"ข้าพเจ้ามีความฝัน..."

ในทางด้านการเมืองยุค’60 นั้น ชาวอเมริกันตัดสินใจเลือกประธานาธิบดีคนใหม่ เป็นหนุ่มไฟแรงและเป็นชาวคาทอลิกคนแรก คือ จอห์น เอฟ. เคนเนดี

การเลือกตั้งครั้งนั้นเป็นการแข่งขันการเลือกตั้งที่สูสีมากระหว่างคนรุ่นเก่า คือ ริชาร์ด นิกสัน จากพรรครีพับลิกัน และคนรุ่นใหม่จากพรรคเดโมแครต คือ เคนเนดี เลือกตั้งหนนั้นมีคนลงคะแนนเสียงเกือบ 70 ล้านคน แต่คะแนนรวมที่ชนะนั้นต่างกันไม่ถึง 2 แสนคนซึ่งนับว่าใกล้เคียงกันมาก แสดงให้ว่า แม้คนหนุ่มสาวรุ่นใหม่ที่เกิดหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 อายุยังไม่ถึงวัยลงคะแนน แต่มีส่วนผลักดันให้พ่อแม่เลือกผู้นำยุคใหม่แทนคนรุ่นเก่าอย่างมาก

จอห์น เอฟ. เคนเนดี สาบานตนเข้าเป็นประธานาธิบดีเมื่อเดือน ม.ค. 1961 เขาปกครองประเทศอยู่ไม่ถึง 3 ปี ก็ถูกลอบสังหารเสียชีวิตเมื่อเดือน พ.ย. 1963 เป็นการสูญเสียที่ยิ่งใหญ่ของสหรัฐ เพราะเป็นการถึงแก่อสัญกรรมในขณะที่ประธานาธิบดีหนุ่มกำลังได้รับความนิยมสูงสุด

ผมติดตามการหาเสียงเลือกตั้งระหว่างนิกสันกับเคนเนดี ได้เห็นพิธีสาบานตนและได้ฟังสุนทรพจน์วันสถาปนาตำแหน่ง กระทั่งเห็นภาพทางทีวีตอนที่เคนเนดีถูกยิงเสียชีวิตในขบวนรถที่เมืองดัลลัส มลรัฐเทกซัส ได้ดูพิธีศพซึ่งจัดขึ้นอย่างสมเกียรติและมีอารมณ์ร่วมเหมือนเป็นคนอเมริกันด้วยคนหนึ่ง

เหตุการณ์เหล่านี้ฝังอยู่ในความทรงจำมิรู้ลืม และน่าจะมีส่วนหล่อหลอมความนึกคิดในด้านการเมืองของผมบ้างไม่มากก็น้อย

ผมเชื่อว่า ถึงทุกวันนี้หลายคนยังจำวรรคทองที่เคนเนดีที่ปลุกเร้าให้ชาวอเมริกันมองประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตนได้แม่น ความนั้นมีว่า “Ask not what the country can do for you, but ask what you can do for your country” “อย่าถามว่าบ้านเมืองจะทำอะไรให้กับเรา แต่จงถามว่าเราจะทำอะไรให้ประเทศชาติได้บ้าง”

จะมีสักกี่คนในบ้านเราจะถามตนเองอย่างนั้นบ้าง ถ้านักการเมืองของเราจะมีจิตสำนึกเพียงเล็กน้อยอย่างนี้ บ้านเมืองเราคงไม่ยุ่งเหยิงอย่างไม่มีที่สิ้นสุดเหมือนปัจจุบัน

รัฐบาลเคนเนดีมีผลงานชิ้นโบแดงที่มีคุณประโยชน์ทางสังคมโลกอยู่อย่างหนึ่ง นั่นคือ การตั้งหน่วยงาน Peace Corps ขึ้นมา เพื่อส่งอาสาสมัครชาวอเมริกันทุกวัยไปช่วยงานสังคมแก่หลายๆ ประเทศที่กำลังอยู่ในระหว่างการพัฒนา ประเทศไทยก็ได้รับอานิสงส์จากโครงการนี้ไม่น้อย อีกโครงการหนึ่งที่มีผลกระทบต่อสังคมโลกอย่างมากในเวลาต่อมาคือ การระดมทรัพยากรมนุษย์และเงินทองในการแข่งขันส่งมนุษย์ไปเหยียบดวงจันทร์เป็นประเทศแรก กู้หน้าชาวโลกเสรีที่ถูกสหภาพโซเวียตชิงนำหน้าส่งมนุษย์ออกโลกอวกาศก่อนใคร

การวิทยาศาสตร์ของโลกคงไม่ก้าวหน้าและก้าวไกลมาถึงปัจจุบันนี้ ถ้าไม่มีการแข่งขันระหว่างค่ายโลกเสรีและโลกคอมมิวนิสต์ในยุคนั้น การแข่งขันที่มีผลออกมาทางสร้างสรรค์นี้เป็นประโยชน์ต่อมนุษยชาติ แต่ก็ซ่อนไว้ซึ่งอันตราย ถ้าความรู้นี้ตกอยู่ในมือของผู้นำที่มีความบ้าคลั่ง เช่น อดอล์ฟ ฮิตเลอร์ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2

การเมืองระหว่างประเทศของสหรัฐในยุค’60 มีความตึงเครียดสูงสุด ในปี 1962 เมื่อเกิดกรณี “Cuban Missile Crisis” หรือ “วิกฤตจรวดนำวิถีแห่งคิวบา”

วิกฤตนั้นเกิดจากสหภาพโซเวียตเข้าไปติดตั้งฐานขีปนาวุธติดหัวระเบิดนิวเคลียร์ในประเทศคิวบา ขีปนาวุธนี้สามารถยิงจากคิวบาไปสู่พื้นที่ไหนในประเทศอเมริกาได้ทั้งนั้น จึงเป็นการคุกคาม สหรัฐโดยตรง เป็นเรื่องที่สหรัฐยอมไม่ได้ และถ้าต้องทำสงครามนิวเคลียร์กับโซเวียตก็ต้องทำ

วิกฤตนี้เกิดขึ้นหลังจากสหรัฐสนับสนุนให้ชาวคิวบาผู้รักชาติกลุ่มหนึ่งใช้กำลังเข้ายึดครองประเทศคิวบาโดยมีจุดปฏิบัติการที่ Bay of Pigs แต่ไม่สำเร็จ ในปี 1961 เหตุการณ์ขณะนั้นคือ นิกิตา ครุชอฟ ก็เห็นดีเห็นงามด้วย

ถ้าใครจำได้ คงไม่ลืมว่า ครุชอฟ เป็นนักการเมืองประเภทนักเลงโบราณ ระหว่างประชุมนานาชาติที่ยูเอ็นครั้งหนึ่ง เขาอารมณ์บูดขึ้นมาเลยถอดรองเท้าออกมาทุบบนโต๊ะจนฮือฮากันทั้งโลก

ในเดือน ต.ค. ปี 1962 นั้น ชาวอเมริกันทุกคนติดตามข่าวความขัดแย้งนี้อย่างไม่กะพริบตา แม้แต่พวกนักศึกษาอย่างเราก็ยังไม่มีกะจิตกะใจจะดูหนังสือหนังหา พากันจับกลุ่มวิจารณ์และตั้งคำถามว่า สงครามโลกจะระเบิดขึ้นอีกครั้งหรือไม่

วิกฤตครั้งนี้เข้าสู่จุดไคลแมกซ์ในวันที่ 25 ต.ค. 1962 เมื่อสหรัฐประกาศเตรียมพร้อมทั่วประเทศระดับ 2 ขึ้นต่อไปคือ การประกาศเข้าสู่สงครามส่งทหารเข้าบุกประเทศคิวบาทันทีเท่านั้น แต่ในที่สุดสหภาพโซเวียตยอมถอยโดยประกาศถอนจรวดนำวิถีที่ติดตั้งไว้กลับคืนประเทศตน และสหรัฐออกแถลงการณ์ไม่บุกคิวบาตามแผนปฏิบัติการ

โลกผ่านวิกฤตมฤตยูครั้งนั้นไปได้อย่างหวุดหวิด รายละเอียดของประวัติศาสตร์ครั้งนี้ได้ถูกบันทึกไว้อย่างสมบูรณ์หลายแห่งผู้สนใจสามารถค้นคว้าหาอ่านได้ทั่วไป

อันที่จริงการเมืองในประเทศสหรัฐมีความวุ่นวายมาตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1950 เมื่อคนผิวดำเริ่มเรียกร้องความเสมอภาคของบุคคล เรียกร้องให้ยกเลิกการจำกัดสิทธิหลายประการ เช่น การเข้าเรียนในโรงเรียน การจำกัดสิทธิในที่สาธารณะหลายประเภท เช่น ภัตตาคารและที่นั่งในรถโดยสาร

มีการเดินและชุมนุมประท้วงบ่อยขึ้นและจำนวนคนมากขึ้น การประท้วงมีทั้งแบบสันติวิธีและแบบยั่วยุที่ทำให้เกิดการปะทะระหว่างผู้ประท้วงและผู้รักษากฎหมาย ผู้นำคนผิวดำสองคนที่ต้องสละชีวิตเพราะอุดมการณ์ทางสิทธิมนุษยชนนี้คือ Malcolm X หรือ ElHajj Malik ElShabaz ถูกลอบสังหารในปี 1965 และ มาร์ติน ลูเธอร์ คิง Dr.Martin Luther King ถูกยิงเสียชีวิตขณะปราศรัยอยู่ท่ามกลางฝูงชนที่มาชุมนุมประท้วงกันอยู่ในปี 1968

สาธุชน Martin Luther King เป็นผู้ที่ถูกกล่าวขานจนถึงทุกวันนี้ เพราะเป็นผู้นำการเรียกร้องสิทธิมนุษยชนโดยสันติวิธี

เขาสนับสนุนให้มีการชุมนุมประท้วงโดยอยู่ในกฎระเบียบและกติกา ไม่นิยมความรุนแรง เขาเป็นผู้นำในการเดินขบวนที่กรุงวอชิงตันในปี 1963 และได้กล่าวคำปราศรัยที่โด่งดังและเป็นอมตะไปทั่วโลก ที่เริ่มต้นว่า “I have a dream” หรือ “ข้าพเจ้ามีความฝัน...” ในปี 1964

คิง เป็นผู้ที่มีอายุน้อยที่สุดที่ได้รางวัลโนเบล เป็นที่น่าเสียดายที่เขาถูกยิงเสียชีวิตในเดือน เม.ย. ปี 1968 เมื่ออายุเพียง 39 ปีเท่านั้น แต่ต่อมาภายหลังได้รับเหรียญตราสูงสุดของสหรัฐในฐานะผู้นำการเปลี่ยนแปลงโดยสันติวิธี

การเรียกร้องความเสมอภาคของคนผิวดำประสบความสำเร็จทางนิตินัย เมื่อรัฐสภาของสหรัฐประกาศกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิของคนอเมริกัน โดยไม่เลือกปฏิบัติต่อแหล่งกำเนิด ผิวพรรณและศาสนา ในปี 1964 แต่ในทางปฏิบัติแม้กระทั่งปัจจุบันโอกาสความเท่าเทียมในทุกมิติทั้งการเมือง เศรษฐกิจและสังคม ยังเป็นเพียงทฤษฎีเท่านั้นคนผิวดำ คนต่างด้าว หรือคนอเมริกันที่ไม่ใช่เชื้อสายคนผิวขาวยังมีความรู้สึกเป็นประชาชนชั้นสองอยู่ไม่น้อย

ขณะที่ผมเรียนและทำงานอยู่ที่สหรัฐนั้น ไม่มีความรู้สึกต่ำต้อยหรือถูกเหยียดหยามแต่อย่างไร เพื่อนๆ ที่เป็นชาวอเมริกันผิวขาวประพฤติและปฏิบัติกับพวกเราเหมือนๆ กับพวกเขา ทั้งนี้อาจเป็นเพราะเราเป็นนักศึกษามาใช้ชีวิตช่วงสั้นๆ ระยะหนึ่งอยู่ในประเทศเขา ไม่ได้มาแย่งอาชีพพวกเขา แถมเอาเงินมาใช้จ่ายในประเทศเขาอีกด้วยก็ได้