มูลค่าที่เสียดแทงหัวใจ

สิ่งหนึ่งที่เป็นสัญลักษณ์บ่งบอกถึงความเป็นเมืองใหญ่ในยุคปัจจุบัน ก็คือสภาพการจราจรที่แออัดยัดเยียดบนท้องถนน

ปัญหาชวนปวดหัวที่กำลังพูดถึงอยู่นี้ สร้างความรำคาญใจให้แก่ผู้ใช้รถใช้ถนนและผู้ดูแลระบบการจราจรมาโดยตลอด ไม่ใช่ว่าจะไม่มีการงัดมาตรการป้องกันและลดจำนวนรถยนต์บนท้องถนนมาใช้ แต่เป็นเพราะปริมาณรถที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนยากที่จะควบคุม ทำให้มาตรการที่ว่า “เด็ด” ก็เป็นอัมพาตไม่แตกต่างจากสภาพจราจรตามเมืองใหญ่ที่เห็นกันอยู่ทุกวัน ว่าแต่ “มหานครเซี่ยงไฮ้” เขามีทีเด็ดในการแก้ไขปัญหาการจราจรบนท้องถนนที่น่าสนใจอย่างไรกันนะ

มาตรการลดจำนวนรถยนต์ส่วนบุคคลบนท้องถนนที่รัฐบาลเซี่ยงไฮ้คิดค้น และประกาศใช้เป็นแห่งแรกและแห่งเดียวของประเทศในขณะนี้ ก็คือการประมูลป้ายทะเบียนรถยนต์ เริ่มประกาศใช้ตั้งแต่ ค.ศ. 1994 โดยมีเป้าหมายอยู่ที่การจำกัดจำนวนรถยนต์ส่วนบุคคลและผ่อนคลายความตึงเครียดบนท้องถนน แต่ละเดือนจะมีรถใหม่ทะเบียนเซี่ยงไฮ้ (สังเกตง่ายๆ ว่าจะมีอักษรย่อคำว่า “ฮู่” นำหน้าเลขทะเบียนรถ) ออกถนนไม่เกิน 1 หมื่นคัน ฟังแล้วน่าจะเป็นแนวทางที่ดูดีและใช้ได้ผล อย่างไรก็ดีมาตรการดังกล่าวกลายเป็นประเด็นถกเถียงกันถึงความเหมาะความควรในการใช้ตลอดระยะเวลาเกือบ 18 ปีที่ผ่านมา ยิ่งในช่วงหลายปีมานี้เสียงสะท้อนจากผู้ที่ต้องการซื้อรถใหม่เริ่มหนาหูมากขึ้นเรื่อยๆ

หากพิจารณาตามสภาพความเป็นจริงแล้ว ช่วงแรกๆ ของการประกาศใช้มาตรการดังกล่าว จำนวนรถยนต์ส่วนบุคคลบนท้องถนนเซี่ยงไฮ้ในแต่ละเดือนมีเพียงไม่กี่ร้อยคัน ราคาประมูลก็ไม่สูง ทั้งยังจำกัดสิทธิเฉพาะรถยนต์ที่ผลิตในประเทศเท่านั้น กระทั่ง ค.ศ. 2003 รถยนต์นำเข้าเริ่มมีโอกาสประมูลทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลกับเขาเหมือนกัน ทำให้รถที่แล่นบนท้องถนนแห่งนี้มีความหลากหลายมากขึ้น ยิ่งในช่วงหลังจากการเป็นสมาชิกองค์การการค้าโลก หรือ WTO ราคารถยนต์ส่วนบุคคลลดต่ำลงสวนทางกับรายได้ของชาวเซี่ยงไฮ้ที่เติบโตขึ้นตามความเจริญทางเศรษฐกิจ คนกลุ่มนี้มีกำลังซื้อรถตามฐานะทางการเงินของแต่ละบุคคล ทว่าหากซื้อรถขนาดเล็กที่มีราคาเพียงไม่กี่หมื่นหยวน ถือว่าไม่คุ้มค่า

 

เหตุผลก็คือราคาประมูลทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลในช่วงหลายปีมานี้ สูงขึ้นไปแตะที่ระดับ 3-5 หมื่นหยวน (ราว 1.5-2.5 แสนบาท) เท่ากับสามารถซื้อรถยนต์รุ่นประหยัดได้อีกราว 1 คัน จึงไม่แปลกที่เรามักพบเห็นรถยนต์นำเข้าราคาแพงจำนวนมากแล่นอยู่บนถนนในเซี่ยงไฮ้ อีกอย่างแนวโน้มของราคาป้ายทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลของที่นี่ก็เริ่มขยับขึ้นไปเป็น 6 หมื่นกว่าหยวน (ราว 3 แสนกว่าบาท) บางคนมีเงินแต่ประมูลสู้คนอื่นไม่ได้ ก็ต้องรอคิวในเดือนถัดไป เพราะโอกาสทองมีให้แค่เดือนละครั้งในช่วงสัปดาห์ที่ 3 ของเดือน แล้วก็มีเวลาเพียง 1 ชั่วโมงครึ่งเท่านั้น

คำถามที่ตามมา คือ การประมูลป้ายทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลที่อยู่คู่คนใช้รถใช้ถนนเซี่ยงไฮ้มีข้อดีข้อเสียอย่างไร

สำหรับความคิดเห็นของภาครัฐแล้ว สนับสนุนมาตรการดังกล่าวเต็มร้อย เนื่องจากเห็นว่ามีประสิทธิผลอย่างมาก วัดจากปริมาณรถยนต์ในช่วงสิบกว่าปีที่ผ่านมาลดลงถึง 1.5 ล้านคัน แม้จะมีข้อบกพร่องบางประการเกี่ยวกับขั้นตอนการประมูลและขอบข่ายการประมูลอยู่บ้าง แต่ก็เป็นแนวทางการแก้ไขปัญหาการจราจรที่ถือว่าดีที่สุดเท่าที่มีอยู่ของเซี่ยงไฮ้ในปัจจุบัน

ในส่วนของผู้ใช้รถย่อมมีความเห็นไปในทิศทางที่ตรงกันข้าม ก็ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไร ลองคิดดูว่าถ้าเรามีเงินซื้อรถสักคัน แต่ต้องมีค่าใช้จ่ายเพิ่มในการประมูลทะเบียนรถยนต์ หากเป็นเงินเพียงไม่กี่ร้อยหยวนหรือไม่กี่พันหยวน ยังพอรับได้ แต่นี่ขับเคี่ยวกันเป็นหลักหลายหมื่นหยวน ถือเป็นเงินจำนวนไม่น้อยที่อาจลดความอยากของผู้ที่ต้องการมีรถยนต์ไว้ในครอบครองเลยทีเดียว แล้วถ้าคุณเป็นผู้ที่มีความจำเป็นในการซื้อรถยนต์เนื่องจากการคมนาคมไม่สะดวกล่ะ ก็เป็นเรื่องที่น่าเห็นใจอยู่ เพราะเงินก้อนนี้ถือว่าเป็นค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่พอควร พวกเขาคงสู้ราคาทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลที่มีแนวโน้มว่าจะสูงขึ้นเรื่อยๆ ไม่ไหว

เมื่อเทียบกับราคาทะเบียนรถยนต์ของเมืองที่อยู่รอบๆ อย่างซูโจว หังโจวแล้ว ถือว่าแตกต่างกันมากทีเดียว รถยนต์ส่วนบุคคลทะเบียนต่างเมืองจำนวนไม่น้อย จึงโลดแล่นอยู่ในเมืองใหญ่แห่งนี้ ราคาทะเบียนรถยนต์เหล่านี้อยู่ที่ระดับร้อยหยวน (500 บาท) ขึ้นไป แล้วจะให้คนที่มีรายได้ปานกลางที่ไหนเต็มใจควักเงินมาจ่ายค่าทะเบียนรถแพงๆ ในเซี่ยงไฮ้กัน อาจมีความยุ่งยากอยู่บ้างตรงที่ทุกปีต้องขับรถกลับไปตรวจสภาพยังเมืองที่ขึ้นทะเบียน แต่อย่างไรเสียก็ยังดีกว่าการเอาตัวเข้าไปอยู่ในวงจรการประมูลทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลที่ต้องใช้เงินจำนวนมาก แม้จะมีมาตรการป้องกันการเพิ่มขึ้นของรถยนต์ส่วนบุคคลทะเบียนต่างเมือง ด้วยการจำกัดเวลาในการใช้ทางด่วนและมีการเก็บค่าทางด่วนในราคาสูง แต่ด้วยสภาพการจราจรที่คับคั่งในช่วงเวลาเข้างานและเลิกงาน ไม่ว่าจะป็นทางด่วนหรือการจราจรบนท้องถนนพื้นราบ ก็แทบไม่เห็นความแตกต่างเลย

เมื่อเป็นเช่นนี้ ปริมาณรถยนต์ส่วนบุคคลที่ว่าควบคุมได้ ก็ยังคงเพิ่มปริมาณขึ้น สภาพการจราจรที่เห็นกันในช่วงเข้างานและเลิกงานคือ รถยนต์ที่ติดสัญญาณไฟจราจรยาวเป็นทิวแถวและเสียงแตรที่บีบไม่ให้รถคันอื่นมีโอกาสแซงหน้าตัวเองดังขึ้นเป็นระยะๆ

นอกจากนี้ รถยนต์ส่วนบุคคลที่มีทะเบียนต่างเมืองยังเพิ่มความยากลำบากให้แก่ตำรวจจราจรอีกด้วย หลายครั้งที่กล้องวงจรปิดบนท้องถนนถ่ายเลขทะเบียนรถยนต์ที่ฝ่าฝืนกฎจราจรไว้ได้ แต่เนื่องจากเป็นรถยนต์ทะเบียนต่างเมืองที่ไม่ได้กรอกที่อยู่ตามความเป็นจริง ทำให้ไม่สามารถจับคนผิดมาลงโทษได้ สิ่งที่ตามมาก็คือผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามกฎจราจรจำนวนมากยังคงลอยนวล นี่ถือเป็นผลกระทบที่เกิดจากการประมูลทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลในเซี่ยงไฮ้อย่างไม่สมเหตุสมผล บีบบังคับให้หลายคนแห่กันไปซื้อทะเบียนรถต่างเมือง ถือเป็นปัจจัยหนึ่งที่บั่นทอนความน่าเชื่อถือของระบบดังกล่าวในสายตาของคนทั่วไป

ไม่นับความคับแค้นใจของผู้คนที่ไม่สามารถประมูลทะเบียนรถยนต์และหาทางแก้เผ็ดด้วยการปล่อยไวรัสเข้าระบบคอมพิวเตอร์ที่ใช้ในการประมูล ทำให้ระบบการประมูลในเดือน ก.ค. 2009 ล่ม มีการวิจารณ์ไปต่างๆ นานาว่าอาจเป็นฝีมือของคนในที่เห็นว่าการประมูลครั้งนั้นมีผู้ร่วมประมูลน้อยเป็นประวัติการณ์เพียง 8 หมื่นกว่าคนเท่านั้น ราคาประมูลทะเบียนรถยนต์คงไม่สูงมาก

แต่แล้วความจริงก็ปรากฏ โจวสวงเฟิง หนุ่มน้อยชาวหูโจววัย 20 เศษ ที่พำนักชั่วคราวอยู่ในเซี่ยงไฮ้ร่วมมือกับเพื่อนในการกระทำความผิด เพื่อเป็นการชำระแค้นที่เขาไม่สามารถประมูลทะเบียนรถยนต์ได้ เขาถูกตัดสินจำคุก 2 ปี โทษฐานทำลายระบบข่าวสาร นี่เป็นเพียงเสียงสะท้อนส่วนหนึ่งของผู้ใช้รถที่แสดงการต่อต้านระบบดังกล่าว ยังมีความคิดเห็นที่ไม่คล้อยตามระบบการประมูลป้ายทะเบียนรถยนต์หนึ่งเดียวคนนี้ของประเทศอีกมากมาย และตั้งคำถามว่าควรบังคับใช้ต่อไปหรือไม่

การประกาศยกเลิกระบบการประมูลทะเบียนรถยนต์ส่วนบุคคลที่หลายคนอยากเห็น อาจช่วยคลายความตึงเครียดด้านการเงินของผู้ที่ปรารถนาจะครอบครองรถยนต์ส่วนบุคคล แต่สภาพการจราจรบนท้องถนนจะมีความแออัดมากยิ่งขึ้นในชั่วพริบตา เพราะเมืองแห่งนี้มีพื้นที่ใช้สอยจำกัดและมีประชากรอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น การตัดถนนหนทางเพิ่มจึงเป็นไปได้ในขอบข่ายที่จำกัด ด้วยเหตุนี้มาตรการดังกล่าวยังคงดำเนินต่อไปตราบเท่าที่จะมีการค้นพบมาตรการใหม่ๆ ที่มีประสิทธิผลมากกว่า

คงเดากันไม่ยากว่า ชาวเซี่ยงไฮ้ต่างตั้งตารอคอยให้วันนั้นมาถึงไวๆ