ธุรกิจครอบครัว 100 ปี สู่ Next Gen! 5 กุญแจสู่ความสำเร็จ สืบต่อได้ ยั่งยืนจริง

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมธุรกิจที่เริ่มต้นจากสมาชิกในครอบครัวเล็กๆ ถึงสามารถเติบโตเป็นอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่และยั่งยืนได้ ?

เรื่องราวของพวกเขาไม่ใช่แค่เรื่องของสายเลือด แต่คือบทพิสูจน์ของการปรับตัว การสื่อสาร และการวางรากฐานที่แข็งแกร่ง

จุดเริ่มต้นเล็กๆ ที่ขับเคลื่อนโดย "ครอบครัว"

เชื่อหรือไม่ว่า ธุรกิจ Startup ทั่วโลกกว่า 75% ริเริ่มโดยครอบครัว และสำหรับประเทศไทย ตัวเลขนี้สูงถึง 99.7% สถิตินี้ชี้ให้เห็นว่าพลังของครอบครัวคือจุดกำเนิดที่สำคัญของเศรษฐกิจ ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจ เพราะมีผลการศึกษาที่ยืนยันว่า การที่พ่อแม่ทำธุรกิจจะส่งอิทธิพลให้ลูกอยากเริ่มต้นธุรกิจของตนเอง มากกว่าปัจจัยอื่นใด

ยิ่งพ่อแม่รักในการเป็นผู้ประกอบการ ลูกก็จะยิ่งซึมซับและอยากเดินตามรอยนั้นมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีการสื่อสารที่ดีในครอบครัว

DNA ของผู้ประกอบการ "ลงมือทำเพื่อเรียนรู้"

อะไรคือสิ่งที่ทำให้ผู้ประกอบการในธุรกิจครอบครัวแตกต่างจากผู้บริหารมืออาชีพ? แก่นแท้คือ ผู้ประกอบการจะ "ลงมือทำเพื่อเรียนรู้" (Act in Order to Learn) ขณะที่ผู้บริหารมักจะ "เรียนรู้เพื่อลงมือทำ" (Learn in Order to Act)

จากงานศึกษาของ Sarasvathy (2008) พบว่าผู้ประกอบการที่ประสบความสำเร็จมีลักษณะสำคัญ 5 ประการ

1. ใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ (Means on Hand): เริ่มจากสิ่งที่มีและเรียนรู้จากการลงมือทำจริง

2. ยอมรับความเสี่ยงที่พอรับได้ (Affordable Loss): กล้าตัดสินใจและยอมรับผลที่จะตามมา

3. ร่วมมือกับผู้อื่น (Collaboration): มองหาพันธมิตรและคนที่จะมาช่วยเสริมความแข็งแกร่งเสมอ

4. ไม่กลัวความล้มเหลว (Embrace Failure): มองว่าความผิดพลาดคือบทเรียนที่สำคัญ

5. ควบคุมอนาคต (Control, Don't Predict): ไม่พยายามคาดเดาอนาคต แต่สร้างและควบคุมให้เป็นไปในทิศทางที่ต้องการ

กรณีศึกษา : จาก "กงสี" สู่ "มหาชน" ของ 2 ตระกูลยักษ์ใหญ่

เรื่องราวของ กลุ่มเซ็นทรัล (ตระกูลจิราธิวัฒน์) และ เครือไทยประกันชีวิต (ตระกูลไชยวรรณ) คือตัวอย่างที่ชัดเจนของการทรานส์ฟอร์มธุรกิจครอบครัว

• เครือไทยประกันชีวิต: เริ่มต้นจากรุ่นพ่อที่ซื้อบริษัทประกันขนาดเล็ก จุดเปลี่ยนสำคัญคือการมีพาร์ทเนอร์จากญี่ปุ่น ทำให้ต้องปรับตัวสู่ความเป็นระบบ โปร่งใส และมีแผนธุรกิจ 5 ปีที่ชัดเจน 

เมื่อธุรกิจใหญ่เกินกว่าจะบริหารแบบครอบครัว สมาชิกรุ่นที่ 2 ทั้ง 8 คนจึงเห็นตรงกันที่จะนำบริษัทเข้าตลาดหลักทรัพย์ฯทุกวันนี้ แม้จะมีสมาชิกครอบครัวกว่า 20 คน แต่มีผู้บริหารระดับสูงเพียง 3 คน และเปิดรับมืออาชีพจากภายนอกเข้ามาทำงานอย่างกว้างขวาง

• กลุ่มเซ็นทรัล: จากธุรกิจห้องแถวของรุ่นปู่ สู่การเป็นครอบครัวขนาดใหญ่ที่มีสมาชิกรวมกว่า 200 คนในรุ่นที่ 5มเหตุผลหลักในการเข้าตลาดหลักทรัพย์ฯ คือต้องการเงินทุนเพื่อขยายธุรกิจ 

สิ่งที่ทำให้ครอบครัวใหญ่ขนาดนี้อยู่ร่วมกันได้คือ "กติกาครอบครัวที่ชัดเจน" และ "สภาครอบครัว" ที่ทำหน้าที่ตัดสินใจเรื่องสำคัญต่างๆ ก่อนเสนอต่อบอร์ดบริหาร โครงสร้างการถือหุ้นที่เหมือนกันในทุกบริษัทช่วยลดความขัดแย้งและทำให้การบริหารงานง่ายขึ้น

ทั้งสองตระกูลมีเป้าหมายร่วมกันคือ "ให้สมาชิกครอบครัวอยู่ดี กินดี มีเงินใช้" ซึ่งการเข้าตลาดหลักทรัพย์ฯ ทำให้สมาชิกได้รับเงินปันผลอย่างเป็นธรรม และลดความวุ่นวายในการบริหารจัดการได้

สูตรสำเร็จของการส่งต่อธุรกิจครอบครัวอย่างยั่งยืน

จากประสบการณ์ของทั้งสองตระกูลและผลการวิจัย สามารถสรุป 5 กุญแจสำคัญสู่ความสำเร็จได้ดังนี้

1. สร้างกติกาที่ชัดเจนและเป็นธรรม: ไม่ว่าจะเป็นธรรมนูญครอบครัวหรือสภาครอบครัว ทุกคนต้องปฏิบัติตามกฎเดียวกัน เพื่อความโปร่งใสและยุติธรรม

2. ให้ความสำคัญกับ "ความสามารถ" มากกว่า "อาวุโส": การเลือกคนที่เหมาะสมกับงานจะช่วยให้ธุรกิจเติบโต แม้แต่ตำแหน่ง CEO ก็ไม่จำเป็นต้องมาจากคนในครอบครัวเสมอไป

3. สื่อสารกันอย่างเปิดอกและสม่ำเสมอ: การประชุมครอบครัวเป็นประจำช่วยให้ทุกคนเห็นภาพรวมและแลกเปลี่ยนมุมมองได้ การสื่อสารที่ดีคือสะพานเชื่อมความแตกต่างระหว่างรุ่น (Generation Gap) รุ่นก่อตั้งอาจให้ความสำคัญกับ "ความมุ่งมั่น" และการทำงานหนัก

ขณะที่รุ่นสืบทอดอาจเน้น "Work-Life Balance" และนวัตกรรม การผสมผสานจุดแข็งของทั้งสองรุ่นจะทำให้ธุรกิจแข็งแกร่งขึ้น

4. เตรียมความพร้อมให้ทายาทรุ่นต่อไป: จัดระบบพี่เลี้ยง (Mentor), จัดคอร์สอบรม และให้เรียนรู้จากการทำงานจริงตั้งแต่ระดับล่าง คือวิธีสร้างผู้สืบทอดที่มีคุณภาพ

5. แยกเรื่องธุรกิจและครอบครัวออกจากกัน: การมีโครงสร้างที่ชัดเจนจะช่วยลดปัญหาความขัดแย้งและทำให้การบริหารงานเป็นมืออาชีพมากขึ้น

การปรับตัวเพื่อความยั่งยืนไม่ใช่เรื่องง่าย แต่ด้วยการวางรากฐานที่ดี การสื่อสารที่เปิดกว้าง และกติกาที่ทุกคนยอมรับ ธุรกิจครอบครัวก็สามารถพลิกโฉมตัวเองให้เติบโตไปสู่อนาคตได้อย่างมั่นคง.