ยุบโรงเรียน

โดย...ณ กาฬ เลาหะวิไลย

วันศุกร์สุดสัปดาห์ขอพูดถึงเรื่องการศึกษาสักวัน จากนโยบายกระทรวงศึกษาธิการที่ต้องการยุบโรงเรียนขนาดเล็กทิ้ง

โรงเรียนขนาดเล็กที่อยู่ในข่ายต้องยุบรวมก็คือต้องมีนักเรียนน้อย ด้อยคุณภาพ มีโรงเรียนใกล้เคียงที่มีคุณภาพรองรับ

เป้าหมายการยุบก็คือ โรงเรียนที่มีนักเรียนน้อยกว่า 60 คน รวม 8,962 แห่ง มีเด็กนักเรียนเกี่ยวข้องนับหมื่นคน

เหตุผลก็คือ รัฐบาลไม่มีกำลังและงบประมาณพอ

นโยบายดังกล่าวกำลังถกเถียงทั้งข้อดี ข้อเสีย ก็เลยอยากจะเล่าถึงกรณีโรงเรียนชุมชนบ้านสามขา อ.แม่ทะ จ.ลำปาง ให้ฟัง

ก่อนอื่นต้องเกริ่นถึงชุมชนบ้านสามขาว่า เคยเป็นชุมชนที่ล้มละลายทางเศรษฐกิจ มีหนี้สินพ้นตัว แต่กลับพลิกฟื้นได้ด้วยนโยบายเศรษฐกิจพอเพียง

ชาวบ้านจัดทำบัญชีครัวเรือนแก้ปัญหาหนี้สิน ทำฝายแม้วเพื่อชะลอการไหลของน้ำ ทำให้พื้นดินชุ่มชื่นมีต้นไม้ขึ้น และเมื่อมีต้นไม้ มีป่า น้ำท่าก็สมบูรณ์ ใช้ในการเกษตรและในครัวเรือน

ชุมชนบ้านสามขามีเอกลักษณ์เฉพาะตัว อาทิ เวลาเกิดคดีพิพาทระหว่างกันจะใช้กฎบ้านตัดสินก่อนกฎหมาย มีความเชื่อแบบดั้งเดิมในสิ่งศักดิ์สิทธิ์

ที่ชุมชนบ้านสามขา มีโรงเรียนในชุมชนที่ลูกหลานชาวบ้านได้อาศัยเล่าเรียนใกล้บ้าน

โรงเรียนบ้านสามขา เคยจะถูกยุบไปรวมกับโรงเรียนอื่น ด้วยเหตุผลเหมือนๆ กับที่จะยุบรวมกันตอนนี้ แต่ชาวบ้านคัดค้าน

สาเหตุเนื่องจากโรงเรียนบ้านสามขา แกนนำชาวบ้านจะจัดเวลาเข้าไปพบปะสอนลูกหลาน ให้เข้าใจวัฒนธรรมประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตน และชุมชนต้องการให้สิ่งเหล่านี้คงอยู่

หากโรงเรียนถูกยุบ แกนนำชาวบ้านจะไม่มีโอกาสเข้าไปสร้างความผูกพันกับเด็กรุ่นหลังได้ สิ่งที่จะมาแทนที่คือวัฒนธรรมสมัยใหม่ที่เคยทำให้ชุมชนแห่งนี้ล่มสลายมาแล้ว

นี่แหละ คือความหลากหลายของชุมชน ของท้องถิ่นที่ผูกพันกับโรงเรียน และเอกลักษณ์เหล่านี้ ควรที่จะต้องนำมาประเมินควบคู่กันไปด้วย

การยุบรวมโรงเรียนที่เกิดขึ้น มีการเอาเงินเป็นตัวตั้งเพราะเงินไม่พอ แต่ทว่าควรจะต้องพิจารณามิติอื่นๆ พร้อมกัน

ยิ่งเฉพาะรัฐบาลใช้เงินมหาศาลในสารพัดโครงการก่อสร้าง แต่กลับบอกไม่มีเงินลงทุนด้านการศึกษา ฟังแล้วมันน่าสงสารประเทศเสียจริง

สุดท้าย ตลอดสัปดาห์หน้าต้องขออภัยท่านผู้อ่าน ผมติดไปต่างประเทศจึงจะหายหน้าไป

กลับมาแล้วพบกันครับ