กระจายอำนาจอาเซียน

โดย...สดุดี วงศ์เกียรติขจร

การกระจายอำนาจถือเป็นกระบวนการสำคัญที่ผลักดันให้ชุมชนท้องถิ่นสามารถตัดสินใจและกำหนดอนาคตด้านการพัฒนาของตนเอง ทั้งในมิติของการมีอำนาจมากขึ้นในการจัดสรรทรัพยากร และการยกระดับศักยภาพการตัดสินใจด้วยตนเองและร่วมกันรับผิดชอบต่อส่วนรวม

อันจะส่งผลให้รัฐบาลมีประสิทธิภาพสูงขึ้นในรูปแบบของการตอบสนองความต้องการและให้บริการแก่ประชาชนที่ดียิ่งขึ้น รวมถึงทำให้ประเทศสามารถขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจและการกระจายรายได้ที่ส่งผลต่อการบรรเทาปัญหาความยากจนและการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนได้

ในช่วงที่ผ่านมา บางประเทศสมาชิกอาเซียนเริ่มตระหนักถึงความสำคัญในประเด็นข้างต้น และหันมาให้ความสนใจต่อการกระจายอำนาจมากขึ้น อาทิ หน่วยงานภาครัฐจากส่วนกลางของกัมพูชาได้ถ่ายโอนอำนาจหน้าที่และความรับผิดชอบด้านการวางแผน การจัดการ และการจัดสรรทรัพยากรให้แก่รัฐบาลท้องถิ่น รวมถึงสภาตำบล/แขวง (Commune/Sangkat Councils)

ขณะที่นโยบายของรัฐบาลไทยก็ได้ริเริ่มจัดตั้ง “กองทุนหมู่บ้าน” (Village Funds) อันถือเป็นรูปแบบหนึ่งของความพยายามกระจายอำนาจให้แก่ประชาชนระดับรากหญ้าในการบริหารจัดการโครงการของภาครัฐ

ทั้งนี้ ปัจจัยสำคัญที่จะขับเคลื่อนการกระจายอำนาจของประเทศสมาชิกอาเซียนในระยะข้างหน้า ได้แก่ กระแสสนับสนุนการกระจายอำนาจของกลุ่มนักวิชาการทั้งในระดับท้องถิ่นและระหว่างประเทศความตื่นตัวของภาคประชาชนต่อการมีส่วนร่วมทางการเมืองและการบริหารจัดการโครงการภาครัฐ ความตระหนักของภาคประชาสังคมต่อผลประโยชน์ของการปกครองตนเองและการกระจายอำนาจ แนวโน้มของความต้องการที่เพิ่มขึ้นของเมืองและเขตเศรษฐกิจใหม่ของแต่ละประเทศที่จะปกครองตนเองและมีความยืดหยุ่นและคล่องตัวในการบริหารจัดการ

อย่างไรก็ตาม ยังมีปัจจัยที่อาจเป็นอุปสรรคที่จะชะลอการกระจายอำนาจด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะความขัดแย้งหรือความรุนแรงในพื้นที่ที่มีกลุ่มคนหรือชนกลุ่มน้อยที่ต้องการแยกดินแดนไปปกครองตนเอง รวมถึงการต่อต้านนโยบายการกระจายอำนาจของฝ่ายราชการจากการปกครองส่วนกลางที่ต้องการรวบอำนาจและผลประโยชน์ไว้กับตนเองและพวกพ้อง

ดังนั้น จึงเป็นภารกิจของรัฐบาลกลางของแต่ละประเทศสมาชิกอาเซียนที่จะต้องพิจารณาถึงระดับการกระจายอำนาจ ที่จะก่อให้เกิดการสร้างความสมดุลของอำนาจ ระหว่างรัฐบาลกับภาคประชาชนที่เหมาะสมต่อไป

มาตรการสำคัญเชิงนโยบายที่อาจพิจารณาดำเนินการ ประกอบด้วย การสนับสนุนให้เมืองและเขตเศรษฐกิจที่มีความพร้อมสามารถใช้อำนาจปกครองและบริหารจัดการตนเองได้ การส่งเสริมแนวทางการยุติความรุนแรงโดยสันติวิธีและการสร้างสังคมที่ไว้วางใจต่อกัน (Trustful Society)

และการสนับสนุนบทบาทของสื่อมวลชนในการเป็นตัวกลางสานเสวนาและให้องค์ความรู้เชิงนโยบายแก่ภาคประชาสังคม