กอทูเล: รัฐใหม่ใกล้ชายแดนไทย ความฝันของชาติพันธุ์กับความเป็นจริง

เมื่อวันที่ 5 มกราคมที่ผ่านมา ข่าวการประกาศจัดตั้ง "สาธารณรัฐกอทูเล" (Republic of Kawthoolei) สร้างความฮือฮาและจุดคำถามมากมายในประเทศไทย เนื่องจากการกำเนิดของรัฐใหม่แห่งนี้ตั้งอยู่ติดกับชายแดนฝั่งตะวันตกซึ่งยังมีการสู้รบระหว่างรัฐบาลเมียนมา กับกองกำลังกลุ่มชาติพันธุ์อย่างต่อเนื่อง

 

การประกาศนี้เป็นภาพสะท้อนล่าสุดของรอยร้าวที่ฝังลึกภายในขบวนการต่อต้านของชาวกะเหรี่ยง ซึ่งทวีความซับซ้อนขึ้นจากสุญญากาศทางอำนาจ หลังการรัฐประหารในเมียนมาปี 2021 การหยิบยกชื่อ "กอทูเล" ซึ่งมีความหมายว่า "ดินแดนที่ปราศจากความมืดมิด" มาใช้ ทำให้เกิดคำถามว่า: การประกาศนี้คือการสร้างชาติใหม่ที่เป็นรูปธรรม หรือเป็นเพียงการเคลื่อนไหวเชิงสัญลักษณ์ท่ามกลางความขัดแย้งที่วุ่นวายและแตกแยก?

 

อุดมการณ์และหลักการที่ถูกหยิบยกมาใช้

 

การประกาศสถาปนา "สาธารณรัฐกอทูเล" โดยกองทัพกอทูเล (Kawthoolei Army - KTLA) ถูกมองเป็นความพยายามเพื่อเรียกร้องความชอบธรรมบนเวทีระหว่างประเทศ เนื่องจากแถลงการณ์ดังกล่าวถูกร่างขึ้นโดยใช้หลักการที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากล เพื่อเปลี่ยนสถานะการต่อสู้จากความขัดแย้งภายในประเทศ ให้เป็นการใช้สิทธิในการกำหนดเจตจำนงของตนเอง (Self-determination) โดยมี พล.อ.เนอดา เมียะ บุตรชายของนายพลโบเมียะ ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีคนแรก โดยให้เหตุผลว่าชาวกะเหรี่ยงถูกกดขี่ข่มเหงและละเมิดสิทธิมนุษยชนมานานถึง 77 ปี

 

กลยุทธ์ที่สำคัญ คือการอ้างอิงหลักกฎหมายระหว่างประเทศอย่าง ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (UDHR) ซึ่งรับรองสิทธิในการกำหนดอนาคตตนเอง นอกจากนี้ยังได้วางโครงสร้างรัฐในอุดมคติให้ปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตย ยึดหลักนิติรัฐ และมีระบบเศรษฐกิจแบบตลาดเสรี เป็นการส่งสารไปยังประชาคมโลกว่าการเคลื่อนไหวของพวกเขามีรากฐานอยู่บนบรรทัดฐานสากล  

 

พล.อ.เนอดา เมียะ คือใคร?

 

การทำความเข้าใจตัวตนและภูมิหลังของ พล.อ.เนอดา เมียะ คือกุญแจสำคัญในการประเมินความน่าเชื่อถือและความเป็นไปได้ของการสถาปนารัฐใหม่ เนื่องจากบทบาทของเขามีทั้งด้านที่สร้างบารมีและด้านที่เต็มไปด้วยข้อกังขา

• บารมีจากบิดา: ปฏิเสธไม่ได้ว่าชื่อเสียงของ พล.อ.เนอดา เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางในฐานะบุตรชายของ "นายพลโบเมียะ" วีรบุรุษผู้ต่อสู้กับรัฐบาลทหารเมียนมามาอย่างยาวนานจนกลายเป็นตำนาน บารมีของบิดาทำให้เขาได้รับการสนับสนุนจากชาวกะเหรี่ยงพลัดถิ่นจำนวนไม่น้อย ซึ่งเป็นฐานสำคัญของการเคลื่อนไหวในครั้งนี้

• ประวัติที่อื้อฉาว: ในทางกลับกัน ประวัติของ พล.อ.เนอดา มีรอยด่างพร้อยจากเหตุการณ์ในปี 2021 ขณะที่เขายังเป็นผู้บัญชาการกองกำลังป้องกันชาติกะเหรี่ยง (KNDO) ภายใต้สหภาพแห่งชาติกะเหรี่ยง (KNU) กองกำลังของเขาได้สังหารผู้ถูกควบคุมตัว 25 คน โดยสื่อของรัฐบาลทหารเมียนมาระบุว่าผู้เสียชีวิตเป็นวิศวกรและคนงานสร้างถนนพลเรือน ขณะที่ พล.อ.เนอดา อ้างว่าคนเหล่านั้นเป็นเจ้าหน้าที่ข่าวกรองของกองทัพเมียนมา เหตุการณ์ดังกล่าวสร้างความเสื่อมเสียอย่างรุนแรงจน KNU มีคำสั่งพักงานเขา แต่ พล.อ.เนอดา ไม่ยอมรับและแยกตัวออกมาตั้งกองกำลังของตนเองในชื่อ "กองทัพกอทูเล" (KTLA) ในปี 2022

 

ความเป็นจริงทางการเมือง: เมื่อความฝันไม่สอดคล้องกับกองกำลัง

 

แม้ "ความฝัน" ในการก่อตั้งรัฐเอกราชกอทูเลจะยิ่งใหญ่ แต่ "ความจริง" ในพื้นที่กลับเต็มไปด้วยความแตกแยก ซึ่งเป็นอุปสรรคสำคัญ  โดยหัวใจของความขัดแย้งคือความเห็นต่างทางอุดมการณ์ระหว่าง KNU ที่มีเป้าหมายเป็น "สหพันธรัฐประชาธิปไตย" (Federal Democracy) ภายในสหภาพเมียนมา กับแนวทางของ KTLA ที่ต้องการ "รัฐเอกราชใหม่" (Independent Republic) ความแตกต่างนี้ได้นำไปสู่ปัญหาหลายประการ

 

1. การปฏิเสธอย่างสิ้นเชิงจาก KNU: สหภาพแห่งชาติกะเหรี่ยง (KNU) ซึ่งเป็นองค์กรตัวแทนหลักของชาวกะเหรี่ยง ได้ออกมาปฏิเสธการเคลื่อนไหวนี้อย่างรุนแรง พะโด่ซอตอนี โฆษก KNU ระบุว่าการกระทำของเนอดา เมียะ เป็นเรื่อง "น่าอับอาย" และ "ไร้สาระ (nonsense)" เพราะ KTLA "ไม่มีขอบเขตพื้นที่ หรือประชาชน" และไม่มีระบบบริหารใดๆ รองรับ KNU มองว่านี่เป็นเพียงการเคลื่อนไหวเพื่อหาเงินสนับสนุนจากต่างชาติมากกว่าจะเป็นไปเพื่อผลประโยชน์ของชาวกะเหรี่ยง

 

2. ขนาดของกองกำลังที่ไม่เพียงพอ มีการประเมินว่ากองกำลัง KTLA ของ พล.อ.เนอดา เมียะ มีกำลังพล น้อยเกินกว่าจะสถาปนาและปกป้องรัฐอธิปไตยได้จริง

 

3. ความซับซ้อนในพื้นที่ทับซ้อน: พื้นที่ชายแดนไม่ได้มีแค่ KNU และ KTLA แต่ยังมีกลุ่มกะเหรี่ยงอื่นๆ อีกมากถึง 5 กลุ่ม รวมถึง กองกำลังพิทักษ์ประชาชน (PDF) ที่ต่อต้านรัฐประหาร การแตกแยกนี้สร้างปัญหาตามมา เช่น ความเสี่ยงที่จะเกิดการเก็บภาษีซ้ำซ้อนจากผู้ประกอบการ และเมื่อเกิดการปะทะ กองทัพเมียนมา (Tatmadaw) ก็มักจะโจมตีทางอากาศโดยไม่แยกแยะ ทำให้พลเรือนได้รับผลกระทบถ้วนหน้า

 

ผลกระทบต่อไทย: บทเรียนสำหรับนโยบายชายแดน

 

สำหรับประเทศไทย ผลกระทบที่แท้จริงจากการประกาศตั้งสาธารณรัฐกอทูเล ไม่ใช่โอกาสที่จะมีรัฐใหม่ถือกำเนิดขึ้น แต่คือ ความจริงที่ว่าสถานการณ์ชายแดนฝั่งตะวันตกกำลังทวีความแตกแยกและไร้เสถียรภาพมากขึ้น ความเปราะบางนี้คือความท้าทายด้านความมั่นคงโดยตรงที่ไทยต้องเผชิญ หลังต้องรับมือกับผลกระทบจากการสู้รบ การขยายตัวของยาเสพติดและธุรกิจผิดกฎหมาย โดยเฉพาะอาชญากรรมออนไลน์และสแกมเมอร์ข้ามชาติมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งจำเป็นต้องมีการทบทวนนโยบายการบริหารจัดการชายแดนอย่างเร่งด่วนเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็วและซับซ้อน

 

การประกาศจัดตั้ง "สาธารณรัฐกอทูเล" แม้จะดูเหมือนเป็นความฝันอันยิ่งใหญ่ของกลุ่มชาติพันธุ์ในเมียนมา แต่ในความเป็นจริงยังห่างไกลจากการเป็นรัฐที่สมบูรณ์ เนื่องจากขาดการยอมรับจากองค์กรหลักของชาวกะเหรี่ยงเอง ขาดกองกำลังที่เข้มแข็ง และขาดการรับรองจากนานาชาติ การเคลื่อนไหวนี้จึงมีลักษณะเป็นการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ที่ขับเคลื่อนด้วยความขัดแย้งภายในมากกว่าจะเป็นการสร้างชาติที่เป็นรูปธรรม

 

สิ่งที่สำคัญกว่าการจับตาว่ารัฐใหม่จะเกิดขึ้นหรือไม่ คือประเทศไทยต้องทำความเข้าใจพลวัตความขัดแย้งที่ซับซ้อนของกลุ่มชาติพันธุ์ โดยเฉพาะรอยร้าวทางอุดมการณ์และแนวทางการต่อสู้ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการกำหนดนโยบายต่างประเทศและความมั่นคงชายแดนที่เท่าทันต่อสถานการณ์ เพื่อรักษาผลประโยชน์ของชาติได้อย่างยั่งยืนท่ามกลางความผันผวนของเพื่อนบ้าน