จริงหรือที่ไทยต้องพึ่งพาแรงงานพม่า

โดย...ทีมงานโลก 360 องศา

ในช่วงระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา สถานการณ์ทางเศรษฐกิจในประเทศไทยดูเหมือนว่าภาคอุตสาหกรรมจะมีบทบาทมากขึ้น ในขณะเดียวกันภาคธุรกิจอื่นๆ ก็เติบโตและก้าวขึ้นมาเป็นส่วนหนึ่งในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นในตลาดแรงงานไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขาดแคลนแรงงานขั้นต่ำ ด้วยเหตุนี้จึงทำให้แรงงานต่างด้าวในประเทศไทยมีจำนวนเพิ่มขึ้น จึงเป็นที่มาของการถกเถียงในประเด็นที่ว่า แท้จริงแล้วแรงงานต่างด้าวคือปัญหา หรือแท้จริงแล้วคือทางออกของการขาดแคลนแรงงานในประเทศไทย

ปัจจุบันปัญหาแรงงานต่างด้าวคือสิ่งที่ถูกพูดถึงบ่อยขึ้น ส่วนหนึ่งก็มาจากนโยบายขึ้นค่าจ้างขั้นต่ำของรัฐบาล ที่ส่งผลให้แรงงานต่างด้าวตื่นตัวและเริ่มที่จะเข้ามาหางานทำในประเทศไทยมากขึ้น แต่ในความเป็นจริงแล้วปัญหาแรงงานต่างด้าวเป็นสิ่งที่ถูกพูดถึงกันมานานแล้ว ไม่ว่าจะเป็นปัญหาจากการค้ามนุษย์ การลักลอบน้ำเข้ายาเสพติด การก่ออาชญากรรม และการเข้าเมืองอย่างผิดกฎหมาย ซึ่งจากตัวเลขทางสถิติพบว่า แรงงานต่างด้าวที่ถูกกฎหมายในประเทศไทยมีจำนวนเพียงหลักแสนคนเท่านั้น แต่แรงงานที่ผิดกฎหมายมีมากถึงกว่า 3 ล้านคน ซึ่งในความเป็นจริงการมีแรงงานเหล่านี้จำนวนมากในประเทศไทยคงจะไม่ใช่เรื่องแปลกอีกต่อไป เพราะงานหลายประเภทเป็นงานที่แรงงานไทยไม่นิยมทำ ซึ่งก็สอดคล้องกับทิศทางเศรษฐกิจไทย

ที่ขับเคลื่อนด้วยอุตสาหกรรม ธุรกิจไอทีและการสื่อสาร กลุ่มสินค้าอุปโภคบริโภค และการเงินการธนาคาร กล่าวคือ แรงงานไทยส่วนใหญ่เลือกงานที่มีทักษะและค่าจ้างสูง จึงทำให้งานที่ต้องใช้แรงงาน ทักษะต่ำ ค่าจ้างน้อย และอยู่กับความสกปรกเป็นสิ่งที่แรงงานไทยไม่ทำ สาเหตุที่เป็นเช่นนี้เพราะมีปัจจัยอย่างการพัฒนาการศึกษาและฐานะทางเศรษฐกิจในประเทศที่ดีขึ้น

จากนโยบายของภาครัฐที่เปิดโอกาสให้แรงงานต่างด้าวในประเทศไทยมาขึ้นทะเบียน ปรากฏว่าแรงงานพม่ามีจำนวนมากที่สุดถึงร้อยละ 70 ของจำนวนแรงงานต่างด้าวที่อาศัยในประเทศไทย รองลงมาคือ แรงงานชาวลาวและชาวกัมพูชา ร้อยละ 15 ซึ่งแค่เฉพาะในเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑลมีแรงงานต่างด้าวอาศัยอยู่ถึงร้อยละ 43 ของจำนวนแรงงานต่างด้าวทั้งหมดในประเทศ

สาเหตุที่แรงงานชาวพม่ามีจำนวนมากที่สุด เพราะประเทศไทยและประเทศพม่ามีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันมายาวนาน ปัญหาเรื่องชายแดนก็มีน้อยเมื่อเทียบกับบางประเทศ การค้าระหว่างชายแดนมีมูลค่าสูง และที่สำคัญทำเลที่ตั้งของพม่าเอื้อและสนับสนุนต่อการเข้ามาเป็นแรงงานในประเทศไทย ซึ่งเรื่องนี้ ดร.ธนิต โสรัตน์ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศ และเลขาธิการสภาหอการค้าไทย–พม่า ได้เสริมประเด็นนี้ว่า เมื่อวิเคราะห์ถึงการขยายตัวทางเศรษฐกิจไทยที่มีต่อประเทศเพื่อนบ้าน หากไทยจะขยายไปทางเหนือจะติดกับประเทศจีน ซึ่งเป็นประเทศมหาอำนาจทางการค้าที่สำคัญของโลก หากขยายไปทางตะวันออกจะติดกับประเทศลาว ซึ่งมีจำนวนประชากรน้อย หากข้ามไปยังประเทศเวียดนามก็เป็นคู่แข่งที่สำคัญของเรา และหากจะลงไปทางใต้คือประเทศสิงคโปร์และมาเลเซีย ซึ่งทั้งสองชาตินี้พัฒนาไปไกลกว่าเรามาก ดังนั้นจึงเหลือทางเลือกเพียงพม่าเท่านั้น ซึ่งระหว่างไทยและพม่ามีโอกาสและความเป็นไปได้สูงหากจะ

แสวงหาประโยชน์ร่วมกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่พม่ามีแรงงานหนุ่มสาวจำนวนมาก ซึ่งเป็นกำลังสำคัญที่ช่วยสนับสนุนอุตสาหกรรมภายในประเทศไทยได้เป็นอย่างดี

ในเวลานี้ดูเหมือนว่าแรงงานพม่าจะกลายมาเป็นความหวังที่สำคัญของการแก้ปัญหาขาดแคลนแรงงานในประเทศไทย แต่มองในอีกด้านการเข้ามาของแรงงานเหล่านี้ก็อาจนำมาซึ่งปัญหาด้านความมั่นคง ยาเสพติด การค้ามนุษย์ ดังที่เราเห็นตามข่าวอยู่บ่อยครั้ง ซึ่งก็เป็นผลมาจากการที่ประเทศไทยไม่มีมาตรการชัดเจนในการคัดกรองและจัดระบบแรงงานต่างด้าว ที่ผ่านมาก็เคยเกิดเหตุการณ์อย่างกรณีที่นักศึกษาพม่าใช้ประเทศไทยเป็นฐานในการปลุกระดมต่อต้านรัฐบาลพม่า หรือจะเป็นปัญหายาบ้าที่เข้ามาระบาดในประเทศไทยอย่างหนัก ซึ่งส่วนใหญ่แล้วมีฐานการผลิตจากชนกลุ่มน้อยในฝั่งพม่า

เมื่อทิศทางและแนวโน้มตลาดแรงงานในประเทศไทยเปลี่ยนไปเช่นนี้ เราคงหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องพึ่งพาแรงงานชาวพม่า ดังนั้นมีความจำเป็นที่เราคนไทยจะต้องร่วมกันหาทางออกในเรื่องนี้ ซึ่ง ดร.ธนิต มีข้อเสนอแนะในเรื่องนี้ว่า ปัญหาเรื่องแรงงานต่างด้าวคือสิ่งที่จะต้องกำหนดขึ้นมาเป็นวาระแห่งชาติ เพราะในปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญกับปัญหาขาดแคลนแรงงาน ซึ่งในอนาคตคาดการณ์กันว่ามีแนวโน้มที่จะขาดแคลนเพิ่มขึ้น อาชีพเกษตรกรรมทำไร่ไถนา กรีดยาง และแบกของ หรือในภาคอุตสาหกรรมอย่างการผ่าปลาหรือปอกสับปะรด เป็นสิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้ว่าแรงงานไทยไม่ทำงานเหล่านี้แล้ว ดังนั้นจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ประเทศไทยจะต้องทำความเข้าใจเพื่อนบ้านอย่างประเทศพม่า และหันมาร่วมมือเพื่อใช้ประโยชน์ร่วมกัน โดยรัฐบาลอาจจะจัดตั้งหน่วยงานเพื่อมาดูแลและควบคุมอย่างเป็นบูรณาการ เพื่อให้เกิดระบบการจ้างแรงงานให้ถูกต้องเป็นธรรมและเอื้อประโยชน์ซึ่งกันและกัน

ถึงตรงนี้แล้วเราเห็นได้ว่าแรงงานพม่ามีความสำคัญอย่างไรต่อประเทศไทย ก้าวต่อไปก็คือคนไทยจะต้องร่วมมือกันในการเอาจริงเอาจังกับปัญหานี้ ด้วยการสร้างระบบและหาทางออกกันอย่างเกื้อกูล เพราะถึงอย่างไรประเทศพม่าคือหนึ่งในเพื่อนบ้านที่เราผูกพันกันมาอย่างยาวนานที่สุด