ที่มาการจำนำ

โดย..ณ กาฬ เลาหะวิไลย

รัฐบาลใหม่ ประกาศจะเดินหน้าโครงการรับจำนำข้าว หลังจากที่ถูกล้มเลิกไปตั้งแต่ รัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ เนื่องจากการจำนำมีปัญหาการทุจริต

แต่ทว่าการจำนำมีข้อดีในตัวเอง โดยต้องเข้าใจที่มาของการจำนำข้าวก่อนว่าเกิดขึ้นมาได้อย่างไร

ปกติผลผลิตข้าวในประเทศจะถูกแบ่งเป็น 3 ส่วน โดยส่วนแรก ชาวนาจะเก็บไว้กินและทำพันธุ์ ส่วนที่ 2 คนไทยจะบริโภคในประเทศ และส่วนที่ 3 จะส่งออก

ราคาข้าวจึงถูกกำหนดด้วยราคาส่งออก เนื่องจากเป็นผลผลิตส่วนเกินที่ขายไปต่างประเทศ

และสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงต้นฤดูการผลิต คือ ราคาข้าวเปลือกจะตกต่ำชาวนาเกี่ยวข้าวแล้วก็จะต้องรีบขาย ด้วยเหตุที่ต้องการเงิน

ในทางกลับกันผู้ส่งออกจะหยุดการรับซื้อข้าว จนทำให้ราคาตกต่ำไปเรื่อยๆ ด้วยเหตุที่วิสัยพ่อค้าต้องการข้าวต้นทุนต่ำสุด จนกระทั่งชาวนาขายข้าวไปหมดแล้วและข้าวอยู่ในมือพ่อค้าคนกลาง โรงสี ผู้ส่งออก ราคาถึงขยับ

รวมความแล้ว ผู้ที่ได้ประโยชน์คือพ่อค้า เพราะมีอำนาจต่อรองเหนือกว่าอย่างเทียบกันไม่ติด

รัฐบาลในอดีตจึงออกนโยบายเปิดโครงการรับจำนำข้าวในช่วงต้นฤดูการผลิต ในราคาสูงกว่าราคาตลาดไม่มากนัก

วิธีเช่นนี้จะทำให้ชาวนามีเงินไปใช้ในช่วงต้นฤดูการผลิต จากนั้นเมื่อถึงกลางหรือปลายฤดูการผลิต ราคาข้าวขยับ ค่อยไปไถ่ถอนข้าวออกมาขาย ในราคาที่ดีกว่าเดิม

กลไกเหล่านี้ถูกใช้สร้างอำนาจการต่อรองให้ชาวนามาตลอด

แต่ทว่า สุดท้ายได้มีการเปลี่ยนเงื่อนไขการจำนำข้าว แทนที่จะจำนำในราคาสูงกว่าตลาดไม่มากนัก กลับไปเปิดการจำนำในราคาสูงเกินไป

ผลคือ ข้าวทั้งหมดถูกจำนำเข้าโครงการรัฐและไม่มีการไถ่ถอน เนื่องจากราคาจำนำสูงกว่าราคาตลาด

สุดท้ายรัฐบาลต้องรับภาระสต๊อกข้าว ต้องเสียค่าใช้จ่ายมหาศาล ยังไม่นับการทุจริตจากการขายข้าวของรัฐที่มีเพียงพ่อค้าบางกลุ่มได้รับประโยชน์

ข่าวคาวโครงการรับจำนำข้าวเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง พร้อมๆ กับตัวเลขการขาดทุน ยกเว้นปีใดที่เทวดาช่วยทำให้ผลผลิตเสียหายทั้งโลก เข้าสู่ภาวะขาดแคลน ราคาข้าวก็จะขยับขึ้นมา จนทำให้ราคาตลาดสูงกว่าราคารับจำนำ

เมื่อถึงยุครัฐบาลอภิสิทธิ์ จึงยกเลิกโครงการรับจำนำและใช้วิธีประกันรายได้แทน

การรับจำนำจึงเป็นเพียงวิธีหนึ่งเท่านั้น ที่จะใช้ในการดึงราคาข้าว ซึ่งมีทั้งข้อดีข้อเสีย

สุดท้ายสิ่งที่จะทำให้โครงการนี้สำเร็จหรือล้มเหลว ก็อยู่ที่คนดูแลเพียงประการเดียว

ถ้าโกงก็จบ แต่ถ้าทำดีก็ต้องถือว่าสร้างคุณแก่ชาวนาที่เป็นกระดูกสันหลังผุๆ ของชาติมาช้านาน