อย่าอุดมคติ

โดย กัปตัน ป. 

หากพูดถึงสังคมความเป็นอยู่ของคนงาน คนส่วนใหญ่คงคิดถึงห้องเช่าเล็กๆ รถรับส่งคนงาน ช่วงเวลารถติดหน้าโรงงาน ชุดยูนิฟอร์ม และขาดเสียไม่ได้คือช่วงเวลาในการหาความสุขเล็กๆ น้อยๆ ของพวกเขาในยามที่ไม่ต้องถูกให้ทำโอที ที่มักจะต้องมีเสมอคือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ คาราโอเกะ ไม่ก็พ่วงวงไพ่ไปด้วยเพื่อเป็นองค์ประกอบเพิ่มความฟิน (เอนดอร์ฟิน)และฟริน (อิพิเนฟรินหรืออะดรีนาลิน) ก็สุดแท้แต่จะมโนกันไป

อาจสรุปง่ายๆ ได้ว่าเครื่องดื่มแอลกอฮอล์น่าจะยังคงอยู่คู่กับคนไทยไปอีกนาน

อย่างไรก็ดี ในรายงานข้อเท็จจริงและตัวเลขเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในประเทศไทยเดือน พ.ย. 2559 ของศูนย์วิจัยปัญหาสุรา สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และหน่วยระบาดวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ พบว่าสัดส่วนค่าใช้จ่ายของครัวเรือนในการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างปี 2543-2556 เทียบกับรายจ่ายรวมและรายได้ของครัวเรือนแล้วลดลงครึ่งหนึ่ง

ซึ่งก็เป็นที่น่ายินดี แต่ที่น่ากลัวกลับเป็นความชุกของผู้ดื่มกลับไปตกอยู่ในกลุ่มนักดื่มหน้าใหม่ โดยเฉพาะกลุ่มนักเรียนหญิงและนำไปสู่พฤติกรรมความเสี่ยงต่อสุขภาพโดยเฉพาะในกลุ่มนักเรียน ซึ่งจากข้อมูลการสำรวจของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ในปี 2559 เปรียบเทียบพฤติกรรมเสี่ยงต่อสุขภาพของนักเรียนใน 12 เดือนที่ผ่านมาเปรียบเทียบในปี 2550 2552 และ 2559 พบว่ากว่าร้อยละ 60 นำไปสู่ความเสี่ยงสูงต่อการมีเพศสัมพันธ์โดยเฉพาะแบบไม่ป้องกันและการทะเลาะวิวาท

ท่ามกลางปัญหาความเสี่ยงดังกล่าว กลับพบว่ามีชุมชนแรงงานแห่งหนึ่งที่ จ.ปราจีนบุรี ชื่อว่า “บ้านมั่นคงแรงงานสังคมเพื่อน” ประกาศตนเป็นชุมชนลด ละ เลิกเหล้า โดยชุมชนตั้งกฎเหล็กของหมู่บ้านไว้ว่า “ห้ามดื่มเหล้าให้คนที่ไม่ใช่สมาชิกในครอบครัวตัวเองเห็น” เว้นเสียแต่กระทำในที่รโหฐาน เช่น การปิดประตูดื่มกินกันภายในบ้านอย่างมิดชิด เพื่อป้องกันการผลิตซ้ำภาพการตั้งวงร่ำสุราขึ้นในหมู่บ้าน

ที่ผ่านมาได้เคยเกิดปรากฏการณ์หัวหน้าครอบครัวท่านหนึ่งละเมิดกฎเนื่องจากลูกติดพันการดื่มมาจากนอกหมู่บ้านแล้วมาต่อที่ระเบียงบ้านตนเองในหมู่บ้าน ผลที่ตามมาคือที่ประชุมสมาชิกหมู่บ้าน (หมู่บ้านนี้เขามีการประชุมประจำเดือนกันทุกเดือน) ตำหนิติเตียนและมีมติภาคทัณฑ์พฤติกรรม หากละเมิดครั้งต่อไปจะถูกปรับสินไหมมาทำเป็นทุนสาธารณประโยชน์ของหมู่บ้าน ส่วนความผิดที่ทำขึ้นครั้งนี้ให้ไปไถ่โทษด้วยการบำเพ็ญประโยชน์ในหมู่บ้าน หลังเหตุการณ์นี้แล้วก็ยังไม่ปรากฏผู้กระทำผิดหน้าใหม่เกิดขึ้นเลย

ภาพสะท้อนพฤติกรรมและการตอบสนองต่อพฤติกรรมการดื่มสุราละเมิดกฎหมู่บ้านครั้งนี้ อาจกล่าวได้ว่าในสังคมยังมองเรื่องการหาความสุขสำราญจากการตั้งวงสุราหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นสิทธิในการแสวงหาความสุขความสำราญส่วนตัวของใครคนใดคนหนึ่งซึ่งก็จริง หากกระทำท่ามกลางสถานที่หรือสิ่งแวดล้อมที่สังคมอนุญาตชัดเจน เช่น บาร์ ผับ ร้านอาหาร สถานบันเทิง ฯลฯ

ในทางกลับกันการกระทำเดียวกันนั้น จะถูกมองเป็นภัยคุกคามหรือความเสี่ยงต่อชุมชนและเป็นปัญหาสังคมทันที หากใช้สิทธิโดยไม่นำพาต่อสิทธิในการรับรู้และการสนองตอบต่อการรับรู้ของสังคมที่วางขอบเขตไว้มาร่วมพิจารณาด้วย

ชุมชนแรงงานปลอดเหล้าแห่งนี้ จึงเป็นความต้องการของเขาเอง ไม่ได้ว่าอยากจะเป็นสังคมอุดมคติอะไร