เงินกู้พรรคการเมืองในต่างประเทศ

โดย...ชยันต์ ไชยพร

********************************

เบื้องต้นต้องขอออกตัวก่อนว่าผู้เขียนไม่ได้มีเจตนาจะโจมตีพรรคการเมืองไหนเป็นพิเศษ เพียงแต่ต้องการจะนำเสนอข้อเท็จจริงอีกประการหนึ่งเกี่ยวกับประเด็นเงินกู้พรรคการเมือง ทั้งนี้ข้อเท็จจริงดังกล่าวอาจจะขัดใจผู้อ่านบางท่านไม่เว้นแม้แต่ตัวผู้เขียนเอง

เท้าความสถานการณ์ล่าสุด ณ ตอนนี้ คณะกรรมการการเลือกตั้งส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยยุบพรรคอนาคตใหม่กรณีกู้ยืมเงินจากคุณธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ หัวหน้าพรรคอนาคตใหม่ จำนวน 191.2 ล้านบาท ตามมาตรา 72 พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมือง พ.ศ. 2560 ซึ่งห้ามไม่ให้พรรคการเมืองรับบริจาคเงิน ทรัพย์สิน หรือประโยชน์อื่นใดโดยรู้หรือควรจะรู้ว่าได้มาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย หรือมีเหตุอันควรสงสัยว่ามีแหล่งที่มาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย

ประเด็นดังกล่าวเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์กันอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะการตีความเงินกู้พรรคการเมืองเท่ากับเงินบริจาค บางฝ่ายก็เห็นด้วยว่าตีความถูกต้องแล้ว บางฝ่ายก็ไม่เห็นด้วยว่าเงินกู้จะไปเทียบเท่าเงินบริจาคได้อย่างไร ซึ่งก็ต้องฟังรอคำวินิจฉัยจากศาลรัฐธรรมนูญกันต่อไปว่าจะลงเอยแบบไหน

ทั้งนี้ทั้งนั้น ผู้เขียนก็เกิดความสงสัยขึ้นมาประการหนึ่งว่า แล้วในต่างประเทศพิจารณาเรื่องเงินกู้พรรคการเมืองกันอย่างไรบ้าง การให้กู้เท่ากับการให้บริจาคหรือไม่และทำได้หรือเปล่า กู้ได้สูงสุดเท่าไหร่หรือไม่ได้กำหนดไว้ เพราะไม่ว่าพรรคการเมืองไหนบนโลกก็แน่นอนว่าต้องใช้เงินเหมือนกันหมด

ประเด็นนี้ อาจารย์ปิยบุตร แสงกนกกุล เลขาธิการพรรคอนาคตใหม่ เคยแถลงไว้เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 2562 ว่าทางพรรคอนาคตใหม่ได้ศึกษากฎหมายทั้งหมด และพบว่าพรรคการเมืองในต่างประเทศก็เป็นหนี้ธนาคารเต็มไปหมด ดังนั้นพรรคการเมืองกับการกู้เงินจึงเป็นเรื่องปกติ ในขณะที่คุณธีระชัย ภูวนาถนรานุบาล อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เคยแสดงความเห็นในเฟซบุ๊คเมื่อวันที่ 23 พ.ค. 2562 ว่าในสหรัฐอเมริกา การที่บุคคลธรรมดาให้กู้แก่พรรคนั้น ถือเป็นเงินบริจาคอย่างหนึ่ง และไม่ได้ให้กู้ได้อย่างไม่จำกัด

ถ้าอย่างนั้นข้อสรุปคืออะไรกันแน่ โชคดีที่คณะกรรมการการเลือกตั้งของประเทศสหรัฐหรือ Federal Election Commission เผยแพร่ข้อมูลดังกล่าวไว้บนเว็บไซต์อย่างละเอียด โดยรายละเอียดเหล่านี้ผู้ใช้อินเตอร์เน็ตทั่วโลกสามารถเข้าไปอ่านกันได้อย่างเสรี อย่างไรก็ตามผู้เขียนได้สรุปย่อตามความเข้าใจได้ดังต่อไปนี้

การจัดการเงินกู้พรรคการเมืองและเงินยืมทดรองในประเทศสหรัฐอเมริกา (Loans and advances)เงินกู้ (Loans)

เงินกู้จากบุคคล คณะกรรมการ ให้แก่ผู้ลงสมัครรับเลือกตั้งหรือคณะกรรมการทางการเมือง ให้ถือเป็นเงินสนับสนุนทางการเมือง (Contribution) จนกว่าจะได้รับการชำระคืน เมื่อชำระคืนเรียบร้อยแล้วให้ถือว่าจำนวนเงินกู้ดังกล่าวไม่นับรวมอยู่ในวงจำกัดเงินสนับสนุนทางการเมือง

อย่างไรก็ตาม เงินกู้จากธนาคารไม่เป็นเงินสนับสนุนทางการเมืองหากกระทำตามขั้นตอนปกติและอยู่บนฐานว่าจะมีการชำระคืน

เงินยืมทดรอง (Advances)

เมื่อบุคคลใดใช้เงินส่วนตัวชำระค่าใช้จ่ายล่วงหน้าให้คณะกรรมการของพรรคการเมือง ให้ถือว่าเป็นการสนับสนุนทางการเมืองที่ไม่ใช่ตัวเงิน (In-kind contribution) จากบุคคลผู้นั้น จนกว่าจะได้รับคืน

อย่างไรก็ตามการชำระค่าใช้จ่ายล่วงหน้าและการรับคืนจะต้องมีการรายงานให้คณะกรรมการการเลือกตั้งรับทราบตามข้อบังคับเฉพาะที่กำหนดไว้

วงจำกัดเงินสนับสนุนทางการเมือง

PAC หรือ Political Action Committee หมายถึงคณะกรรมการที่ให้การสนับสนุนกับคณะกรรมการการเมืองระดับชาติอื่น ๆ ทำหน้าที่รวบรวมเงินบริจาคจากสมาชิกและบริจาคต่อไปให้กิจกรรมรณรงค์ทางการเมืองต่าง ๆ องค์กรหนึ่ง ๆ จะถือเป็น PAC ก็ต่อเมื่อได้รับเงินสนับสนุนหรือใช้เงินสนับสนุนมากกว่า 1,000 ดอลลาร์สหรัฐเพื่อจุดประสงค์ในการเลือกตั้งระดับประเทศ สถานะทางกฎหมายของ PAC เกิดขึ้นมาจากการปฏิรูปการเงินทุนกิจกรรมรณรงค์ทางการเมืองของพรรคการเมืองเพื่อให้เกิดความโปร่งใสในเรื่องของแหล่งที่มารายได้ของพรรค

Super PACs หรือ Independent-expenditure only committees หมายถึงคณะกรรมการที่สามารถรับการสนับสนุนได้ไม่จำกัด แต่ต้องใช้เงินสนับสนุนดังกล่าวไปกับค่าใช้จ่ายทางการเมืองที่นอกเหนือจากกิจกรรมรณรงค์ทางการเมือง

จากข้อมูลข้างต้นจะสังเกตได้ว่าคณะกรรมการการเลือกตั้งของสหรัฐฯ กำหนดให้การกู้เงินจากธนาคารไม่ถือเป็นการสนับสนุนทางการเมืองหากเป็นไปตามขั้นตอนปกติ และไม่ได้กำหนดวงจำกัดที่สามารถกู้ยืมได้ไว้ ก็สอดคล้องกับถ้อยแถลงของอาจารย์ปิยบุตร

ส่วนการกู้เงินจากบุคคล ให้ถือเป็นการสนับสนุนทางการเมือง และมีการกำหนดวงจำกัดไว้แตกต่างกันไปตามสถานะของผู้ให้และผู้รับ ก็สอดคล้องกับที่คุณธีระชัยกล่าวไว้เช่นกัน

ก็พอจะสรุปได้ว่า ถ้าเป็นสหรัฐอเมริกา พรรคการเมืองคงจะกู้เงินหัวหน้าพรรคเป็นจำนวนมาก ๆ ไม่ได้แน่ เพราะเงินกู้ถือเป็นการสนับสนุนทางการเมืองและมีวงจำกัดชัดเจน นอกเสียจากว่าจะกู้จากธนาคาร รายละเอียดเหล่านี้ผู้อ่านสามารถเข้าไปศึกษาเพิ่มเติมด้วยตนเองได้ที่เว็บไซต์ทางการของคณะกรรมการการเลือกตั้งของสหรัฐฯ www.fec.gov/help-candidates-and-committees/handling-political-party-loans-debts-and-advances/loans/

นอกจากนี้ผู้เขียนยังได้ติดต่อสอบถามไปยังคณะกรรมการการเลือกตั้งของสหรัฐฯ โดยตรง เพื่อไม่ให้เกิดการตีความคลาดเคลื่อนได้ ซึ่งทางคณะกรรมการการเลือกตั้งของสหรัฐฯ ก็ได้ยืนยันชัดเจนว่าเงินกู้จากบุคคลถือเป็นการสนับสนุนทางการเมืองและมีวงจำกัด ซึ่งบทลงโทษก็จะมีได้ตั้งแต่จดหมายเตือนไปจนถึงการปรับเงิน

คณะกรรมการการเลือกตั้งของสหรัฐฯ ยังบอกอีกว่ากฎหมายที่กำหนดให้เงินกู้จากบุคคลถือเป็นการสนับสนุนทางการเมืองนั้นถูกผ่านในปี 1976 หลังจากคดีวอเตอร์เกต (Watergate scandal) อันอื้อฉาวสิ้นสุดลงได้ไม่นาน โดยทางคณะกรรมการการเลือกตั้งของสหรัฐฯ ได้แนะนำให้ไปศึกษาประวัติศาสตร์ของกฎหมายดังกล่าวเพิ่มเติมที่ https://transition.fec.gov/pdf/legislative_hist/legislative_history_1976.pdf?fbclid=IwAR34WHMFr9nnwr0eY9NjhTKKxXEojMv8wT-UPmFjmPiDPNlvWkLCZlqGXq8

ในเอกสารชิ้นนี้จะมีทั้งข้อถกเถียงและลำดับเหตุการณ์สำคัญต่าง ๆ มากมาย ผู้เขียนต้องขอขอบคุณทางคณะกรรมการการเลือกตั้งของสหรัฐฯ เป็นอย่างยิ่งที่ให้การสนับสนุนอย่างดีเยี่ยม (เป็นการถามตอบทางอีเมล์ระหว่างวันที่ 17-18 ธันวาคม 2562)

นอกจากสหรัฐอเมริกา ยังมีประเทศแคนาดาที่กำหนดให้การกู้เงินจากบุคคลถือเป็นการสนับสนุนทางการเมืองและมีวงจำกัด ในขณะที่สหราชอาณาจักรไม่ได้กำหนดวงจำกัดไว้ แต่ต้องรายงานให้คณะกรรมการการเลือกตั้งทราบหากจำนวนเงินที่ให้กู้สูงถึงเกณฑ์ที่กำหนดไว้

ต้องเน้นย้ำอีกครั้งหนึ่งว่าผู้เขียนไม่ได้มีเจตนาจะบอกว่าพรรคอนาคตใหม่ทำผิดหรือถูก เพราะกฎหมายของแต่ละประเทศย่อมแตกต่างกันไป บทความชิ้นนี้เพียงแต่นำเสนอข้อเท็จจริงอีกประการหนึ่งว่าในบางประเทศมีมุมมองต่อเงินกู้พรรคการเมืองอย่างไรบ้าง ยังมีประเทศอื่น ๆ อีกมากมายที่ไม่ได้กล่าวถึงซึ่งอาจจะมีกฎเกณฑ์แตกต่างกันไป

ความจริงแล้วผู้เขียนยังค่อนข้างชื่นชมความพยายามของพรรคอนาคตใหม่ที่จะนำรายได้ทั้งหมดของพรรคเข้าสู่ระบบเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและตรวจสอบได้ เพราะทุกพรรคการเมืองย่อมต้องใช้เงินทุนจำนวนมหาศาล ถึงพรรคอื่น ๆ จะไม่ได้กู้เงินจากหัวหน้าพรรคของตนเอง ก็ไม่ได้หมายความจะไม่มีการใช้ช่องทางอื่น ๆ ที่ตรวจสอบไม่ได้ในการบริจาคเงินให้พรรคเพื่อนำไปใช้ในกิจกรรมทางการเมืองต่าง ๆ

แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น ก็ต้องเข้าใจด้วยว่าในบางประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกาหรือแคนาดา การกู้เงินบุคคลธรรมดานั้นเทียบเท่าได้กับการรับบริจาคเงินจริง ๆ ไม่ได้เป็นเรื่องพิศวงหรือปรากฎการณ์เหนือธรรมชาติอย่างที่คนไทยบางคนเข้าใจแต่อย่างใด

เมื่อได้ข้อสรุปร่วมกันตามนี้แล้ว ก็ถึงเวลาหันกลับมามองประเทศไทย หันกลับไปดูพรรคอนาคตใหม่ และจับจ้องไปที่ศาลรัฐธรรมนูญว่าจะมีคำวินิจฉัยอย่างไร..!?

*********************************