การกำกับดูแลกิจการในเอเชียความก้าวหน้าและความท้าทาย(ตอนที่ 1)

เมื่อปลายปี 2010 OECD (Organization for Economic Cooperation and Development หรือองค์กรเพื่อความร่วมมือและพัฒนาทางเศรษฐกิจ)

โดย..ยุทธ วรฉัตรธาร

ร่วมกับประเทศจีนเป็นเจ้าภาพและให้การสนับสนุนการจัดประชุมโต๊ะกลมแห่งเอเชีย (Asian Roundtable) เพื่อทำการทบทวน “รายงานการกำกับดูแลกิจการในเอเชีย 2003” หรือ “White Paper on Corporate Governance in Asia (2003 White Paper) ผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญทั้งจาก OECD และจากประเทศอื่น กรรมการ ผู้บริหาร และผู้เกี่ยวข้องอื่นๆ จากประเทศต่างๆ ในเอเชียเกือบ 20 ประเทศ รวมทั้งออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ เนื้อหาของการประชุมเน้นเกี่ยวกับความคืบหน้าของการปฏิบัติตาม 2003 White Paper ปัญหาและอุปสรรคของการปฏิบัติตามหลักการกำกับดูแลกิจการและประเด็นความท้าทายที่สำคัญ ซึ่งผมเห็นว่ามีเรื่องราวต่างๆ ที่น่าสนใจ น่าจะนำมาเผยแพร่เพื่อให้เห็นถึงพัฒนาการและการให้ความสำคัญการกำกับดูแลกิจการของประเทศต่างๆ ในเอเชีย

ความเป็นมาของ 2003 White Paper และความคืบหน้า

ปี 2003 Asian Roundtable ตกลงจัดทำรายงานการกำกับดูแลกิจการในเอเชีย ซึ่งเรียกว่า “2003 White Paper” โดยอ้างอิงจากหลักการกำกับดูแลกิจการของ OECD เนื้อหาใน 2003 White Paper ประกอบด้วยการปฏิรูปการกำกับดูแลกิจการที่ถือว่าเป็นเรื่องสำคัญในลำดับต้นๆ 6 เรื่อง และคำแนะนำเฉพาะเรื่องเกี่ยวกับการปรับปรุงการกำกับดูแลกิจการอีก 36 ประเด็น

ต่อมาคณะโต๊ะกลม (The Roundtable) ได้ดำเนินการศึกษาและกำหนดกรอบนโยบายและแนวปฏิบัติในเชิงลึก เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติตามเรื่องสำคัญ 6 เรื่องดังกล่าวข้างต้น และได้จัดทำเอกสารข้อมูลและคู่มือต่างๆ ดังนี้

1.Policy Brief on Corporate Governance of Banks in Asia (2006)

2.Implementing the White Paper on Corporate Governance in Asia (2006)

3.Asia : Overview of Corporate Governance Frameworks (2007)

4.Enforcement of Corporate Governance in Asia (2007)

5.Guide on Fighting Abusive Related Party Transactions in Asia (2009)

ปี 2009 ผู้เข้าร่วมประชุม Asian Roundtable ตกลงที่จะทำการประเมินความคืบหน้าในการปฏิบัติตาม 36 ประเด็นใน White Paper Recommendations และปรับปรุง 2003 White Paper ให้ทันสมัย รวมถึงทบทวนพัฒนาการและประเด็นท้าทายเรื่องการกำกับดูแลกิจการในเอเชีย ขั้นตอนการดำเนินการทบทวนใช้วิธีกำหนดคำถามที่มีความละเอียดครบถ้วนให้ผู้เชี่ยวชาญ 19 ท่าน ซึ่งเป็นตัวแทนจากภาครัฐและเอกชน 13 ประเทศในเอเชียเป็นผู้ตอบคำถาม การทบทวนความคืบหน้าอาศัยข้อมูลตั้งแต่ปี 2005 หลังจากนั้นทาง OECD ได้สรุปผลการทบทวนจากคำตอบ เพื่อเสนอให้ที่ประชุมสมาชิกอภิปราย วิจารณ์หาความเห็นและ/หรือข้อสรุปเพื่อนำไปปรับปรุงคำแนะนำ 36 ประเด็นของปี 2003

สำหรับเนื้อหาและรายละเอียดซึ่งเป็นผลสรุปโดยย่อจากข้อมูลและคำตอบที่กล่าวถึงข้างต้นจะแยกเป็น 3 เรื่องหลัก คือ

1.ความคืบหน้าตั้งแต่ปี 2005

2.อุปสรรคในการปฏิบัติให้บรรลุผล

3.ประเด็นสำคัญที่ท้าทาย

เนื้อหาสรุปของทั้ง 3 เรื่อง ถูกประมวลไว้ภายใต้หัวข้อหลักๆ ชุดเดียวกัน ดังนี้

กรอบตามกฎหมาย (Legal Framework)

การปฏิบัติ/การบังคับใช้กฎหมาย (Implementation/Enforcement)

สิทธิของผู้ถือหุ้น (Shareholder Rights)

ประเด็นของผู้มีส่วนได้เสีย (Stakeholder Issues)

การเปิดเผยข้อมูล (Disclosure)

คณะกรรมการ (Board)

1.ความคืบหน้าตั้งแต่ปี 2005

กรอบตามกฎหมาย

มีการปรับปรุง แก้ไขเพิ่มเติมกฎหมาย ข้อบังคับ แนวปฏิบัติ หลักเกณฑ์ในการเข้าจดทะเบียน รวมถึงหลักปฏิบัติด้านการกำกับดูแลกิจการ

มีการนิยามประเด็นเรื่องความขัดแย้งทางผลประโยชน์ เช่น รายการเกี่ยวโยง (RelatedParty Transactions) และกำหนดแนวปฏิบัติการทำรายการดังกล่าว เพื่อปกป้องคุ้มครองผลประโยชน์ของผู้ถือหุ้นที่ไม่มีอำนาจควบคุม (NonControlling Shareholders) หรือผู้ถือหุ้นรายย่อย

มีการออกกฎหมายคุ้มครองพนักงานหรือองค์กรตัวแทนให้สามารถสื่อสาร หรือแจ้งเบาะแสข้อมูลเกี่ยวกับการปฏิบัติที่ผิดกฎหมาย หรือผิดจริยธรรมได้โดยเสรีมากขึ้น

มีการเสนอให้ลดหรือผ่อนปรนกฎเกณฑ์บางประการ โดยเฉพาะฮ่องกงและจีนมีแผนดำเนินการในเรื่องนี้ เพราะเห็นว่ากฎเกณฑ์ที่เข้มงวดเกินไปอาจไม่มีประสิทธิภาพจริง และเป็นภาระกับผู้ปฏิบัติมากเกินไป โดยเฉพาะในเรื่องเกี่ยวกับความขัดแย้งทางผลประโยชน์