การศึกษาเศรษฐศาสตร์ในเชิงวิถีพุทธ (ตอน ๒)

ปุจฉา : จะทำอย่างไรจึงจะสังเคราะห์เศรษฐศาสตร์ในเชิงวิถีพุทธ

โดย..พระอาจารย์อารยะวังโส 

ว่าพระพุทธศาสนามีโครงสร้างหลักธรรมอย่างไร และจะชี้ให้เห็นโครงสร้างความสัมพันธ์ของพุทธศาสน์กับปรัชญาการดำเนินชีวิต เพื่อความพรั่งพร้อมแห่งสุขภาวะของมนุษย์ได้อย่างไร เพื่อให้เราสามารถนำเศรษฐศาสตร์ไปสู่เศรษฐธรรม สำหรับสรรค์สร้างสังคมให้ได้มีความสุขอย่างยั่งยืน

ขออาราธนาหลวงพ่อได้วิสัชนาให้สาธุชนทั้งหลายได้เรียนรู้ไปพร้อมๆ กันด้วยค่ะ

ดร.นิธินันท์ วิศเวศวร

รองอธิการบดีฝ่ายวิเทศสัมพันธ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

วิสัชนา : จากประเด็นคำถามดังกล่าว อาตมาก็คงมิได้หนักอกหนักใจอะไรกับการรับไปบรรยายเศรษฐศาสตร์ในวิถีพุทธ หรือเศรษฐธรรมต่อนักศึกษาและผู้สนใจทั้งหลาย ที่ปกติเรียนรู้เศรษฐศาสตร์อยู่ในแนวตะวันตก ทั้งนี้ เพราะอาตมาเชื่อมั่นว่าพระพุทธศาสนามีการวางรากฐานการสั่งสอนอบรมสัตว์ทั้งหลายไว้ในหลายมิติ จัดความเหมาะควรแก่การเรียนรู้ให้กับผู้เข้าศึกษาในทุกระดับ เพื่อความสอดคล้องสัมพันธ์ต่อกันในการเรียนรู้ โดยพระพุทธศาสนามีหลักมั่นคงในพระธรรมคำสั่งสอนที่มุ่งสู่สัจธรรม อันเป็นหลักความจริงที่ปรากฏมีอยู่ในธรรมชาติ ซึ่งทนทานต่อการพิสูจน์ คือ ไม่แปรผันเป็นอื่น ด้วยสัจนิยมที่ว่า สิ่งทั้งหลายทั้งปวง ไม่ว่าจะเป็นคน สัตว์ หรือสิ่งของ เป็นรูปธรรมหรือนามธรรม เป็นวัตถุหรือเป็นเรื่องของจิตใจ ไม่ว่าชีวิตหรือโลกที่แวดล้อมอยู่ก็ตาม ทั้งหมดล้วนเป็นไปตามธรรมดาแห่งเหตุปัจจัย เป็นเรื่องของปัจจัยสัมพันธ์ธรรมดา

อันปรากฏอยู่ในรูปกฎธรรมชาติ ซึ่งจะต้องเป็นเช่นนี้ (ตถตา) ไม่เปลี่ยนไปจากนี้ (อวิตถตา) และจะไม่แปรเป็นอย่างอื่น (อนัญญถตา) สามารถเรียกหลักธรรมดังกล่าวว่า กฎอิทัปปัจจยตา ก็ได้ ซึ่งไม่ว่าสรรพธรรมใดๆ ก็ล้วนแล้วแต่อยู่ภายใต้ตัวกฎมีอยู่ในธรรมชาติดังกล่าวนี้ จึงเป็นปกติต่อการที่จะนำพระพุทธศาสนาไปสู่ชีวิตของมนุษย์ในทุกเขตแดน เพียงแต่รู้จักสดับอย่างพินิจพิเคราะห์ด้วยความตั้งใจจริง อย่างไม่อวดดื้อถือดี ก็คงสามารถที่จะเข้าใจหลักพระธรรมคำสั่งสอนในพระพุทธศาสนา ที่ได้แสดงไว้หลายระดับอย่างเป็นระบบระเบียบ แม้ในเบื้องต้นแห่งการดำเนินชีวิตให้เป็นไปอย่างมีคุณภาพสู่ความประเสริฐในฐานะสัตว์โลกที่มีสติปัญญา เพื่อสร้างความสุข ความเจริญ ตามสมมติทางโลกให้กับตนเอง ก็ย่อมสามารถกระทำได้ด้วยการถือปฏิบัติตามหลักธรรม ที่สามารถเรียนรู้ให้เข้าใจเข้าถึงคุณประโยชน์ได้ไม่ยาก

อ่านต่อฉบับพรุ่งนี้