2ปีสิทธิมนุษยชนน่าห่วง โลกจัด "เทียร์3-ไอยูยู" กดดันไทย

โดย...ทีมข่าวต่างประเทศโพสต์ทูเดย์

ปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในไทยนับเป็นปัญหาหนึ่งที่หมักหมมมานาน แม้จะเปลี่ยนโฉมหน้าไปหลายรัฐบาล แต่นานาชาติยังคงกังวลต่อปัญหาดังกล่าวที่นับวันจะรุนแรงขึ้น โดยในรายงานของ ฮิวแมน ไรต์ส วอตช์ ปี 2014 ระบุว่า รัฐบาลของอดีตนายกรัฐมนตรียิ่งลักษณ์ ชินวัตร มีความคืบหน้าเพียงเล็กน้อยในการแก้ปัญหาด้านนี้

อย่างไรก็ตาม ชนวนปัญหาสิทธิมนุษยชนที่ถูกกลบเอาไว้มานานกลับระเบิดออกมาอย่างรุนแรง หลังจากที่เกิดเหตุรัฐประหารขึ้นอีกครั้งในปี 2014 ซึ่งถือเป็นชนวนปัญหาใหญ่ที่สุดที่ไทยมีต่อทั้งสหรัฐและสหภาพยุโรป (อียู) จนส่งผลกระทบตามมาในวงกว้างจนถึงวันนี้

ค้ามนุษย์หลุดสู่เทียร์ 3

เพียง 1 เดือนหลังรัฐประหาร 22 พ.ค. กระทรวงต่างประเทศสหรัฐได้เปิดเผยรายงานสถานการณ์การค้ามนุษย์ (TIP) ปี 2014 ซึ่งลดอันดับไทยจากบัญชีระดับ 2 หรือเทียร์ 2 ที่สื่อถึงประเทศที่ปฏิบัติตามมาตรฐานขั้นต่ำของกฎหมายปกป้องเหยื่อค้ามนุษย์ (TVPA) แต่มีความพยายามทำตามมาตรฐานนั้นๆ ลงมาเป็นระดับ “เทียร์ 3” ในชั้นเดียวกับอิหร่าน เกาหลีเหนือ คูเวต ลิเบีย รัสเซีย ซีเรีย เยเมน เวเนซุเอลา คือนอกจากจะปฏิบัติไม่สอดคล้องตามทีวีพีเอแล้ว ก็ยังขาดความพยายามแก้ปัญหาการค้ามนุษย์ ซึ่งถือเป็นระดับต่ำที่สุดของรายงานนี้

ความพยายามเลื่อนสถานะของไทยตลอด 1 ปีที่ผ่านมายังไร้ผล สหรัฐคงสถานะของไทยระดับเดิมในรายงานปี 2015 โดยระบุว่าสาเหตุหลักมาจากปัญหาการละเมิดสิทธิแรงงานในอุตสาหกรรมประมง เพราะความพยายามแก้ปัญหายังไม่เพียงพอ โดยไทยเป็นทั้งจุดกำเนิด ทางผ่าน และปลายทางของขบวนการค้ามนุษย์

ซีเอ็นเอ็นได้รายงานไว้ว่า ส่วนหนึ่งมาจากการที่ไทยกลายเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางลักลอบค้ามนุษย์ชาวโรฮีนจาจากเมียนมา ซึ่งมีการพบหลุมศพขนาดใหญ่ของชาวโรฮีนจาทางตอนใต้ของไทยและมาเลเซียไปช่วงก่อนหน้านี้

ทว่าขณะเดียวกัน มาเลเซียกลับได้รับการปรับขึ้นไปอยู่เทียร์ 2 ทั้งที่ถูกคัดค้านจาก สส. และ สว.ในประเทศ 178 คน เนื่องจากยังไม่เห็นบทพิสูจน์การแก้ปัญหาอย่างเป็นชิ้นเป็นอัน ทำให้หลายฝ่ายวิเคราะห์ว่าอาจเป็นความพยายามผ่อนปรนให้เนื่องจากมาเลเซียเป็นชาติสมาชิก ในความตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (ทีพีพี) กับสหรัฐ

ทั้งนี้ มีการประเมินว่าผลกระทบดังกล่าวอาจทำให้ไทยเสียหายประมาณ 2 แสนล้านบาท/ปี โดยเฉพาะอุตสาหกรรมประมง อาหารทะเล และเครื่องนุ่งห่ม เนื่องจากอาจถูกกีดกันทางการค้า อย่างไรก็ตาม ทางการไทยได้ส่งรายงานสถานการณ์การค้ามนุษย์ปี 2558 ไปให้สหรัฐแล้ว พร้อมรายงานความคืบหน้าต่างๆ ที่ได้ดำเนินการไป โดยคาดหวังว่าจะได้รับการปรับขึ้นในการจัดอันดับรายงานช่วงกลางปีนี้

จากเทียร์ 3 ลากยาวสู่ "ไอยูยู"

ทางด้านสหภาพยุโรป (อียู) ได้แสดงความกังวลต่อประเด็นการค้ามนุษย์ในอุตสาหกรรมประมงไทยเช่นกัน โดยเมื่อเดือน เม.ย. 2015 อียูได้แจ้งเตือนหรือให้ใบเหลือง แสดงความเป็นไปได้ที่คณะกรรมาธิการยุโรป จะขึ้นบัญชีไทยเป็นประเทศที่ไม่ให้ความร่วมมือ ในการต่อต้านการทำประมงผิดกฎหมาย ขาดการรายงาน และไร้การควบคุม (IUU-Fishing) หรือ ไอยูยู ทั้งที่มีการแจ้งเตือนมาตั้งแต่ปี 2001-2002

ทว่าเมื่อครบกำหนดเส้นตายในเดือน ต.ค. 2015 อียูยังคงใบเหลืองเช่นเดิม จนกระทั่งเดือน ม.ค. 2016 ที่มาตรการแก้ไขต่างๆ อาทิ  การออกพระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 การไม่รับซื้อวัตถุดิบสัตว์น้ำจากเรือ หรือแหล่งที่ไม่ปฏิบัติตามกฎหมายในการทำประมง การจัดทำเอกสารควบคุมการตรวจสอบย้อนกลับในสินค้าประมงทุกประเภทในอุตสาหกรรม เริ่มเห็นผล เมื่ออียูแย้มว่าพอใจการทำงานของไทยในเบื้องต้น แต่จะยังคงใบเหลืองและกำหนดเส้นตายอีก 6 เดือนไว้เช่นเดิม เพื่อให้รัฐบาลไทยปรับปรุงเพิ่มเติม

ทว่าการแก้ปัญหาที่หมักหมมมานาน อาจไม่ทันใจอียูเท่าไรนัก จนอียูขู่แจกใบแดงการนำเข้าสินค้าประมงไทย พร้อมขีดเส้นตายประเมินผลการทำงานอีกครั้งในเดือน ต.ค. 2016

ยูพีอาร์กังวลละเมิดสิทธิมนุษยชนไทย

สิ่งที่สะท้อนว่าทั่วโลกต่างจับจ้องปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในไทยยังปรากฏอย่างชัดเจน ณ เวทีการเสนอรายงานการทบทวนสิทธิมนุษยชนของประเทศตามกลไกของคณะทำงานทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชน (ยูพีอาร์) สมัยการประชุมที่ 25 ณ นครเจนีวา สมาพันธรัฐสวิส เมื่อวันที่ 11 พ.ค.ที่ผ่านมา ที่หลายชาติต่างสาดคำถามต่อรัฐบาลไทยอย่างหนัก

คำถามของสมาชิกสหประชาชาติ 14 ชาติ ต่างสะท้อนความกังวลต่อสิทธิเสรีภาพ การลงประชามติรับร่างรัฐธรรมนูญ ไปจนถึงความผิดเกี่ยวกับประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 มาตรา 44 และการนำพลเรือนขึ้นศาลทหารเช่น ผู้แทนเนเธอร์แลนด์ได้ขอข้อมูลว่า ตั้งแต่รัฐประหาร มีพลเรือนที่ถูกดำเนินคดีโดยศาลทหารกี่คน รัฐบาลมีแนวทางอย่างไรให้การประชามติมีการแสดงความคิดเห็นอย่างอิสระ

การข่มขู่นักเคลื่อนไหวทางการเมืองที่เริ่มลามไปสู่ครอบครัวนั้น ยิ่งเพิ่มเชื้อไฟความกังวลต่อการเคารพสิทธิเสรีภาพในการแสดงออก โดยรายงานของสำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (โอเอชซีเอชอาร์) ที่เปิดเผยเมื่อปี 2015 ระบุว่า ภายใต้รัฐธรรมนูญชั่วคราวปี 2014 มาตรา 44 ของรัฐบาล คสช. มีการคุมตัวพลเรือนอย่างน้อย 1,222 ราย

ความกังวลของต่างชาติในประเด็นนี้ยิ่งขีดเส้นให้เห็นชัดว่า กระบวนการด้านสิทธิมนุษยชนของไทยมีปัญหา หากรัฐบาลยังเพิกเฉยและปฏิเสธสัญญาณเตือนจากนานาชาติ ในอนาคตไทยอาจต้องเผชิญแรงกดดันที่หนักกว่าเดิม