12 หุ้นเด่น เข้าเรดาร์แผน Smart Grid ไทย รับรอบลงทุนระบบไฟฟ้า

การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าอัจฉริยะ (Smart Grid) ของไทยกำลังเข้าใกล้จุดเปลี่ยน จากช่วงที่เน้นการวางโรดแมประยะยาว ไปสู่การกำหนดกติกา การดำเนินโครงการนำร่อง และการมีส่วนร่วมของภาคเอกชนที่มากขึ้น  

 

Smart Grid ไม่ได้หมายถึงเพียงการเปลี่ยนมิเตอร์หรือการยกระดับสายส่งเท่านั้น แต่ทำให้ระบบไฟฟ้าสามารถมองเห็นสถานะของระบบได้เกือบแบบเรียลไทม์ มีความสามารถในการพยากรณ์ และควบคุมได้ทั้งด้านอุปทานและอุปสงค์ไฟฟ้า 

 

แผนการขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านสมาร์ทกริดของประเทศไทยระยะปานกลาง ปี 2565-2574 ประกอบด้วย 5 เสาหลัก ได้แก่ 

 

1) การตอบสนองด้านโหลด (DR: Demand Response) และระบบบริหารจัดการพลังงาน (EMS: Energy Management Systems) 

 

2) การพยากรณ์พลังงานหมุนเวียน (RE Forecasting; RE: Renewable Energy) 

 

3) ไมโครกริดและผู้ใช้ไฟฟ้าที่เป็นทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค (Microgrid & Prosumer) 

 

4) ระบบกักเก็บพลังงาน (ESS: Energy Storage Systems) 

 

5) การเชื่อมกลุ่ม EV เข้ากับระบบไฟฟ้า (EV Integration)

 

บล.บัวหลวง คาดว่า จุดสนใจของภาครัฐจะเริ่มเปลี่ยนจากการศึกษาไปสู่กฎเกณฑ์ที่จับต้องได้ โครงการนำร่อง และกรอบการจัดซื้อจัดจ้าง

 

เสาหลัก 1 DR & EMS (ประมาณ 30% ของงบประมาณ) ใช้ต้นทุนต่ำกว่าและติดตั้งได้เร็วกว่าวิธีที่ต้องพึ่งพาสินทรัพย์จำนวนมาก อีกทั้งยังเป็นพื้นฐานสำหรับผู้รวบรวมโหลด (Aggregator) และโรงไฟฟ้าเสมือน (VPP: Virtual Power Plant)

 

รายได้ของภาคเอกชนอาจมาจากการขายและติดตั้งอุปกรณ์ ค่าสมาชิกซอฟต์แวร์ ค่าบริหารระบบและค่าบำรุงรักษา (O&M) รวมถึงค่าตอบแทนตามผลการดำเนินงานหรือการแบ่งรายได้ตามความพร้อมให้บริการที่ตกลงไว้และปริมาณการลดโหลดที่ตรวจสอบยืนยันแล้ว

 

หุ้นที่อาจได้รับประโยชน์ ได้แก่ SKY, PIS, FORTH, PCC และ ALT

 

เสาหลัก 2 RE Forecasting (ประมาณ 10% ของงบประมาณ) ใช้เงินลงทุนค่อนข้างจำกัด แต่สามารถลดความคลาดเคลื่อนในการสั่งเดินเครื่อง ความต้องการกำลังไฟสำรอง และการจำกัดการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน (renewable-energy curtailment)

 

การดำเนินงานหลักของระบบมีแนวโน้มยังอยู่ภายใต้การบริหารของหน่วยงานสาธารณูปโภค แต่บริษัทเอกชนสามารถเข้ามามีส่วนร่วมในฐานะผู้พัฒนาแพลตฟอร์มพยากรณ์ ผู้บูรณาการระบบ (System Integrator) ผู้ให้บริการข้อมูลสภาพอากาศและดาวเทียม ตลอดจนผู้จัดหาอุปกรณ์โทรมาตรและเซนเซอร์

 

หุ้นที่อาจได้รับประโยชน์ ได้แก่ TKC และ SAMART

 

เสาหลัก 3 Microgrid & Prosumer (ประมาณ 20% ของงบประมาณ) เป็นส่วนที่เหมาะอย่างมากสำหรับเกาะ โรงพยาบาล นิคมอุตสาหกรรม และพื้นที่อื่นที่ความมั่นคงของระบบไฟฟ้ามีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูง

 

บริษัทเอกชนสามารถเข้ามามีส่วนร่วมได้ตลอดทั้ง value chain ตั้งแต่ผู้พัฒนาโครงการและผู้รับเหมา EPC ผู้จัดหา Solar/BESS และอุปกรณ์ไฟฟ้า ผู้บูรณาการระบบ ไปจนถึงผู้พัฒนาตัวควบคุม Microgrid บริษัทที่มีความสามารถด้านงบดุลเพียงพอหรือมีพันธมิตรทางการเงินยังสามารถลงทุนผ่านโครงสร้าง PPA, BOO/BOOT, ESCO หรือ Energy-as-a-Service เพื่อสร้างรายได้ประจานอกเหนือจากการขายอุปกรณ์ในช่วงแรก

 

Mobility Microgrid เป็นอีกกรณีใช้งานหนึ่ง โดยอู่รถโดยสาร ลานรถบรรทุก ศูนย์โลจิสติกส์ สนามบิน และท่าเรือ สามารถผสาน Solar, BESS แบบติดตั้งประจำที่, Smart Charger และตัวควบคุม Microgrid เพื่อบริหารความต้องการชาร์จที่กระจุกตัว ลดโหลดช่วงพีก และรักษาการดำเนินงานที่จำเป็นของกองยานพาหนะเมื่อโครงข่ายไฟฟ้าขัดข้อง

 

หุ้นที่อาจได้รับประโยชน์ ได้แก่ BGRIM

 

เสาหลัก 4 ESS (ประมาณ 25% ของงบประมาณ) เป็นแหล่งเงินลงทุนที่มีศักยภาพสูงที่สุด แต่ควรกำหนดการลงทุนตามทำเลและบริการที่โครงข่ายต้องการ พร้อมกำหนดแหล่งรายได้หลายรูปแบบให้ชัดเจน

 

การลงทุนไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเซลล์แบตเตอรี่ แต่ครอบคลุม Battery Pack และ Container, ระบบบริหารจัดการแบตเตอรี่ (Battery Management System), ระบบแปลงกาลังไฟฟ้าและอินเวอร์เตอร์, หม้อแปลงและสวิตช์เกียร์, EMS/SCADA, ระบบทาความเย็นและระบบดับเพลิง, การเชื่อมต่อโครงข่าย, งาน EPC และงานโยธา

 

รูปแบบพื้นฐานคือการขายอุปกรณ์และรับเหมา EPC ซึ่งสร้างรายได้ครั้งเดียว ขณะที่รูปแบบรายได้ประจำที่มีคุณภาพสูงกว่า ได้แก่ BOO/BOOT, การให้เช่า, สัญญาความพร้อมด้านกำลัง และสัญญาบริการ ซึ่งภาคเอกชนจะลงทุนหรือดำเนินงาน BESS และได้รับค่าตอบแทนระยะยาวจากความพร้อมใช้งานและผลการดำเนินงานของระบบ

 

หุ้นที่อาจได้รับประโยชน์ ได้แก่ EA, GPSC, GULF และ EGCO

 

เสาหลัก 5 EV Integration (ประมาณ 15% ของงบประมาณ) ในระยะสั้นการใช้จ่ายอาจยังจำกัด แต่อนาคต EV จะกลายเป็นโหลดไฟฟ้ารายใหม่ขนาดใหญ่ ดังนั้น การลงทุนด้านข้อมูลและการชาร์จอัจฉริยะ (Smart Charging) ควรมาก่อนการไปต่อที่ Vehicle-to-Grid (V2G) เพื่อใช้เป็นวงกว้าง

 

โอกาสของภาคเอกชนครอบคลุมผู้ให้บริการจุดชาร์จ ผู้บริหารจัดการกองยานพาหนะผู้พัฒนาซอฟต์แวร์ชาร์จ ผู้ผลิตรถยนต์และเครื่องชาร์จ ผู้ค้าปลีกพลังงาน และผู้รวบรวมโหลด EV รายได้อาจมาจากส่วนต่างของการขายไฟฟ้าและบริการชาร์จ ค่าบริการ SaaS ต่อรถหรือเครื่องชาร์จ ค่าบริหารกองยานพาหนะ การแบ่งผลประหยัดต้นทุนค่าไฟ และค่าตอบแทนจากการลดโหลดหรือการให้บริการแก่โครงข่าย

 

โมเดลรายได้ของ EVLA คล้ายกับผู้รวบรวม DR โดยสามารถได้รับค่าตอบแทนความพร้อมให้บริการ (availability payment) สำหรับความพร้อมในการปรับความต้องการชาร์จ และค่าตอบแทนตามปริมาณการปรับโหลด (energy payment) ตามปริมาณที่ลดหรือเลื่อนการใช้จริง โดยแบ่งรายได้บางส่วนให้เจ้าของรถหรือผู้ให้บริการกองยานพาหนะ 

 

ในระยะต่อไป V2G อาจเพิ่มรายได้จากบริการเสริมระบบไฟฟ้า แต่ความคุ้มค่าต้องคำนึงถึงการเสื่อมสภาพของแบตเตอรี่ มาตรฐานเครื่องชาร์จ การรับประกันแบตเตอรี่ และสิทธิในการเข้าถึงข้อมูล

 

หุ้นที่อาจได้รับประโยชน์ ได้แก่ FORTH และ EA

 

บล.บัวหลวง ระบุว่า ไม่เห็นว่าควรเร่งลงทุน ESS และ Microgrid จำนวนมากตั้งแต่ช่วงต้น การใช้เงินลงทุนสูงกับแบตเตอรี่ ฮาร์ดแวร์ และงาน EPC ก่อนที่กลไกราคาและตลาดบริการจะถูกกำหนดอย่างชัดเจน มีความเสี่ยงทำให้สินทรัพย์ถูกใช้งานต่ำกว่าศักยภาพ ในทางกลับกัน DR/EMS forecasting และ EV Integration ใช้เงินทุนน้อยกว่า และเปิดโอกาสสร้างรายได้จากแพลตฟอร์ม ค่าบริการ และรายได้ประจำ