อิรัก...ดาวรุ่งพุ่งแรง แห่งตลาดน้ำมัน

โดย...ทีมข่าวต่างประเทศ

ท่ามกลางเสียงระเบิดรายวันในผืนแผ่นดินอิรัก ใครจะรู้บ้างว่าในวันนี้ปริมาณการผลิตน้ำมันในอิรักได้แซงหน้าคู่ปรับอย่างอิหร่านไปแล้วตั้งแต่เดือน ก.ค.ที่ผ่านมา เป็นสัญญาณบ่งบอกถึงการลงทุนในอุตสาหกรรมน้ำมันจากโลกตะวันตกที่พากันเข้าไปถลุงอย่างต่อเนื่อง ในขณะเดียวกันก็เป็นสัญญาณบ่งบอกถึงมาตรการคว่ำบาตรอิหร่านจากโลกตะวันตกที่กำลังส่งผลกระทบรุนแรงมากยิ่งขึ้น

ตัวเลขล่าสุดจากสำนักงานพลังงานสากล (ไออีเอ) นั้น การผลิตน้ำมันในอิรักพุ่งทะลุ 3 ล้านบาร์เรลต่อวันไปแล้ว เพิ่มขึ้นจากในช่วงปี 2011 ถึง 3 แสนบาร์เรลต่อวัน

ข้อมูลของไออีเอบ่งชี้ว่า ปริมาณการผลิตน้ำมันที่เพิ่มมากขึ้นในอิรัก เป็นผลมาจากการเปิดการขุดแหล่งน้ำมันแหล่งใหม่ๆ ตามแนวชายฝั่งอ่าวเปอร์เซีย ซึ่งการผลิตน้ำมันในอิรักนั้น แม้ว่าจะเริ่มต้นอย่างช้าๆ หลังจากสิ้นสุดสงคราม แต่ทว่าก็ยังดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง โดยมีบริษัทพลังงานยักษ์ใหญ่จากโลกตะวันตก ชื่อคุ้นหูชาวโลกกันดีเป็นผู้กอบโกยหลักๆ ไม่ว่าจะเป็นเอ็กซอน โมบิล เชฟรอน บีพี และโททัล ทำรายได้มากกว่า 1 แสนล้านเหรียญสหรัฐต่อปี ซึ่งเงินรายได้ส่วนใหญ่จะแบ่งกันระหว่างรัฐบาลอิรักและบริษัทต่างชาติ ในรูปแบบของสัญญาแบ่งผลประโยชน์ระหว่างกัน

 

ยิ่งไปกว่านั้น อิรักยังมีแผนที่จะเพิ่มกำลังการผลิตขึ้นเป็น 11 ล้านบาร์เรลต่อวันอีกด้วย ซึ่งจะเทียบเท่ากับปริมาณการผลิตน้ำมันของรัสเซียและมากกว่าปริมาณการผลิตของซาอุดีอาระเบียถึง 1 ล้านบาร์เรล

กระนั้นก็ตาม ปัญหาความมั่นคงและก่อการร้ายยังเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่ออุตสาหกรรมน้ำมันในอิรัก เมื่อเดือนที่แล้วท่อส่งน้ำมัน 2 แห่งในอิรักถูกลอบโจมตี อีกทั้งอิรักยังขาดระบบกฎหมายที่เป็นธรรม ที่จะแบ่งผลประโยชน์จากน้ำมันกระจายไปให้ถึงมือประชาชนอย่างทั่วถึงได้อย่างไร ซึ่งถือเป็นปัญหาสำคัญมากที่สุด ว่าผลประโยชน์จากน้ำมันของผืนแผ่นดินแห่งนี้ จะไม่เข้าแต่กระเป๋าคนต่างชาติและกลุ่มนักการเมืองเท่านั้น

ทั้งนี้ อิรักมีปริมาณน้ำมันสำรองที่สำรวจแล้วคิดเป็นอย่างน้อย 115 ล้านบาร์เรลต่อวัน มากที่สุดเป็นอันดับ 3 ของโลก รองจากซาอุดีอาระเบียและแคนาดาเท่านั้น

อีกทั้งยังมีแหล่งน้ำมันอีกมหาศาลที่ยังไม่ได้รับการสำรวจ ซึ่งที่ผ่านมาการบริหารจัดการแหล่งน้ำมันในอิรักถือว่าอยู่ในขั้นย่ำแย่ เนื่องจากประเทศถูกบั่นทอนจากสงครามกลางเมืองอย่างรุนแรง จนกระทั่งเมื่อช่วงฤดูร้อนของปีที่แล้วนี้เอง บริษัท บีพี จากอังกฤษ และซีเอ็นพีซี จากจีน ชนะการประมูลเข้าไปพัฒนาแหล่งน้ำมันขนาดใหญ่ในเมืองรูเมย์ลาทางตอนใต้ของประเทศ ซึ่งถือว่าเป็นการเปลี่ยนโฉมอุตสาหกรรมในอิรักมากที่สุดครั้งหนึ่งทีเดียว

อย่างไรก็ตาม รัฐบาลอิรักได้เพิ่มความระมัดระวังอย่างมากที่สุดกับการเปิดสัมปทานให้กับบริษัทน้ำมันต่างชาติ โดยเฉพาะที่แหล่งรูเมย์ลา ล่าสุดนั้น รัฐบาลอิรักได้ว่าจ้างบริษัทที่ปรึกษาชั้นนำเข้ามาจัดการดูแลเพื่อสร้างความมั่นใจว่ารายได้จากน้ำมันนั้นจะไหลกลับเข้าสู่รัฐบาลอิรักมากที่สุด ซึ่งทำให้อิรักได้กำหนดอัตราภาษีสิทธิจากรายได้น้ำมัน หรือ Royalty Rate สูงที่สุดในโลก เพื่อจะดึงรายได้กลับเข้าสู่ประเทศมากที่สุดนั่นเอง

 

ขณะที่อิรักกำลังถูกจับตาในฐานะดาวรุ่งพุ่งแรงแห่งวงการน้ำมัน แต่สำหรับสถานการณ์ของอิหร่านนั้น แตกต่างจากหน้ามือเป็นหลังมือ เนื่องมาจากอิหร่านกำลังได้รับผลกระทบอย่างแสนสาหัสจากมาตรการคว่ำบาตรจากโลกตะวันตก ซึ่งส่งผลต่อรายได้จากการขายน้ำมันของอิหร่านอย่างรุนแรง อันถือเป็นรายได้หลักของอิหร่านมานานหลายทศวรรษ ซึ่งมาตรการคว่ำบาตรจากสหรัฐ อังกฤษ และสหภาพยุโรป นั้น ห้ามการนำเข้าน้ำมันจากอิหร่าน และยังจำกัดปริมาณน้ำมันที่ส่งไปยังลูกค้าในเอเชีย เพื่อกดดันให้อิหร่านละเลิกจากโครงการนิวเคลียร์เสีย

ผลที่ตามมานั้น ทำให้การผลิตน้ำมันของอิหร่านลดลงไปอยู่ที่ 2.9 ล้านบาร์เรลต่อวันเมื่อเดือนที่แล้ว จากระดับเฉลี่ยปกติที่ 3.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน

และที่ซ้ำร้ายที่สุด นักวิเคราะห์คาดว่ายังอาจจะต้องใช้เวลานานทีเดียวกว่าที่อิหร่านจะกลับมาเพิ่มกำลังการผลิตได้มากอีกครั้งหนึ่งเนื่องจากมาตรการคว่ำบาตรกินเวลานานหลายปี และยังไม่มีทีท่าว่าจะถูกยกเลิกในขณะนี้ ซึ่งหากการคว่ำบาตรยิ่งนานก็ยิ่งจะสร้างความเสียหายให้กับแหล่งขุดเจาะน้ำมันของอิหร่านด้วย เนื่องจากถูกทิ้งร้างไว้นานเกินไป

และอิหร่านนอกเหนือจากที่จะต้องสูญเสียรายได้จากน้ำมันลดลงไปแล้ว อาจจะยังต้องเสียงบประมาณเพื่อการซ่อมแซมและรื้อฟื้นแหล่งขุดเจาะน้ำมันเหล่านี้อีกด้วยในอนาคต

ขณะที่อิรักกำลังถูกจับตามองว่าจะเป็นผู้เล่นตัวใหม่ที่มีบทบาทมากขึ้นในตลาดน้ำมันโลก แต่สำหรับอิหร่านนั้นกำลังกลายเป็นคนพิการที่ถูกตะวันตกคอยตัดแขนตัดขาทิ้งไปทีละน้อยๆ อย่างแท้จริง