา คนเรามักมีเสียงตอบรับเกี่ยวกับปัญหานั้นแตกต่างกันไป

โดย..ณศักดิ์ อัจจิมาธร

บ้างก็คิดทางแก้ปัญหาขึ้นมาเพียงทางเดียว และเชื่อว่านั่นคือทั้งหมดของทางออก และไม่มีทางอื่นอีกแล้ว ขณะที่บางคนคิดว่า บางปัญหาก็ไม่สามารถแก้ได้ และคงต้องปล่อยให้ปัญหามันเป็นไปอย่างนั้น

“ทำไม่ได้ ไม่มีทางออก ไม่มีทางอื่น ฯลฯ” หลายครั้งที่มักได้ยินคำเหล่านี้ออกจากปากของใครบางคนอยู่เสมอ

เมื่อมีงานชิ้นใหม่ที่ไม่เคยได้ลองทำมากองอยู่ตรงหน้า เรามักถูกความคุ้นชินเดิมๆ มาตีกรอบให้ความคิดตีบตันเข้าโดยไม่รู้ตัว

ความคุ้นชินมักทำให้รู้สึกว่า งานใหม่นั้น เป็นเรื่องที่ยากเกินกว่าความสามารถ หรือไม่ก็ทำให้มองว่างานใหม่จำเป็นต้องใช้เครื่องไม้เครื่องมือ หรือต้องได้รับการฝึกฝนที่มากมายก่อนจึงจะสามารถทำได้ สุดท้ายก็ทำให้เชื่อว่าสิ่งใหม่นั้นเป็นเรื่องเป็นไปไม่ได้ ทั้งที่ยังไม่ได้ลงมือทำ

หลายครั้งที่คิดกันไปไกลถึงว่า ต้องทำสิ่งที่ 1, 2, 3 ก่อน จึงจะสามารถทำงานใหม่หรือแก้ปัญหาใหม่ที่อยู่ตรงหน้าได้ ทั้งที่จริงๆ แล้วสิ่งที่ 1, 2, 3 นั้น อาจไม่ใช่เรื่องจำเป็นเลยก็เป็นได้ หากเริ่มต้นลงมือทำงานใหม่นั้นและไม่ใช้ความคุ้นชินมาตีกรอบให้คิดแบบเดิมๆ

พูดถึงการแก้ปัญหาใหม่ๆ หรือลองทำสิ่งใหม่ๆ ผมมักคิดถึงร้าน “จีฉ่อย” ที่อยู่ในตึกแถวหน้าตลาดสามย่าน ริมถนนพญาไท ฝั่งตรงข้ามกับจุฬาฯ ทุกครั้งไป

ผมว่า จีฉ่อย เป็นหนึ่งในสุดยอดโรลโมเดลของการแก้ปัญหาในประเทศไทยที่หาผู้ใดเปรียบยาก

ร้านจีฉ่อย เป็นห้องคูหาเดียวอยู่ในตึกแถวหน้าตลาดสามย่าน เป็นธุรกิจครอบครัวของชาวจีนที่เปิดขายมานานกว่า 40 ปี มีคุณป้าร่างเล็กชาวจีนที่ชื่อจีฉ่อยเป็นเจ้าของร้าน

ทีเด็ดของจีฉ่อยคือ แม้จะเป็นร้านเล็กๆ แต่อัดแน่นไปด้วยสารพัดสินค้า ตั้งแต่ ขนม น้ำอัดลม อุปกรณ์การเรียนเครื่องเขียนต่างๆ ไปจนถึงที่นอน หมอนมุ้ง เครื่องมือเครื่องใช้ภายในบ้าน ค้อน เลื่อย ตะปู สีทาบ้าน แถมสินค้าบางอย่างที่ไม่คิดว่าจะมีขายอย่าง ใบลงทะเบียนเรียนของจุฬาฯ แหวนรุ่นของบางคณะ ตั๋วเครื่องบิน ตั๋วคอนเสิร์ต โทรศัพท์มือถือ เครื่องใช้ไฟฟ้า จนขึ้นชื่อว่าจีฉ่อยมีของขายทุกอย่าง ถ้าของไหนไม่มีในร้าน ก็สามารถสั่งไว้และมาเอาได้ภายใน 2 วัน

หลายครั้งที่มักมีคนลองของกับป้าแกด้วยการมาสั่งของพิสดารที่คิดว่าจะไม่มีขายในร้าน แต่คำตอบที่ได้รับกลับมากมาก็คือ “รอเหลียวๆ” (รอเดี๋ยวๆ) หรือไม่ก็ “พรุ่งนี้ลื้อมาเอา” แล้วแกก็สามารถหาของเหล่านั้นมาให้ลูกค้าได้จริงๆ ไม่ว่าจะเป็นข้าวมันไก่ ข้าวขาหมู ฮาร์ดดิสก์คอมพิวเตอร์ เปียโน หรือแม้กระทั่งรถยนต์ที่เคยมีคนไปสั่งซื้อ และเจ๊จีฉ่อยแกก็หามาให้ลูกค้าจนได้

“Impossible is Nothing” ผมว่าคำคำนี้น่าจะเหมาะกับจีฉ่อยที่สุด เพราะเจ๊แกไม่ได้คิดนอกกรอบแบบธรรมดาๆ แต่กลับเป็นการฉีกกรอบทิ้งไปเลย เรียกได้ว่าไม่มีคำว่าเป็นไปไม่ได้ในพจนานุกรมของแก

อีกคนที่ผมว่าเป็นอีกหนึ่งสุดยอดของการที่ไม่เคยหวาดหวั่นกับการเดินหน้าลงมือทำสิ่งใหม่ก็คือ “สตีฟ จ็อบส์” ตำนานแห่งวงการไอทีที่เพิ่งลาโลกไปเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา

เมื่อครั้งที่จ็อบส์อายุได้ 30 ปีนั้น เขาต้องเผชิญปัญหาครั้งสำคัญในชีวิต นั่นคือการถูกกรรมการบริษัทแอปเปิลที่เขาสร้างมากับมือไล่ออก หลังจากที่มีวิสัยทัศน์ไม่ตรงกับผู้บริหารที่เขาเป็นคนจ้างมาทำงาน แต่กรรมการบริษัทเลือกที่จะยืนอยู่ข้างผู้บริหารคนนั้นแทนจ็อบส์ เขายอมรับว่ามันเป็นเรื่องสะเทือนใจมากที่เห็นสิ่งที่ทุ่มเทให้ทั้งชีวิตในวัยผู้ใหญ่ต้องสูญสลายไป

แต่แทนที่จะนั่งจมกับความสูญเสียหรือตัดสินใจวางมือเดินออกไปจากวงการไอที จ็อบส์กลับเลือกที่จะเดินหน้าเริ่มต้นอีกครั้ง

ความเชื่อมั่นที่ลดลงพร้อมกับการกลายมาเป็นมือใหม่อีกครั้ง จ็อบส์ตั้งบริษัทใหม่ที่ชื่อ เน็กต์ และ พิกซาร์ ไม่นานหลังจากนั้นแอปเปิลก็ได้เข้าซื้อกิจการของเน็กต์และทำให้จ็อบส์กลับคืนสู่แอปเปิลอีกครั้ง

ขณะที่เทคโนโลยีที่เขาได้คิดค้นระหว่างอยู่ที่เน็กต์ก็ได้กลายมาเป็นหัวใจของการพัฒนาแอปเปิลให้เป็นหนึ่งในบริษัทที่รุ่งเรืองมากที่สุดในปัจจุบัน ส่วนพิกซาร์ก็กลายเป็นสตูดิโอผลิตภาพยนตร์การ์ตูนแอนิเมชันที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก

เมื่อต้องเผชิญกับปัญหา เรามักถูกสอนให้คิดหาวิธีแก้ปัญหาที่สมเหตุสมผลมากที่สุด และนั่นทำให้เราเชื่อว่าหนทางเหล่านั้นเป็นทางออกที่ดีที่สุดในการแก้ปัญหา

ทว่า ในความเป็นจริง การที่เอาแต่คิดถึงแต่ทางออกที่ดีและสมเหตุสมผลมากที่สุด ทำให้เราสร้างกำแพงขึ้นมาขังความคิดของตัวเองเข้าโดยไม่รู้ตัว ทั้งที่ทางออกของปัญหาที่กำลังเผชิญนั้นมีมากมายหลายหนทาง

“เป็นไปไม่ได้ ทำไม่ได้ หรือไม่ได้ทำ”

ผมมักคิดถึงประโยคสั้นๆ จากโฆษณาชิ้นหนึ่งทางโทรทัศน์มาเตือนตัวเองอยู่เสมอเมื่อต้องเจอเข้ากับงานใหม่ๆ

บางครั้งทางออกในการรับมือกับสิ่งใหม่ที่ดีที่สุดอาจไม่ต้องอาศัยเหตุผลหรือการคิดคำนวณผลลัพธ์มากมาย เพียงแต่ต้องอาศัยความกล้าในการเดินหน้าลงมือทำ แทนที่จะนั่งอยู่เฉยๆ แล้วบอกว่าสิ่งเหล่านั้นเป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ทั้งที่ยังไม่เริ่มต้นทำอะไรสักอย่างเลย