ของขวัญสำหรับถิ่นแห่งวิบัติภัย

เรื่อง / ภาพ ม.ล.จารุพันธ์ ทองแถม

ภาวะโลกถล่มแผ่นดินทลาย ไม่ว่าจะเกิดจากแผ่นดินไหวจากภูเขาไฟระเบิด หรือเกิดพายุฝนที่เกิดจากภาวะเอลนินโญ พายุซึ่งเกิดจากกระแสน้ำอุ่นเกินขนาดในมหาสมุทรแปซิฟิก พาน้ำฝนปริมาณมหาศาลเกินกว่าภูเขาและผืนแผ่นดินจะรับได้ ก่อให้เกิดความเสียหายแก่ทรัพย์สินบ้านเรือน ชีวิตมนุษย์ และสัตว์ ไม่ว่าจะเป็นแพะ แกะ หรือวัว ซึ่งเป็นอาหารสำหรับผู้คนในหลายต่อหลายประเทศ

ที่นำเอาเรื่องของต้นไม้อาหารสัตว์มากล่าวถึงในครั้งนี้ก็เพราะได้เห็นถึงชีวิตสัตว์ป่า และสัตว์เลี้ยงถูกทำลายไปอย่างย่อยยับในวาตภัยและอุทกภัยซึ่งเกิดขึ้นค่อนข้างถี่ในระยะนี้

มีผู้คนที่ทำการเกษตร และเลี้ยงสัตว์ร่วมด้วยไม่ต่ำกว่า 35 ล้านคนทั่วโลก และซึ่งพวกเขาเหล่านี้จะต้องดูแลสัตว์จำนวนถึง 4,000 ล้านตัว

ด้วยเหตุนี้เมื่อกล่าวถึงไม้ต้นที่ช่วยโลกจากภาวะโลกร้อน แล้วก็น่าจะได้กล่าวถึงไม้ต้นที่เป็นพืชอาหาร เลี้ยงฝูงสัตว์ให้มีชีวิตอยู่และกลายเป็นแหล่งอาหารของมนุษย์

ทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์หดตัวลงจากการแผ่ขยายเข้าไปของพืชเกษตร ไม่ว่าจะเป็นมันสำปะหลัง อ้อย ข้าวโพด ข้าวฟ่าง ฯลฯ ด้วยเหตุนี้ไม้ต้นจึงมีบทบาทเข้าไปช่วยปกป้องทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ ในขณะที่ตัวของมันเองก็ให้ร่มเงากำบังแสงแดด และยอมเสียสละใบยอดอ่อนของมันเพื่อเป็นอาหารแก่ปศุสัตว์ที่หิวโหย

ไม้ต้นและไม้พุ่มนานาชนิดสามารถช่วยให้ปศุสัตว์ได้รับแร่ธาตุอาหารและโปรตีนอย่างพอเพียง ไม้ต้นที่เป็นอาหารสัตว์หลายชนิดสามารถผลิตอาหารให้สัตว์ได้ท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่โหดร้าย เช่นในนามิเบีย แทนซาเนีย หรือ รวันดา แอฟริกา

ในเขตซูดาโนซาฮีเลียนของแอฟริกา ที่นี่มีผู้ทำปศุสัตว์อยู่ถึง 25 ล้านคน ที่นี่มีไม้ต้นมหัศจรรย์ชนิดหนึ่ง คือ Faidherbia Albida บางครั้งจะเรียกชื่อที่เราคุ้นหูกันมากกว่า คือ Acacia Albida ไม้ต้นสกุลกระถินนี้ให้อาหารแก่ปศุสัตว์ประมาณ 3040% ของปริมาณอาหารทั้งหมดที่ได้รับในช่วงฤดูแล้งอันยาวนาน เมื่อหญ้าในทุ่งเริ่มเหี่ยวแห้งไป หญ้าเหล่านั้น จะสูญเสียทั้งพลังงาน โปรตีน วิตามิน และคุณค่าของเกลือแร่ก็หมดไปด้วย

ในประเทศเซเนกัล ที่นั่นรู้จักข้าวไทยมากกว่าคนไทยและประเทศไทยเสียอีก ในช่วงเวลา 6 เดือนของแต่ละปี เมื่อคุณภาพของหญ้าลดต่ำลง ฝูงปศุสัตว์นี้ได้อาหารจากไม้ต้นและไม้พุ่ม เพื่อการเอาชีวิตรอด

จากการศึกษาในกานา พบว่าใบไม้กิ่งอ่อนยอดอ่อนรวมทั้งเปลือกไม้ รวมกันแล้วมีปริมาณโปรตีนมากกว่าหญ้าตั้งแต่สองถึงสามเท่าตัวเลยทีเดียว

นักปศุสัตว์ส่วนใหญ่ทราบและตระหนักดีถึงคุณค่าของไม้ต้น และช่วยกันปกป้องมันเท่าที่จะทำได้ แต่ปกติไม้ต้นเหล่านั้นจะดูแลตัวของมันเอง

และแพร่พันธุ์ไปได้โดยอาศัยธรรมชาติ แต่หากมีจำนวนปศุสัตว์มากขึ้นจนเกินความสามารถของทุ่งหญ้าและไม้ต้นไม้พุ่มจะรับมือได้ ที่ดินนั้นจะเสื่อมสภาพลงจนกระทั่งชีวิตของสัตว์ป่า และฝูงปศุสัตว์ก็จบลงด้วย

เหลียวกลับมามองหลายประเทศในเอเชีย ไม่ว่าจะเป็นเนปาล อินเดีย พม่า ศรีลังกา หรือแม้แต่ประเทศไทย เกษตรกรที่เลี้ยงสัตว์ เช่น วัว ควาย แพะ แกะ ลา และล่อ ชาวบ้านอาศัยสัตว์เหล่านี้ในการรีดนม วัวและควายถูกใช้ในการไถนา ลากเกวียน เพื่อเป็นการตอบแทน พืชอาหารจากป่าหลายชนิดที่ถูกเก็บเกี่ยวจากไม้ต้น และนำมาเลี้ยงดูสัตว์เหล่านั้นถึงในคอก ชาวบ้านใกล้แนวป่าตีนภูเขาหิมาลัย จะออกเก็บฟืนและใบไม้มัดรวมกันเป็นฟ่อน นำมาเลี้ยงสัตว์ของพวกเขา แม้แต่ต้นโพก็ยังถูกตัดฟันกิ่ง และเก็บใบมาเป็นอาหารโปรดของช้าง

สำหรับทั้งผู้ทำงานปศุสัตว์และเกษตรกรเอง การปฏิบัติตามแผนการปลูกไม้ต้นในช่วงต้นฤดูฝน สามารถช่วยลดปัญหาเรื่องธาตุอาหาร สำหรับสัตว์เลี้ยงของพวกเขาได้อย่างแน่นอน

ด้วยเหตุดังกล่าวมาแล้ว ควรคัดสรรชนิดไม้ต้น และไม้พุ่มซึ่งให้ทั้งใบและผลเป็นอาหารสัตว์ เพื่อขยายพันธุ์ปลูกลงในทุ่งหญ้าสำหรับเลี้ยงสัตว์ และสำหรับเรื่องนี้จะกล่าวถึงในตอนต่อไป