3 นักวิทยาศาสตร์ควอนตัม รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ในปีนี้
นักวิทยาศาสตร์สหรัฐฯ 3 ท่านคว้ารางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ประจำปี 2025 จากผลงานเปิดเผยกลไกของฟิสิกส์ควอนตัมในเชิงปฏิบัติ ปูทางสู่การพัฒนาเทคโนโลยีดิจิทัลยุคใหม่
เมื่อวันอังคารที่ผ่านมา คณะกรรมการรางวัลโนเบลแห่งราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน ได้ประกาศมอบ รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ประจำปี 2025 ให้แก่ ศาสตราจารย์จอห์น คลาร์ก (John Clarke), มิเชล เดโวเรต์ (Michel Devoret) และ จอห์น มาร์ตินิส (John Martinis) จากสหรัฐอเมริกา จากผลงาน “การทดลองที่เผยให้เห็นฟิสิกส์ควอนตัมในทางปฏิบัติ”
ฟิสิกส์ควอนตัม: ความแปลกใหม่ที่ยังคงสร้างความประหลาดใจในศตวรรษที่ 21
แม้ว่าพฤติกรรมของกลศาสตร์ควอนตัมจะได้รับการศึกษามานานในระดับอะตอมและอนุภาคย่อย แต่ยังคงเป็นสิ่งที่ดู “ไม่เป็นธรรมชาติ” เมื่อเทียบกับฟิสิกส์แบบดั้งเดิม งานของผู้ได้รับรางวัลทั้งสามได้แสดงให้เห็นว่า หลักการควอนตัมสามารถส่งผลต่อวัตถุในชีวิตประจำวัน ได้ เมื่ออยู่ภายใต้เงื่อนไขเฉพาะทาง เช่น วงจรอิเล็กทรอนิกส์ที่สร้างจากตัวนำยิ่งยวด (superconductors)
ศาสตราจารย์ออลเล อีริกส์สัน (Olle Eriksson) ประธานคณะกรรมการรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ กล่าวชื่นชมว่า “น่ามหัศจรรย์ที่กลศาสตร์ควอนตัมซึ่งถือกำเนิดมากว่าศตวรรษ ยังคงสร้างความประหลาดใจได้เสมอ และยังคงเป็นรากฐานของเทคโนโลยีดิจิทัลทั้งหมดในปัจจุบัน”
จุดเริ่มต้นของเทคโนโลยีควอนตัมยุคใหม่
ราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน ระบุว่า รางวัลในปีนี้ “ได้เปิดโอกาสในการพัฒนาเทคโนโลยีควอนตัมรุ่นใหม่” เช่น การเข้ารหัสข้อมูลควอนตัม (Quantum Cryptography), คอมพิวเตอร์ควอนตัม (Quantum Computers) และ เซนเซอร์ควอนตัม (Quantum Sensors)
คอมพิวเตอร์ควอนตัมสามารถใช้หลักการของกลศาสตร์ควอนตัมในการคำนวณเชิงซับซ้อนและการจำลองข้อมูลที่อาจต้องใช้เวลาหลายล้านปีสำหรับคอมพิวเตอร์ทั่วไป โดยคาดว่าศักยภาพของเทคโนโลยีนี้จะช่วยแก้ไขปัญหาสำคัญของมนุษยชาติ เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ อย่างไรก็ตาม นักวิจัยยังต้องเผชิญความท้าทายด้านความแม่นยำของชิปและระยะเวลาการใช้งานเชิงพาณิชย์ที่ยังเป็นประเด็นถกเถียง
โปรไฟล์ผู้ได้รับรางวัล
• จอห์น คลาร์ก เกิดในสหราชอาณาจักร ปัจจุบันดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ที่มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์
• มิเชล เดโวเรต์ ชาวฝรั่งเศส ศาสตราจารย์จากมหาวิทยาลัยเยล และมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานตาบาร์บารา
• จอห์น มาร์ตินิส ชาวอเมริกัน อดีตหัวหน้าห้องปฏิบัติการ Google Quantum AI Lab ซึ่งในปี 2019 ได้ประกาศความสำเร็จด้าน “Quantum Supremacy” หรือการที่คอมพิวเตอร์ควอนตัมสามารถแก้ปัญหาได้เร็วกว่าเครื่องซูเปอร์คอมพิวเตอร์ที่ทรงพลังที่สุดในโลก
นอกจากนี้ เดโวเรต์ยังดำรงตำแหน่งหัวหน้านักวิทยาศาสตร์ของ Google Quantum AI ถือเป็นปีที่สองติดต่อกันที่นักวิทยาศาสตร์จาก Google ได้รับรางวัลโนเบล ต่อจาก เดมิส ฮาสซาบิส (Demis Hassabis) และ จอห์น จัมเปอร์ (John Jumper) จาก Google DeepMind ผู้คว้ารางวัลสาขาเคมีในปี 2024 รวมถึง เจฟฟรีย์ ฮินตัน (Geoffrey Hinton) ผู้ได้รับรางวัลสาขาฟิสิกส์ในปีเดียวกัน
เกียรติประวัติและความสำคัญของรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์
รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ได้รับการจัดตั้งขึ้นตามพินัยกรรมของ อัลเฟรด โนเบล ผู้คิดค้นไดนาไมต์ และเป็นหนึ่งในรางวัลแรกที่มีการมอบตั้งแต่ปี 1901 ปัจจุบันถือเป็นรางวัลสูงสุดในวงการฟิสิกส์ โดยผู้ได้รับรางวัลในปีนี้จะได้รับเงินรางวัลรวม 11 ล้านโครนสวีเดน (ประมาณ 1.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ)
รางวัลจะมอบโดยพระมหากษัตริย์แห่งสวีเดนในพิธีที่กรุงสตอกโฮล์ม วันที่ 10 ธันวาคม ซึ่งตรงกับวันครบรอบการเสียชีวิตของอัลเฟรด โนเบล พร้อมงานเลี้ยงรับรองอันยิ่งใหญ่ที่ศาลาว่าการเมือง ส่วนรางวัลสาขาสันติภาพจะจัดพิธีมอบในกรุงออสโล ประเทศนอร์เวย์