หลักประกันที่มั่นคง

ในบรรดาการสอบแข่งขันนานาประเภทที่มีอยู่ขณะนี้ สนามสอบที่คลาคล่ำไปด้วยผู้ที่อยากสวมชุดข้าราชการถือว่าสร้างความฮือฮาในช่วงหลายปีที่ผ่านมา สังเกตจากผู้สมัครสอบที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ โดยปีนี้มีผู้สมัครมากกว่า 1.5 ล้านคน ตำแหน่งที่มีการแข่งขันสูงสุดมีอัตราส่วนการแข่งขันอยู่ที่ 7183 : 1 ถึงแม้จะมีผู้เข้าสอบจริงไม่ตรงตามจำนวนที่สมัครไว้ แต่ก็ถือเป็นเวทีประชันปัญญาที่คนจำนวนมากให้ความสนใจ

ข้าราชการหรือข้าราชสำนักของจีนในสังคมศักดินา ถือเป็นกลุ่มคนที่มีสถานภาพทางสังคมสูง มีความมั่นคงทางอาชีพ มีโอกาสก้าวหน้าทางการงาน และที่สำคัญคือ การได้มาซึ่งผลประโยชน์จำนวนมหาศาล ยิ่งในช่วงเทศกาลสำคัญอย่างตรุษจีนถือเป็นเวลาแห่งการ “อ้าแขนรับ” ของขวัญหลากหลายประเภทจากผู้คนหลากหลายแวดวง หรือจะเรียกว่าเป็นช่วงเก็บเกี่ยวที่นำผลประโยชน์เป็นกอบเป็นกำไปสู่ข้าราชการทุกระดับก็คงไม่ผิดนัก

 

ระบบการแบ่งผลประโยชน์เช่นนี้ ทำให้ข้าราชการจำนวนมากมีชีวิตที่สุขสบาย มีเงินใช้จ่ายไม่ขาดมือ จึงเป็นที่มาของเหล่าข้าราชการโกงกินที่ปราบกันแทบไม่หวาดไม่ไหว คนกลุ่มนี้ยังคงปรากฏให้เห็นอยู่เรื่อยๆ เรามักพบว่ายิ่งตำแหน่งสูงมากเท่าใด ยอดการคอร์รัปชั่นก็ผกผันไปตามตำแหน่งของข้าราชการเหล่านั้น ดูเหมือนว่าบทลงโทษที่รุนแรงไม่ได้ทำให้คนเหล่านี้เกรงกลัวแต่อย่างใด พวกเขายังคงเดินหน้าไปสู่การแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบอย่างไม่ลืมหูลืมตา

ครั้งแรกที่เริ่มประกาศรับสมัครสอบผู้เข้ารับราชการอย่างเป็นทางการในปี 1994 ในเวลานั้นน้อยคนจะมีความคิดว่า อาชีพ “ข้าราชการ” จะมีการแข่งขันอย่างดุเดือดเฉกเช่นทุกวันนี้ ตลอดระยะเวลา 20 ปีที่ผ่านมา จำนวนผู้สมัครสอบเพิ่มขึ้นมากถึง 340 กว่าเท่า โดยมีจำนวนผู้สมัครสอบมากกว่า 1 ล้านคน นับแต่ปี 2009 ขณะที่ตำแหน่งข้าราชการในปี 2013 เพิ่มขึ้นเป็น 20,879 อัตรา แตกต่างจากปี 1994 ที่มีเพียง 462 อัตราเท่านั้น

 

หากพิจารณาจากสัดส่วนของผู้ที่ผ่านการคัดเลือกแล้ว อาจมองว่ามีโอกาสค่อนข้างริบหรี่ โดยเฉพาะตำแหน่งดีๆ ที่มีการแข่งขันสูง แม้ว่าตามสถิติเฉลี่ยของการถูกคัดออกจะอยู่ในระดับสูงกว่าร้อยละ 90 แต่ถึงอย่างนั้นหลายคนก็มองว่า ระบบการสอบเข้ารับราชการมีความโปร่งใส เปิดโอกาสให้แก่ผู้ที่มีคุณสมบัติทุกคนได้ใช้ความสามารถในการสอบ หลายปีมานี้กว่าร้อยละ 80 ของตำแหน่งข้าราชการ ผู้สอบคัดเลือกไม่จำเป็นต้องมีประสบการณ์การทำงานในระดับรากหญ้า สำหรับผู้ที่ผ่านการคัดเลือกระบบราชการถือเป็นหน่วยงานที่มีความจีรังยั่งยืนและเป็นอาชีพที่สามารถทำได้ยาวหากไม่คิดเปลี่ยนงาน

มีข้อน่าสังเกตว่าการสมัครสอบเข้ารับราชการที่มองอย่างเผินๆ แล้ว อาจรู้สึกว่าเป็นการแข่งขันที่ผู้คนให้ความสนใจมาก แต่สิ่งปรากฏให้เห็นคือ มีผู้สมัครสอบจำนวนไม่น้อยยอมเสียค่าสมัครสอบโดยไม่มาเข้าสอบ ตำแหน่งที่แข่งขันสูงก็เป็นการทำงานในเมืองใหญ่หรือเมืองที่มีความเจริญทางเศรษฐกิจ ส่วนพื้นที่ที่ยังห่างไกลความเจริญยังคงไม่ได้รับความสนใจจากผู้สมัครสอบเท่าใดนัก

 

ในสายตาของคนจีนยุคใหม่ การสอบแข่งขันเข้ารับราชการเกิดจากนานาเหตุปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นการมองว่าเป็นหน่วยงานที่มีความมั่นคง เห็นได้จากคนรุ่นก่อนที่มีงานทำจนเกษียณอายุ หลายคนยอมรับว่าการสมัครสอบได้รับอิทธิพลจากพ่อแม่ ซึ่งส่วนใหญ่มองว่าการรับราชการเป็นอาชีพที่มั่นคงและยั่งยืน นับเป็นงานที่มีสวัสดิการทางสังคมชั้นเลิศ มีหน้ามีตาทางสังคมและได้มาซึ่งอำนาจ โดยเหตุผลประการหลังนี้ถือเป็นมุมมองที่คนยุคใหม่เห็นพ้องต้องกันกับคนยุคก่อนในเรื่องการเข้ารับราชการ

ที่น่าสนใจคือนักศึกษาจบใหม่ซึ่งกำลังมองหางานและยังไม่ได้งาน มักเข้าร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการสอบด้วย ส่งผลให้จำนวนผู้เข้าสอบที่หลั่งไหลมาจากทั่วสารทิศเพิ่มมากขึ้นในที่สุด

 

มีการวิเคราะห์ว่าเหตุที่ยอดผู้สมัครสอบมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทุกปี ส่วนหนึ่งเป็นผลจากความซบเซาทางเศรษฐกิจที่ส่งผลต่ออัตราการจ้างงานที่น้อยลง หรือเสถียรภาพของธุรกิจที่ไม่มั่นคงเหมือนกับหน่วยงานราชการ แม้ว่าเงินเดือนของผู้ที่ทำงานในธุรกิจทางการเงินจะอยู่ในระดับสูง แต่ก็มีความเสี่ยงอยู่มาก หากธุรกิจประสบกับภาวะปิดกิจการ งานใหม่ก็ไม่ใช่หาได้ง่ายๆ ในช่วงภาวะเศรษฐกิจเช่นนี้ ดังนั้น การรับราชการจึงมีข้อได้เปรียบอยู่มากและเป็นทางเลือกที่หลายคนให้ความสนใจ

อย่างไรก็ดี การคอร์รัปชั่นในหมู่ข้าราชการจีนสร้างความเสียหายทางทรัพย์สินและสั่นคลอนระบบการบริหารราชการอย่างมาก รัฐบาลหลายชุดที่ผ่านมา จึงออกมาตรการปราบปรามการคอร์รัปชั่นอย่างแข็งขัน โดยเฉพาะหลังจากที่ประธานาธิบดี สีจิ้นผิง ดำรงตำแหน่งผู้นำสูงสุด นายกรัฐมนตรี หลี่เค่อเฉียง ก็มีการออกกฎเหล็กควบคุมพฤติกรรมที่ไม่ถูกไม่ควรในหมู่ข้าราชการ เพื่ออุดรูรั่วงบประมาณแผ่นดินที่ไหลออกโดยไม่จำเป็น ส่งผลให้การใช้อำนาจในทางมิชอบเพื่อแสวงหาผลประโยชน์เป็นไปได้ยากขึ้น แต่ผลลัพธ์จะเป็นอย่างไร คงต้องใช้เวลาเป็นเครื่องพิสูจน์