14 มกราคม “วันอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้แห่งชาติ” พื้นที่ป่าไม้ไทยยังคงลดลง

วันที่ 14 มกราคม ของทุกปีได้รับการกำหนดให้เป็น “วันอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้แห่งชาติ” หรือ National Forest Conservation Day ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการยกระดับจิตสำนึกของคนไทยในการดูแลและฟื้นฟูทรัพยากรป่าไม้ของชาติที่เป็นแหล่งชีวิตของระบบนิเวศทั้งหลายมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2532 โดยในวันดังกล่าวจะมีการรณรงค์ให้ประชาชนตระหนักถึงบทบาทของป่าไม้ในการรักษาสมดุลของธรรมชาติและชีวิตของมนุษย์

 

พื้นที่ป่าไม้ของไทยยังมีแนวโน้ม "ลดลง"

 

ข้อมูลจาก มูลนิธิสืบนาคะเสถียร (พื้นที่ป่าไม้ประเทศไทย 2566) และรายงานข่าวสิ่งแวดล้อมระบุว่าในปี พ.ศ.2566–2567 ประเทศไทยสูญเสียพื้นที่ป่าไม้มากที่สุดในรอบราว 10 ปี โดยลดลงจากปีก่อนหน้าราว 317,819.20 ไร่ ซึ่งส่งผลให้ปัจจุบันพื้นที่ป่าไม้เหลือประมาณ 101,818,155.76 ไร่ หรือคิดเป็น 31.47% ของพื้นที่ประเทศ ซึ่งลดลงจากปี 2565 ที่มีอยู่ราว 102,135,974.96 ไร่ ทั้งนี้การลดลงดังกล่าวเป็นตัวเลขสุทธิหลังหักพื้นที่ป่าไม้ที่เพิ่มได้เพียงเล็กน้อย (~190,335.90 ไร่) และพื้นที่ป่าคงสภาพ (~101,627,819.86 ไร่) เท่านั้น

 

รายงานจากแหล่งข่าวอีกฉบับระบุว่าปี 2567 ประเทศไทยมีพื้นที่ป่าไม้ลดลงกว่า 32,884 ไร่ จากปีก่อนหน้า โดยพื้นที่ป่าคิดเป็นประมาณ 31.46% ของพื้นที่ประเทศ 

 

ส่วนภาพรวมในรอบ 10 ปี (พ.ศ. 2558–2567) พื้นที่ป่าไม้ของไทยมีแนวโน้มสูญเสียมากกว่าฟื้นคืน โดยมีพื้นที่ป่าหายไปสะสมกว่า 8 แสนไร่ เทียบกับพื้นที่ที่เพิ่มขึ้นเพียง 3 แสนกว่าไร่

 

แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงระยะยาว

แนวโน้มภาพรวมของพื้นที่ป่าในสิบปีที่ผ่านมา (2015–2024) ที่จัดทำโดยบางรายงาน พบว่าการ สูญเสียป่ายังคงมากกว่าการเพิ่มขึ้น โดยประมาณว่าในรอบทศวรรษไทย เพิ่มป่าได้ราว 332,000 ไร่ แต่สูญเสียป่าไปมากกว่า 832,000 ไร่ ซึ่งสะท้อนว่าการลดลงยังมีมากกว่า

 

แม้ว่าข้อมูลของกรมป่าไม้ชุดหนึ่งก่อนหน้านี้ (ถึงปี 2022) จะระบุว่าพื้นที่ป่าค่อนข้างคงที่ที่ประมาณ 31.57% ของพื้นที่ประเทศ แต่ข้อมูลนี้ไม่ได้รวมถึงการเปลี่ยนแปลงหลังปี 2022 ซึ่งแสดงว่ามีแนวโน้มการลดลงในปีถัดมาชัดเจนขึ้น

 

ปัจจัยที่ทำให้ป่าไม้ลดลง

รายงานและบทวิเคราะห์หลายแหล่งอธิบายสาเหตุหลักที่ทำให้พื้นที่ป่าไม้ลดลงมาจากสาเหตุ การบุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อทำเกษตรกรรมและขยายพื้นที่ชุมชน ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการแปลงป่าปฐมภูมิเป็นพื้นที่อื่น ๆ

ส่วนอีกสาเหตุคือ ไฟป่าและปัญหาสภาพอากาศแห้งแล้ง ที่เพิ่มขึ้นในบางปี ทำให้เกิดการทำลายป่าอย่างรุนแรงในหลายพื้นที่

 

แนวโน้มโดยรวมยังไม่กลับตัว

โดยสรุป ข้อมูลล่าสุดชี้ให้เห็นว่า พื้นที่ป่าไม้ในประเทศไทยยังคงลดลงอย่างต่อเนื่อง แม้อัตราปฏิกิริยาเช่นโครงการฟื้นฟูและการเพิ่มพื้นที่ป่าบางส่วนจะทำให้มีพื้นที่ที่เพิ่มขึ้นบ้าง แต่ การสูญเสียโดยรวมยังมีค่ามากกว่า และในปีล่าสุดนี้ยังเป็นตัวเลขการลดลงในรอบหลายปี

 

 

ที่มาของวันอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้แห่งชาติ

มาจากพระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติป่าไม้ พ.ศ. 2484 และพระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติอุทยานแห่งชาติ พ.ศ. 2504 ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงลงพระปรมาภิไธยในวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2532 โดยมีเจตนารมณ์เพื่อลดปัญหาการลักลอบตัดไม้ทำลายป่าที่ส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและความปลอดภัยของชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน

 

การกำหนดวันอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้แห่งชาติขึ้นอย่างเป็นทางการยังได้รับความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีในปีถัดมา เพื่อให้วันดังกล่าวเป็นสัญลักษณ์แห่งการตระหนักรู้และการร่วมมือกันดูแลผืนป่าให้ยั่งยืนตลอดไปสำหรับคนทุกช่วงวัย

 

ในทุกปี กรมป่าไม้และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะจัดกิจกรรมจำนวนมากเพื่อส่งเสริมความรู้และการมีส่วนร่วมของสาธารณชน เช่น การจัดนิทรรศการเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับป่าไม้ การบรรยายในโรงเรียนและชุมชน การประกวดวาดภาพเกี่ยวกับป่าไม้ การแจกเอกสารเผยแพร่ความรู้ รวมไปถึงการแจกกล้าไม้เพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการปลูกและดูแลต้นไม้ด้วยตนเอง นอกจากนี้ยังมีการประชุมชี้แจงเพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับผลเสียของการตัดไม้ทำลายป่าและแนวทางการป้องกันเพื่อให้ทุกคนร่วมมือกันอนุรักษ์ทรัพยากรที่มีคุณค่านี้อย่างจริงจัง

 

“วันอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้แห่งชาติ” จึงไม่ใช่เพียงวันที่กำหนดไว้ในปฏิทินเท่านั้น แต่เป็นวันที่เตือนใจให้สังคมไทยทั้งในระดับบุคคลและองค์กรตระหนักถึงบทบาทสำคัญของป่าไม้ในการประคับประคองชีวิตมนุษย์ ระบบนิเวศ และสิ่งแวดล้อมให้คงอยู่ต่อไปอย่างยั่งยืน