งานช่างสิบหมู่ วิจิตรบรรจงสร้างพระเมรุมาศ

วันที่ 18 มี.ค. 2560 เวลา 14:50 น.
งานช่างสิบหมู่ วิจิตรบรรจงสร้างพระเมรุมาศ
โดย...ดวงใจ จิตต์มงคล

การจัดสร้างพระเมรุมาศและสิ่งปลูกสร้างประกอบพระเมรุมาศและบูรณปฏิสังขรณ์ราชรถและพระยานมาศ งานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 ขณะนี้การก่อสร้างพระเมรุมาศมีความคืบหน้าไปร้อยละ 27 ซึ่งจากแผนที่วางไว้จะต้องคืบหน้าร้อยละ 20 ดังนั้นจึงถือว่าคืบหน้าเกินกว่าแผนที่วางไว้ รวมทั้งมีความแข็งแรงคงทน

โดยล่าสุดได้ตั้งเสาบุษบกประธาน วางฐานรากสําเร็จรูปส่วนบันไดและฐานชาลาเสร็จแล้ว ส่วนเสาของบุษบกซ่างและบุษบกหอเปลื้อง ขณะนี้ประกอบเสร็จในโรงงาน พร้อมนำเข้าพื้นที่ ส่วนการก่อสร้างพระที่นั่งทรงธรรมได้ตั้งโครงเสาเสร็จเรียบร้อย อยู่ในระหว่างวางแผ่นพื้นและเตรียมยกโครงจั่วหลังคา

ด้านงานประติมากรรม ขณะนี้จัดทำต้นแบบเสร็จแล้วร้อยละ 40 และเริ่มงานถอดพิมพ์โดยอยู่ระหว่างปั้นแต่งเทวดายืนรอบพระเมรุมาศ จำนวน 12 องค์ และพิมพ์ซิลิโคนเทวดานั่งรอบพระเมรุมาศ 46 องค์ ส่วนสัตว์มงคลประจำทิศ ประกอบด้วย ช้าง ม้า โค และสิงห์ ดำเนินการเสร็จสิ้นไปแล้ว 2 คู่ คือม้า 1 คู่ และโค 1 คู่ อยู่ในระหว่างการลงสี ด้านครุฑที่ยืนรอบพระเมรุมาศ

 

แท้จริงช่างไทยมีอยู่มากกว่า 10 หมู่ แต่ที่เรียกว่า ช่างสิบหมู่ ก็เพื่อต้องการจะรวบรวมช่างที่เป็นส่วนสำคัญไว้ก่อนเพียง 10 หมู่ ต่อมาภายหลังจึงได้เพิ่มเติม หรือแยกแขนงออกไปอีกตามลักษณะของงานนั่นเอง ตามบัญชีชื่อช่างที่ขึ้นทำเนียบเป็นช่างหลวงมีดังต่อไปนี้ ช่างเลื่อย ช่างก่อ ช่างดอกไม้เพลิง ช่างไม้สำเภา ช่างปืน ช่างสนะ (จีน) ช่างสนะ (ไทย) ช่างขุนพราหมณ์เทศ ช่างรัก ช่างมุก ช่างปากไม้ ช่างเรือ ช่างทำรุ ช่างเขียน ช่างแกะ ช่างสลัก ช่างกลึง ช่างหล่อ ช่างปั้น ช่างหุ่น ช่างบุ ช่างปูน ช่างหุงกระจก ช่างประดับกระจก ช่างหยก ช่างชาดสีสุก ช่างดีบุก ช่างต่อกำปั่น ช่างทอง

ช่างสิบหมู่นี้ไม่ได้หมายความว่าเป็นจำนวนสิบ แต่สิบตัวนี้เป็นภาษาบาลี ความเดิมเขียนว่า สิปปะ และหดไปเหลือ ป. ตัวเดียว แล้วลดมาเป็น บ. เป็นสิบ จะให้เข้าใจง่ายว่าช่างสิบประเภทก็เลยไม่มีใครเข้าใจภาษาดั้งเดิม ช่างสิปปะตรงกับในสันสกฤตแปลว่า “ศิลปะ” เพราะในภาษาสันสกฤตใช้ตัว ศ. ศิลปะกับสิปปะในบาลีจึงมีความหมายตรงกัน

ช่างสิบหมู่คือช่างงานศิลปะ โดยในราชการของหลวงก็ต้องทำของใช้ในส่วนของราชการส่วนพระ ส่วนราชสกุล และบริการแก่ศาสนา บริการแก่ประชาชน จึงต้องมีช่างไว้มากมายหลายประเภทช่างสิบหมู่เดิมก็ถูกรวมเข้าไว้ในกรมศิลปากรในชื่อ กองหัตถศิลป์

ปัจจุบัน สำนักช่างสิบหมู่ เป็นหน่วยงานในสังกัดกรมศิลปากร มีหน้าที่ธำรง รักษา และสืบทอดงานศิลปกรรมของไทย ที่เป็นเอกลักษณ์ของชาติ ทั้งแบบประเพณีร่วมสมัยและศิลปะแบบประยุกต์ ได้ปฏิบัติงานด้านการออกแบบสร้างสรรค์งานศิลปกรรมไทย และจัดสร้างชิ้นงานที่มีความประณีต เพื่อนำทูลเกล้าฯ ถวายแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ์ ในงานราชพิธีต่างๆ และในโอกาสสำคัญตลอดมา

โดยหน้าที่ความรับผิดชอบของสำนักช่างสิบหมู่ มีการแบ่งเป็น กลุ่มประณีตศิลป์ กลุ่มประติมากรรม กลุ่มจิตรกรรม กลุ่มศิลปประยุกต์และเครื่องเคลือบดินเผา และศูนย์ศิลปะและการช่างไทย