เอกราช ‘กาตาลุญญา’ เกือบ 100 ปียังไม่ถึงฝัน

โดย พรบวร จิรภัทร์วงศ์

ในขณะนี้ สถานการณ์การเมืองสเปนกำลังระอุหนัก โดยฝ่ายที่สนับสนุนการแยกแคว้น "กาตาลุญญา" เป็นอิสระยืนยันจะจัดทำประชามติภายในวันที่ 1 ต.ค.ที่จะถึงนี้ ท่ามกลางความพยายามของรัฐบาลนายกรัฐมนตรี มาเรียโน ราฮอย ของสเปน ที่ทุ่มสุดตัวในการสกัดการทำประชามติ จนเกิดการเดินประท้วงใหญ่ในเมืองบาร์เซโลนาของแคว้นกาตาลุญญาตั้งแต่วันที่ 20 ก.ย.ที่ผ่านมา

หนังสือพิมพ์เดอะ การ์เดี้ยน รายงานว่า รัฐบาลสเปนใช้มาตรการต่างๆ ในการขัดขวางการทำประชามติดังกล่าวในช่วงหลายวันที่ผ่านมา โดยมีการตั้งข้อหาคาร์ล ปุยเดอมองต์ หัวหน้าคณะผู้บริหารแคว้นกาตาลุญญาที่เป็นตัวตั้งตัวตีในการทำประชามติ และ ตรวจสอบสำนักงานหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นและสื่อสิ่งพิมพ์ในกาตาลุญญาว่า ช่วยเหลือในการทำประชามติหรือไม่ อีกทั้งยังมีสั่งสอบนักการเมืองในกาตาลุญญากว่า 700 คน ว่าสนับสนุนการทำประชามติหรือไม่ ในขณะที่รัฐบาลยังปฏิเสธการเจรจาหารืออนาคตของกาตาลุญญาอย่างสันติ

ชนวนปะทุการเดินประท้วงดังกล่าว เกิดขึ้นหลังรัฐบาลบุกจับนักการเมือง ในกาตาลุญญา 14 ราย ที่มีแนวคิดสนับสนุนการแยกแคว้นกาตาลุญญา และยังบุกยึดสำนักงานการคลังของแคว้นเพื่อสกัดเงินที่จะใช้ในการทำประชามติ โดย เดอะ การ์เดี้ยน ระบุว่า การกระทำดังกล่าวคือสิ่งที่ไม่ควรเกิดขึ้นในประเทศของสหภาพยุโรป (อียู) และเป็นการถอยหลังลงคลองไป ยังยุคสมัยที่ยังไม่มีแนวคิดประชาธิปไตย

สำหรับความพยายามในการแยกประเทศดังกล่าวเริ่มต้นมาตั้งแต่ปี 1922 จนถึงปัจจุบัน ซึ่งมีผู้สนับสนุนการแยกแคว้นกาตาลุญญาเป็นอิสระเพิ่มขึ้น ต่อเนื่อง โดยเฉพาะหลังจากวิกฤตเศรษฐกิจปี 2008 และหลังศาลรัฐธรรมนูญสเปนออกธรรมนูญการปกครองตนเองแก่แคว้นกาตาลุญญาในปี 2006 ที่ ฝ่ายชาตินิยมกาตาลันมองว่าไม่ให้สิทธิการปกครองกับทางแคว้นเพียงพอ แต่การลงประชามติแยกประเทศก็ไม่เคยเกิดขึ้น เนื่องจากรัฐบาลกลางสเปนพยายามลดบทบาททางการเมืองของแคว้นกาตาลุญญาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

แม้จะมีการผลักดันจัดลงประชามติในวันที่ 1 ต.ค. แต่ในการสำรวจครั้งล่าสุดของรัฐบาลท้องถิ่นเมื่อเดือน ก.ค. ที่ผ่านมา พบว่าชาวกาตาลัน 49.4% ไม่ต้องการแยกเป็นอิสระ ในขณะที่อีก 41.1% ต้องการเอกราช แต่กว่า 70% ต้องการให้ทำประชามติแยกประเทศ โดยเหตุผลหลักที่ประชากรของแคว้นต้องการแยกประเทศคือ ความยึดมั่นในชาตินิยมและมั่นใจว่าทางแคว้นไม่จำเป็นต้องพึ่งพาสเปน

แยกตัวสะเทือนเศรษฐกิจ

อย่างไรก็ดี หากการแยกตัวประสบความสำเร็จ เอกราชของแคว้นกาตาลุญญาอาจต้องแลกด้วยผลกระทบต่อเศรษฐกิจและความสัมพันธ์ภายในภูมิภาคในอนาคต ทั้งต่อสเปนและว่าที่ประเทศ "เกิดใหม่" อย่างกาตาลุญญา

อาไลน์ กูเอนกา ผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจจากมหาวิทยาลัยซาราโกซาในสเปน เปิดเผยกับซีเอ็นบีซีไว้ว่า ทั้งสเปนและกาตาลุญญาจะสูญเสียผลประโยชน์ด้านเศรษฐกิจในระยะสั้นด้วยกันทั้งคู่ หากกาตาลุญญาแยกตัวออกเป็นอิสระ

แม้ว่าประชากรในแคว้นกาตาลุญญาที่มีอยู่ราว 7.5 ล้านคน จะคิดเป็นแค่ประมาณ 16% ของประชากรทั้งหมดในสเปน แต่แคว้นกาตาลุญญาสร้างรายได้ให้สเปนมากถึง 19% ของขนาดเศรษฐกิจ (จีดีพี) คิดเป็น 2.2 แสนล้านยูโร (ราว 8.8 ล้านล้านบาท) ต่อปี โดยสำนักข่าวบิซิเนส อินไซเดอร์ รายงานว่า หากแคว้นกาตาลุญญาแยกตัวเป็นอิสระ สเปนจะเสียรายได้จากภาษีอีก 1.6 หมื่นล้านยูโร (ราว 6.3 แสนล้านบาท) ที่ทางแคว้นจ่ายให้รัฐบาลกลางทุกปี ส่งผลให้จีดีพีของสเปนลดลง 2% ต่อปี

สำหรับกาตาลุญญานั้นก็มีสิทธิจะ "เจ็บหนัก" หากสเปนเลือกบอยคอตทางการค้า ซึ่งจะสูญเสียตลาดหลัก ในการส่งออกสินค้า โดยกาตาลุญญาส่งสินค้าขายทั่วสเปนคิดเป็น 35.5% ของสินค้าส่งออกทั้งหมดของแคว้น ขณะที่ ลุยซ์ เดอ กินดอส รัฐมนตรีกระทรวงการคลังของสเปนระบุว่า หากแยกตัวเป็นอิสระ จีดีพีของกาตาลุญญาจะลดลงประมาณ 25-30% อีกทั้งจำนวนคนว่างงานจะเพิ่มขึ้นอีก 2 เท่า

นอกจากปัญหากับสเปนแล้ว หากกาตาลุญญาสามารถแยกตัวออกเป็นอิสระ จะสูญเสียสถานะสมาชิกภาพ ในสหภาพยุโรป (อียู) ทันที ซึ่งก็จะกระทบต่อการค้าอย่างหนัก เพราะอาจต้องจ่ายภาษีการส่งออกสินค้าเพิ่มและอาจเสียตลาดส่งออกหลักไป โดยอียูเป็นคู่ค้ารายใหญ่อันดับ 1 ของแคว้นกาตาลุญญา คิดเป็น 65.8% ของการส่งออกทั้งหมด

ประเด็นดังกล่าวนับว่ามีความสำคัญอย่างมาก เพราะหากแยกตัวออกไปแล้ว การที่กาตาลุญญาจะเข้าเป็นสมาชิกอียูอีกครั้งก็ถือเป็นงานยาก เพราะต้องได้รับการโหวตยินยอมจากสมาชิกอียูทั้งหมด ซึ่ง 1 ในนั้น คือ สเปนและชาติพันธมิตร ที่จะเป็นก้างขวางคอชิ้นใหญ่ ซึ่งปัญหาดังกล่าวนี้ก็เป็นสิ่งที่สกอตแลนด์เองเคย "คิดหนัก" ขณะทำประชามติแยกตัวออกจากสหราชอาณาจักรในปี 2014 เช่นกัน

อย่างไรก็ดี ผลกระทบต่อเศรษฐกิจดูจะไม่มีน้ำหนักมากนักในการตัดสินใจแยกตัวของชาวกาตาลัน

"ปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจไม่ใช่ประเด็นหลักที่จะถูกหยิบยกขึ้นในการถกเถียงด้านการแยกตัวของกาตาลุญญา แต่เป็นปัจจัยทางด้านอัตลักษณ์ต่างหาก" กูเอนกา กล่าว n