จีนก้าวสู่มหาอำนาจรถไฟความเร็วสูง

จีนก้าวสู่มหาอำนาจรถไฟความเร็วสูงปัจจุบันการเดินทางโดยรถไฟนับว่าเสียเปรียบการเดินทางโดยรถยนต์เป็นอย่างมาก

โดย..ยุทธศักดิ์ คณาสวัสดิ์ 

เพราะรถยนต์สามารถเดินทางไปถึงจุดหมายปลายทางได้สะดวกสบายและรวดเร็ว ยิ่งไปกว่านั้นปัจจุบันกิจการรถไฟยังต้องแข่งขันกับสายการบินราคาประหยัดที่เก็บค่าโดยสารราคาต่ำ จึงแย่งผู้โดยสารรถไฟจำนวนมาก

หากรถไฟจะแข่งขันกับรถยนต์ได้แล้ว จะต้องมีความเร็วอย่างต่ำ 200 กม./ชั่วโมง เพื่อชดเชยเวลาที่สูญเสียไปจากการไปต่อรถยนต์ที่สถานีรถไฟ จึงนับเป็นจุดกำเนิดของการพัฒนารถไฟความเร็วสูง ซึ่งแล่นด้วยความเร็วมากกว่า 200 กม./ชั่วโมง เพื่อแข่งขันกับการคมนาคมทางถนน รวมถึงแข่งขันกับเครื่องบินในระยะทางไม่ไกลนักอีกด้วย

สำหรับรถไฟความเร็วสูงสายแรกของโลกเกิดขึ้นเมื่อ 47 ปีที่แล้วที่ประเทศญี่ปุ่น เรียกว่า “รถไฟชินกันเซ็น” เชื่อมต่อระหว่างกรุงโตเกียวและนครโอซากาเมื่อเดือน ต.ค. 2507 ต่อมาฝรั่งเศสเปิดให้บริการเส้นทางแรกระหว่างกรุงปารีสกับนครลีออง เมื่อปี 2524 จากนั้นได้เปิดให้บริการอีกหลายประเทศ เช่น เยอรมนี เกาหลีใต้ ไต้หวัน ฯลฯ ซึ่งมีผู้ใช้จำนวนมาก ทำให้การเดินทางโดยเครื่องบินและรถบัสลดความนิยมลงฮวบฮาบ

กรณีประเทศจีนนั้น ในอดีตการขนส่งทางรถไฟมีชะตากรรมคล้ายคลึงกับรถไฟไทยในปัจจุบัน กล่าวคือ มีความเร็วเฉลี่ยแค่ 48 กม./ชั่วโมง ทำให้สูญเสียส่วนแบ่งตลาดให้กับการขนส่งทางถนนมากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากจีนก่อสร้างทางหลวงจำนวนมาก ทำให้การขนส่งทางถนนสะดวกสบายรวดเร็วกว่า

เพื่อแก้ไขสถานการณ์ กระทรวงรถไฟของจีนได้เร่งปรับปรุงประสิทธิภาพอย่างเป็นขั้นตอน ทั้งในส่วนก่อสร้างทางรถไฟรางคู่ ปรับปรุงเส้นทางให้โค้งน้อยลง ก่อสร้างสะพาน อุโมงค์ เพื่อลัดเส้นทาง เปลี่ยนจากขับเคลื่อนด้วยหัวรถจักรดีเซลเป็นขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้า บางครั้งถึงกับสร้างเส้นทางใหม่เพื่อรองรับรถไฟความเร็วสูงโดยเฉพาะ เพื่อหลีกเลี่ยงการแย่งเส้นทางกับรถไฟที่มีความเร็วต่ำกว่า ทำให้ปัจจุบันจีนมีเครือข่ายรถไฟความเร็วสูงระยะทางรวม 8,358 กม. เป็นระบบที่ใหญ่อันดับ 1 ของโลก

ในวันที่ 1 ก.ค. 2554 เพื่อเฉลิมฉลองการสถาปนาพรรคคอมมิวนิสต์จีนครบรอบ 90 ปี ได้กำหนดเปิดให้บริการรถไฟความเร็วสูงเพิ่มเติมอีก 1 เส้นทาง คือ ทางรถไฟระหว่างกรุงปักกิ่งและนครเซี่ยงไฮ้ ระยะทาง 1,318 กม. ซึ่งเทียบเท่ากับระยะทางทางรถไฟ 2 เส้นทางของไทยรวมกัน คือ ทางรถไฟจากเชียงใหม่มายังกรุงเทพมหานคร 751 กม. และจากกรุงเทพมหานครต่อไปยังอุบลราชธานีอีก 575 กม. โดยช่วงแรกจะให้บริการ 2 ระดับความเร็ว คือ รถไฟด่วนใช้ความเร็ว 300 กม./ชั่วโมง จอดไม่กี่สถานี จะใช้เวลาเดินทาง 4 ชั่วโมง 48 นาที ค่าโดยสารชั้น 1 ประมาณ 4,500 บาท และชั้น 2 ประมาณ 2,600 บาท ขณะที่รถไฟหวานเย็นที่ใช้ความเร็ว 250 กม./ชั่วโมง จอดตามสถานีต่างๆ จำนวนมาก ใช้เวลาเดินทาง 7 ชั่วโมง 58 นาที ค่าโดยสารชั้น 1 ประมาณ 3,000 บาท และชั้น 2 ประมาณ 2,000 บาท เปรียบเทียบกับค่าโดยสารเครื่องบินชั้นประหยัดประมาณ 6,250 บาท

เป็นที่น่าสังเกตว่า รัฐบาลจีนได้อนุมัติโครงการก่อสร้างทางรถไฟความเร็วสูงสายกรุงปักกิ่งนครเซี่ยงไฮ้ เมื่อเดือน มี.ค. 2549 ระยะเส้นทาง 1,318 กม. เป็นทางทุรกันดาร ต้องสร้างสะพานยาวเพื่อข้ามเหวลึกและเจาะอุโมงค์ลอดภูเขาจำนวนมาก แต่ใช้เวลาก่อสร้างเพียง 5 ปี เร็วกว่ากำหนด 1 ปี

นับเป็นความยอดเยี่ยมทางวิศวกรรมของจีนที่ก่อสร้างรวดเร็วมาก

ทั้งนี้ ไม่ว่าโครงการต่างๆ เช่น สนามกีฬาโอลิมปิก สามารถก่อสร้างเร็วกว่ากำหนด บางครั้งรัฐบาลต้องร้องขอว่าอย่างก่อสร้างเร็วเกินไป เกรงว่าจะเก่าก่อนเปิดการใช้งาน นับว่าต่างจากไทยที่การก่อสร้างโครงการสำคัญ เช่น สนามบินสุวรรณภูมิ สนามกีฬาเอเชียนเกมส์ ฯลฯ มักก่อสร้างล่าช้ากว่ากำหนด ส่วนใหญ่ก่อสร้างแล้วเสร็จวินาทีสุดท้ายก่อนเปิดดำเนินการหรือเริ่มการแข่งขัน

ปัจจุบันกระทรวงรถไฟของจีนได้กู้เงินมาลงทุนก่อสร้างรถไฟความเร็วสูงไปแล้วเป็นเงินมากถึง 7.5 ล้านล้านบาท แม้เมื่อเปิดให้บริการจะยังขาดทุนจำนวนมาก แต่ก็มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจมากมาย

ประการแรก ช่วยกระจายความเจริญไปสู่ภูมิภาค โดยเฉพาะเมืองที่เป็นที่ตั้งของสถานีรถไฟ เช่น มณฑลหูหนาน บ้านเกิดของเหมาเจ๋อตุง อดีตประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน เดิมเป็นพื้นที่ห่างไกล เดินทางยากลำบากเต็มไปด้วยภูเขา แต่ปัจจุบันกลายเป็นสถานที่เดินทางสะดวก กระตุ้นให้ก่อตั้งธุรกิจในมณฑลนี้

นี้ เนื่องจากค่าไฟฟ้าราคาต่ำ แรงงานหาง่าย ฯลฯ

ประการที่สอง ช่วยประหยัดพลังงาน เนื่องจากการขนส่งทางรถไฟจะประหยัดพลังงานกว่าการขนส่งทางถนนอย่างมาก และช่วยลดปัญหามลพิษด้วย

ประการที่สาม ช่วยลดการเสียชีวิตและบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ เนื่องจากการเดินทางโดยรถไฟปลอดภัยกว่าการขนส่งทางถนน

ประการที่สี่ เส้นทางรถไฟเดิมใช้ประโยชน์น้อยลง ทำให้โลจิสติกส์ด้านขนส่งสินค้าทางรถไฟสะดวกและต้นทุนลดลง ส่งผลดีต่อความสามารถในการแข่งขัน