วิธีช่วยเฮติอย่างยั่งยืน

เรื่อง / ภาพ ม.ล. จารุพันธ์ ทองแถม

ในฉบับที่ผ่านมาได้กล่าวถึงเรื่องเมืองไทยจะมีโอกาสช่วยเหลือประเทศเฮติ ทั้งในด้านฉุกเฉินเฉพาะหน้า และการซ่อมแซมสิ่งแวดล้อม และสร้างแหล่งอาหารที่เป็นเรื่องยั่งยืนมากกว่าการให้อาหารและน้ำในเรื่องสถานการณ์ด่วนเฉพาะหน้าเพียงอย่างเดียว

บทความที่เน้นเรื่องพันธุ์พืชเพื่อชีวิตนี้ จะช่วยให้คนอ่านเรื่องนี้แม้แต่เพียงคนเดียวจะได้เข้าใจ และเห็นถึงคนผิดพลาดในอดีต ซึ่งเกิดจากคนที่มีอำนาจในด้านการบ้านการเมือง ได้เข้าใจถึงความสำคัญของไม้ต้นที่มีต่อชีวิตของผู้คนบนพื้นโลก และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศไทย ซึ่งดูเหมือนธรรมชาติจะถูกรังแกมากกว่าที่อื่นในโลก

อาหารซึ่งมนุษย์เราได้จากไม้ต้นนั้น บางครั้งแทบจะถูกบริโภคเป็นอาหารหลักก็มี และมีบางครั้งก็ใช้เป็นรูปอาหารเสริม ยกตัวอย่างเช่น ยอดอ่อน และใบอ่อน ถูกใช้เป็นอาหารจำเป็นแทบจะขาดไม่ได้ ใบไม้บางชนิดเป็นแหล่งของโปรตีน แต่ส่วนใหญ่มีทั้งวิตามินและเกลือแร่

เมล็ดและเมล็ดประกอบในรูปผลไม้ ประเภทนัต (เปลือกแข็งและเคี้ยวมัน) เช่น โอ๊กหลายชนิดมีแคลอรีสูง (ไขมันสูง) รวมทั้งโปรตีน ที่ว่านี่รวมทั้งเนื้อในจากผลของปาล์มมะพร้าว ปาล์มน้ำมัน ตาลโตนด จากชิดหรือตาว เหล่านี้เป็นที่รู้จักกันดีว่ามีความสำคัญสำหรับมนุษย์ที่อาศัยอยู่ตามเกาะในเขตร้อน ดังเช่นเฮติ และประเทศอื่นๆ มะพร้าวทั้งแก่และอ่อนถูกบริโภคกันเป็นล้านๆ ผลต่อปี น้ำมันมะพร้าวมีสัดส่วนให้มนุษย์บริโภคได้ถึง 7% ต่อปี จากพลเมืองทั่วโลก แม้แต่แป้งสาคูจากต้นสาคู ซึ่งเป็นปาล์มก็มีความสำคัญ เพราะมันเป็นอาหารหลักของชาวโพลีนีเซียน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวมาเลเซียและอินโดนีเซีย

ไม้ผลยืนต้นนับร้อยนับพันชนิดถูกใช้เป็นพืชอาหารสำหรับผู้คนทั่วโลก ไม้ผลเหล่านี้มีทั้งที่ออกดอกติดผลในเวลาอันสั้นเพียงสองสามปีหลังปลูก หรือใช้เวลาเพียงไม่กี่เดือนก็ให้ผลเป็นอาหารแก่มนุษย์และสัตว์ได้แล้วก็มีไม่น้อย ผลไม้ที่อุดมไปด้วยไขมัน โปรตีน คาร์โบไฮเดรต รวมทั้งวิตามินและเกลือแร่

ป่าในระบบวนเกษตรช่วยให้ความอุดมสมบูรณ์ และความหลากหลายของชีวิตสรรพสัตว์ในป่ากลับคืนมา สัตว์ในป่าอาจถูกมนุษย์ดักจับไปเป็นอาหารกินเสียบ้างอาจเป็นเรื่องธรรมดา แต่ในสภาพของป่าเขตอเมริกาใต้ มีผู้ค้นพบความจริงว่าแถบลุ่มแม่น้ำอะเมซอนของเปรู ชาวบ้านได้โปรตีนจากเนื้อสัตว์ในป่าถึง 80% ทีเดียว ข้อมูลจากบอสวานา ในแอฟริกาแสดงให้เห็นว่า กระต่ายสามารถให้เนื้อที่มีคุณค่าเท่ากับเนื้อวัวที่เลี้ยงกันอยู่ถึง 2 หมื่นตัว เลยทีเดียว

เมื่อเราปลูกป่าไปแล้วไม่นานนัก แมลงนานาชนิดจะพากันมาอยู่อาศัย แมลงหลายชนิดมีโปรตีนสูง เช่นเดียวกับไวตามิน และเกลือแร่ หนอนหลายชนิด ได้ชื่อว่าเป็นยาเม็ดไวตามินตามธรรมชาติ ตัวอ่อนของผึ้ง ต่อ และแตน มีไวตามิน D สูงกว่าตับปลาถึง 10 เท่าตัว และมีไวตามิน A สูงกว่าไข่แดงถึง 2 เท่า นี่เป็นความจริงที่เหลือเชื่อ และหลายคนอาจไม่ทราบเรื่องนี้มาก่อนเลย ยิ่งกว่านั้นน้ำผึ้งโพรง ที่เก็บมาจากรังผึ้งในโพรงไม้ให้พลังงานสูงมาก

ในช่วงเวลาวิกฤตเช่นนี้ ประชาชนชาวเฮติที่อาศัยอยู่ในถิ่นฐานเดิมอาจไม่มีทางเลือกมากนัก พวกเขาจำเป็นต้องพึ่งพาอาหารจากป่าในช่วงเวลาหนึ่งถึงสองปีข้างหน้านี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากผลิตผลทางการเกษตรอาจประสบปัญหาซ้ำเติม เช่น น้ำท่วม และฝนแล้ง พวกเราคงจะต้องพึ่งพาผลผลิตจากป่าในบริเวณใกล้เคียง

การตัดไม้ทำลายป่าในเฮติลงจะเป็นการตัดวงจรของแหล่งอาหารยามยากของชาวเฮติลงอย่างเยือกเย็น วิธีหนึ่งที่ได้ผลดีก็คือการนำเอาระบบวนเกษตรเข้าไปใช้กับชาวบ้านให้ใช้ระบบการทำฟาร์มของพวกเขาภายในเวลาไม่นานนัก พวกเขาจะรู้จักพิทักษ์รักษาต้นไม้ผลที่ออกผลดกให้ลูกหลานของพวกเขาได้กินได้ขาย ดังนั้นทั่วไปในเขตร้อนพวกชาวเฮติจะรู้จักคุณค่าของไม้ต้นที่ช่วยผลิตอาหารมาให้พวกเขา

ภายในเวลาไม่นานนัก หลังบ้าน (กระท่อมชั้นเดียว) หลังคามุงใบปาล์ม ดูเล็กแต่เต็มไปด้วยความสุขและปลอดภัย จะเกิดต้นไม้ขึ้นปกคลุมให้ร่มเงาที่เยือกเย็น ต้นไม้เหล่านี้ออกดอกติดผล เช่น มะม่วง มะม่วงหิมพานต์ ปาล์ม อินทผลัม พวกนี้ให้ผลเร็วก็จริง แต่กล้วยน้ำว้า กล้วยกล้าย (Plantain) เช่น กล้วยตีบ กล้วยหิน และกล้วยหักมุก ล้วนเป็นแหล่งคาร์โบไฮเดรตและวิตามิน ที่ไม่ต้องพึ่งพาองค์การใดๆ ในโลก

เรียนรู้เพื่อการพึ่งพาตนเองจะเป็นการดีที่สุด