การศึกษาเศรษฐศาสตร์ในเชิงวิถีพุทธ (ตอน๕)

โดย...พระอาจารย์อารยะวังโส

ปุจฉา : จะทำอย่างไรจึงจะสังเคราะห์เศรษฐศาสตร์ในเชิงวิถีพุทธ ว่าพระพุทธศาสนามีโครงสร้างหลักธรรมอย่างไร และจะชี้ให้เห็นโครงสร้างความสัมพันธ์ของพุทธศาสน์กับปรัชญาการดำเนินชีวิต เพื่อความพรั่งพร้อมแห่งสุขภาวะของมนุษย์ได้อย่างไร เพื่อให้เราสามารถนำเศรษฐศาสตร์ไปสู่เศรษฐธรรม สำหรับสรรค์สร้างสังคมให้ได้มีความสุขอย่างยั่งยืน

ขออาราธนาหลวงพ่อได้วิสัชนาให้สาธุชนทั้งหลายได้เรียนรู้ไปพร้อมๆ กันด้วยค่ะ

ดร.นิธินันท์ วิศเวศวร

“พระพุทธศาสนาจะมีคุณค่ายิ่งต่อชาวโลกทั่วสารทิศ ไม่เลือกว่าจะอยู่ในมุมไหน ส่วนใดของโลก ด้วยตราบใดที่มนุษย์ยังมีรูปนาม หรือขันธ์ ๕ ไม่แปรเปลี่ยนไปจากนี้ ขอรับรองว่าพระพุทธศาสนายังเป็นประโยชน์ในการศึกษาเพื่อชีวิตแก่มนุษย์ทั้งหลายในทุกเขตแดน...ทุกเชื้อชาติ”

วิสัชนา : พระพุทธศาสนาสั่งสอนไว้อย่างละเอียด แต่การสอนนั้นสามารถแบ่งย่อยๆ ออกไปเป็นขั้นเบื้องต้น ขั้นระดับกลาง ขั้นระดับสูงได้ เพื่อสอดคล้องกับภูมิปัญญาของผู้เรียน ซึ่งไม่น่าจะเป็นอุปสรรคใดๆ ต่อการศึกษา หากผู้เรียนเปิดใจกว้าง ต้องการเรียนรู้ในธรรมชาติของจิต ซึ่งปัจจุบันแพร่หลายมากในชาวตะวันตกในเรื่องจิตนิยาม แต่จะเป็นอย่างเดียวกับจิตนิยามในพระพุทธศาสนาหรือไม่...ก็ค่อยมาพูดกันอีกที สำหรับนัยที่ ๔ และที่ ๕ คือ กรรมนิยาม และ ธรรมนิยาม ตรงนี้เป็นหัวใจล้วนของพระพุทธศาสนา ที่ประชุมคำสั่งสอนทั้งปวงอยู่ที่นิยามทั้งสองนี้ โดยสามารถจำแนกแจกแจงได้อย่างละเอียด มีเหตุผล ควรแก่การเข้าใจได้อย่างไม่ยาก เป็นการแสดงความมีอยู่จริงในชีวิตหรือโลกนี้ ซึ่งคนโดยทั่วไปอาจจะมองข้าม หรือไม่พิจารณาให้ลึกซึ้ง เพื่อเข้าให้ถึงความจริงขั้นปรมัตถ์และขั้นอริยสัจ ซึ่งเป็นความจริงในขั้นสูงสุด (อริยสัจ) นั้น

มีเฉพาะในพระพุทธศาสนานี้เท่านั้น ที่สามารถแสดงความปรากฏชัดแห่งความจริงขั้นสูงสุด ซึ่งมีอยู่ในโลกนี้อยู่แล้ว ไม่ว่ากาลใด...สมัยใด ดังเช่นใน กรรมนิยาม ก็ว่าด้วย กฎธรรมชาติเกี่ยวกับพฤติกรรมของมนุษย์ แสดงความจริงในการก่อกระทำ และการให้ได้รับผลจากการกระทำ ดังที่กล่าวเป็นตัวกฎว่า ทำกรรมดี มีผลดี ทำกรรมชั่ว มีผลชั่ว เป็นต้น แม้ใน ธรรมนิยาม ซึ่งหมายถึง กฎธรรมชาติเกี่ยวกับความสัมพันธ์และอาการที่เป็นเหตุเป็นผลแก่กันและกันของสิ่งทั้งหลาย อันมีความเป็นไปตามธรรมดา ด้วยกฎที่ว่า ภาวะที่มีสิ่งนี้เป็นปัจจัย...

ในส่วนของการเรียนรู้ในกฎอิทัปปัจจยตานี้แหละ เป็นเรื่องที่ควรศึกษาอย่างยิ่ง เพราะเป็นการเรียนรู้ในความจริงของธรรมชาติ เพื่อประโยชน์แห่งการดำเนินชีวิตให้มีคุณภาพ มีคุณธรรม ความประเสริฐ สู่การใช้ชีวิตอย่างสันติสุข และสามารถสร้างสรรค์สังคมให้มีความสุขสันติได้ ก็ด้วยอำนาจธรรมตรงนี้ที่ควรศึกษายิ่งนัก นับว่าเป็นหัวใจแห่งหลักเศรษฐธรรมโดยแท้ ซึ่งมีความประณีต ละเอียดต่อการศึกษา สามารถเข้าใจได้ไม่ยาก เป็นไปตามลำดับของการยกระดับการเรียนรู้ หรือยกระดับความเข้าใจ ทั้งนี้เพราะพระพุทธศาสนามีการแจกแจงไว้ดีแล้วในทุกขั้นตอน

จากนิยามทั้ง ๕ หากนำลงไปสู่รายละเอียดในแต่ละเรื่อง เพื่อนำไปสู่การเรียนรู้ตามหลักเศรษฐธรรม ก็คงเป็นเรื่องที่น่าสนใจศึกษาเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะจะไม่ไปสร้างความขัดแย้งใดๆ กับปราชญ์เมธีทางตะวันตก แต่จะลงลึกไปในรายละเอียด ชัดเจน แจ่มแจ้ง และประณีตกว่า ซึ่งตรงนี้สามารถแสดงให้เห็นได้อย่างเป็นรูปธรรม อ้างอิงหลักการสอนเชิงคณิตศาสตร์ได้เลย เพื่อจัดเข้าสู่รูปมิติเชิงวิชาการ อาตมาเชื่อมั่นว่าหากเปิดกว้างให้มีการนำหลักเศรษฐศาสตร์ในพระพุทธศาสนา หรือหลักรัฐศาสตร์ในพระพุทธศาสนาเข้าไปสู่กระบวนการศึกษาได้อย่างเป็นระบบระเบียบ

โดยรู้จักการบูรณาการคำสั่งสอนสู่วิถีการดำเนินชีวิตอย่างที่พระบรมศาสดาทรงใช้เป็นปกติ เมื่อต้องการสงเคราะห์ชาวบ้านชาวเมืองทั้งหลายให้ใช้ชีวิตครองเรือนอย่างมีความเจริญ...พระพุทธศาสนาจะมีคุณค่ายิ่งต่อชาวโลกทั่วสารทิศ ไม่เลือกว่าจะอยู่ในมุมไหน ส่วนใดของโลก ด้วยตราบใดที่มนุษย์ยังมีรูปนาม หรือขันธ์ ๕ ไม่แปรเปลี่ยนไปจากนี้ ขอรับรองว่าพระพุทธศาสนายังเป็นประโยชน์ในการศึกษาเพื่อชีวิตแก่มนุษย์ทั้งหลายในทุกเขตแดน...ทุกเชื้อชาติ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการจัดการกระบวนการศึกษาให้สอดคล้องกับบุคคลที่เป็นผู้เรียน ซึ่งคงจะไม่อยู่ภายใต้บริบทของนิยามทั้ง ๕ นั้นแหละเป็นสำคัญ...

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้