GISTDA เผยพื้นที่เผาไหม้ 2.26 ล้านไร่ สัญญาณวิกฤตไฟป่า–หมอกควันไทย
ข้อมูลดาวเทียม Sentinel-2 เผยพื้นที่เผาไหม้ทั่วประเทศต้นปี 2569 พุ่ง 2.26 ล้านไร่ ตอกย้ำปัญหาไฟป่า การเผาเกษตร และ PM2.5 ที่ต้องแก้เชิงระบบ
KEY
POINTS
- GISTDA เปิดเผยข้อมูลดาวเทียมในเดือนมกราคม 2569 พบพื้นที่เผาไหม้สะสมทั่วประเทศสูงถึง 2.26 ล้านไร่ ซึ่งสะท้อนถึงวิกฤตไฟป่าและมีความสัมพันธ์โดยตรงกับสถานการณ์ฝุ่น PM2.5
- พื้นที่เผาไหม้ส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยมีสาเหตุหลักมาจากการเผาเพื่อเตรียมพื้นที่เกษตรกรรมหลังฤดูเก็บเกี่ยว
- เมื่อจำแนกตามประเภทที่ดิน พบว่าพื้นที่เกษตรได้รับผลกระทบมากที่สุดถึง 1.43 ล้านไร่ รองลงมาคือเขตปฏิรูปที่ดิน (ส.ป.ก.) และป่าสงวนแห่งชาติ ซึ่งชี้ว่าปัญหาการเผาไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในป่า
“พื้นที่เผาไหม้” หรือ Burned Area ไม่ได้เป็นเพียงร่องรอยของผืนดินที่ผ่านการเผา แต่คือหลักฐานเชิงประจักษ์ของวิกฤตสิ่งแวดล้อมที่ทับซ้อนทั้งปัญหาไฟป่า การจัดการที่ดิน และมลพิษทางอากาศ ในบริบทของประเทศไทย พื้นที่เผาไหม้สะท้อนวงจรปัญหาซ้ำซากที่เกิดขึ้นทุกต้นปี และเชื่อมโยงโดยตรงกับสถานการณ์ฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพ เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตของประชาชนในวงกว้าง
การนำเทคโนโลยีภาพถ่ายจากดาวเทียมมาใช้วิเคราะห์พื้นที่เผาไหม้ จึงไม่ใช่เพียงเครื่องมือทางเทคนิคของนักวิชาการ แต่เป็น “ระบบเตือนภัย” และ “ฐานข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์” สำหรับการบริหารจัดการไฟป่าและหมอกควันอย่างมีประสิทธิภาพ ดาวเทียมสามารถระบุได้อย่างแม่นยำทั้งขอบเขตพื้นที่ ความรุนแรงของการเผา และพิกัดที่เกิดเหตุ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถเข้าควบคุมสถานการณ์ได้ตรงจุด ลดการทำงานซ้ำซ้อน และใช้ประกอบการประเมินความเสียหาย รวมถึงการวางแผนฟื้นฟูพื้นที่ในระยะยาว
จากการวิเคราะห์ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม Sentinel-2 ในช่วงวันที่ 1–31 มกราคม 2569 โดยสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA พบว่า ประเทศไทยมีพื้นที่เผาไหม้สะสมสูงถึง 2.26 ล้านไร่ ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนความรุนแรงของปัญหา และมีความสัมพันธ์อย่างชัดเจนกับระดับฝุ่น PM2.5 ที่พุ่งสูงในหลายพื้นที่ทั่วประเทศ โดยเฉพาะในช่วงต้นปีที่สภาพอากาศปิดและการระบายอากาศต่ำ
เมื่อพิจารณาเชิงพื้นที่อย่างละเอียด พบว่าจุดความร้อนและพื้นที่เผาไหม้ส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในภาคกลางและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งสอดคล้องกับพฤติกรรมการเผาเพื่อเตรียมแปลงเกษตรหลังฤดูเก็บเกี่ยว วงจรการเผาดังกล่าวแม้จะช่วยลดต้นทุนและประหยัดเวลาในระยะสั้น แต่กลับสร้างต้นทุนทางสิ่งแวดล้อมและสุขภาพในระยะยาวอย่างมหาศาล
GISTDA ยังได้จำแนกความเสียหายของพื้นที่เผาไหม้ตามประเภทการใช้ที่ดิน เพื่อสะท้อนภาพปัญหาอย่างรอบด้าน โดยพบว่าพื้นที่เกษตรเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด มีพื้นที่เผาไหม้สูงถึง 1.43 ล้านไร่ รองลงมาคือพื้นที่ ส.ป.ก. หรือเขตปฏิรูปที่ดิน จำนวน 4.21 แสนไร่ ตามด้วยพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ 2.13 แสนไร่ พื้นที่ชุมชนและพื้นที่อื่น ๆ 1.17 แสนไร่ พื้นที่ป่าอนุรักษ์ 5.86 หมื่นไร่ และพื้นที่ริมทางหลวง 1.71 หมื่นไร่ ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่าไฟไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในป่า แต่แทรกซึมอยู่ในทุกมิติของการใช้ที่ดิน
ท่ามกลางสถานการณ์ที่ยังน่ากังวล GISTDA ยังคงติดตามข้อมูลจุดความร้อนและพื้นที่เผาไหม้จากทั่วประเทศอย่างใกล้ชิด พร้อมส่งต่อข้อมูลเชิงพื้นที่ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปใช้วางแผนบริหารจัดการเชื้อเพลิง การควบคุมไฟป่า และการลดผลกระทบจากหมอกควันอย่างทันท่วงที ควบคู่กับการขอความร่วมมือจากประชาชนงดการเผาในที่โล่งแจ้ง เพื่อลดแรงกดดันต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของสังคมโดยรวม
ในยุคที่ข้อมูลจากอวกาศสามารถชี้ชัดปัญหาบนผืนดินได้แบบเรียลไทม์ “พื้นที่เผาไหม้” จึงไม่ใช่เพียงสถิติ แต่คือสัญญาณเตือนที่บอกเราว่า ถึงเวลาแล้วที่ประเทศไทยต้องก้าวข้ามการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า ไปสู่การจัดการไฟป่าและการใช้ที่ดินอย่างยั่งยืน โดยอาศัยเทคโนโลยี ข้อมูล และความร่วมมือจากทุกภาคส่วนอย่างจริงจัง
ทั้งนี้ ประชาชนสามารถติดตามและดาวน์โหลดข้อมูลสถานการณ์ไฟป่าและพื้นที่เผาไหม้ได้ที่ระบบ Disaster GISTDA: https://disaster.gistda.or.th/fire