SMM เผยเหล็กเส้นด้อยคุณภาพทะลักไทย-อาเซียน จี้รัฐคุมเข้มก่อนตึกถล่ม
SMM เผยรายงานขบวนการย้ายฐานผลิตเตา IF จากจีนสู่อาเซียน เหล็กเส้นด้อยคุณภาพเกลื่อนตลาด หวั่นเหล็กเปราะรับแผ่นดินไหวไม่ได้ จี้รัฐคุมเข้มก่อนตึกถล่ม
Shanghai Metals Market (SMM) แพลตฟอร์มวิเคราะห์ตลาดโลหะระดับโลก เปิดเผยรายงานฉบับเดือนสิงหาคม 2026 เตือนภัยอาเซียน โดยเฉพาะไทย ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย กำลังเผชิญความเสี่ยงร้ายแรงจากอาคารไม่ได้มาตรฐาน
หลังขบวนการผลิตเหล็กเส้นจากเตาหลอม Induction Furnace (IF) ของจีน ทะลักเข้าสู่ภูมิภาค ชี้กระบวนการผลิตไม่ได้มาตรฐาน ทำให้เหล็กเปราะ หักง่าย และรับแรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวไม่ได้ จี้รัฐบาลเร่งสกัดก่อนเกิดโศกนาฏกรรมซ้ำรอย
ทุนจีนย้ายฐาน เตา IF ทะลักอาเซียน
ย้อนกลับไปในปี 2017 รัฐบาลจีนสั่งกวาดล้างเหล็กด้อยคุณภาพ หรือที่เรียกกันว่า “ตี้เถียวกัง” ครั้งใหญ่ โดยสั่งปิดโรงงานและกำจัดกำลังการผลิตไปกว่า 140 ล้านตัน แต่ปัญหานี้ไม่ได้หายไปไหน ข้อมูลศุลกากร (HS 8514) ยืนยันว่า ผู้ผลิตชาวจีนย้ายฐานเครื่องจักรและอุปกรณ์เตาไฟฟ้ามายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แทน
สัดส่วนการส่งออกอุปกรณ์เตาไฟฟ้าจากจีนมายังภูมิภาคอาเซียน พุ่งกระโดดจาก 24.1% ในปี 2017 ขยับแตะจุดสูงสุดที่ 40.6% ในปี 2021 และยังคงรักษาระดับสูงถึง 31.5% ในปี 2025 คิดเป็นมูลค่าสูงกว่า 125.3 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
นอกจากเครื่องจักรแล้ว จีนยังส่งออกเศษเหล็ก (Scrap) ตามมาเป็นเงาตามตัว โดยตัวเลขพุ่งจาก 18,000 ตันในปี 2016 เป็นกว่า 1.39 ล้านตันในปี 2017 ประเทศฟิลิปปินส์เห็นภาพชัดเจนที่สุด นำเข้าเศษเหล็กเพิ่มจากไม่ถึง 5,000 ตันต่อปี เป็นเกือบ 300,000 ตันในปี 2024 ดันกำลังการผลิตเตา IF ในฟิลิปปินส์พุ่งจาก 1.5 แสนตัน สู่ 3 ล้านตันภายในปี 2025
ทำไมเหล็กจากเตา IF เปราะ รับแผ่นดินไหวไม่ได้?
SMM ระบุชัดเจนว่า ตัวเทคโนโลยีเตา IF ไม่ใช่ตัวการหลัก แต่ปัญหาอยู่ที่ กระบวนการผลิต ผู้ประกอบการมักนำเตาขนาดเล็กมาหลอมเศษเหล็กโดยข้ามขั้นตอนการปรุงน้ำเหล็ก (Refining) ที่มีความจำเป็นอย่างยิ่ง
- ขาดความเสถียร: เตา IF ไม่สามารถกำจัดสิ่งปนเปื้อน (Impurity) เช่น ฟอสฟอรัส และไม่สามารถควบคุมปริมาณคาร์บอนได้แม่นยำเท่ากับเทคโนโลยีเตา EAF หรือ BF-BOF
- คุณภาพไม่สม่ำเสมอ: เหล็กจากเตา IF ในลอตเดียวกัน บางเส้นอาจผ่านมาตรฐาน แต่บางเส้นกลับมีปัญหาเมื่อช่างนำไปดัดโค้งใช้งานจริง
- เปราะบาง: สิ่งสกปรกที่ตกค้างส่งผลเสียโดยตรงต่อ ความเหนียว (Ductility) ซึ่งเป็นคุณสมบัติสำคัญที่สุดที่ช่วยให้โครงสร้างอาคารยืดหยุ่นและรับแรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวได้
“เหล็กจาก IF ในลอตเดียวกัน บางเส้นอาจผ่านมาตรฐาน แต่บางเส้นกลับมีปัญหาเมื่อนำไปดัด ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อความเหนียวในการรับแรงแผ่นดินไหว” — รายงานจาก SMM
ถอดบทเรียนตึกถล่ม รัฐบาลไทยงัดมาตรการเด็ดขาดอายัดเหล็กเถื่อน
รายงานของ SMM เชื่อมโยงความกังวลนี้เข้ากับเหตุการณ์แผ่นดินไหวในเมียนมาเมื่อเดือนมีนาคม 2025 แรงสั่นสะเทือนส่งผลกระทบถึงกรุงเทพมหานคร จนทำให้อาคารสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินที่กำลังก่อสร้างพังถล่มลงมา
เจ้าหน้าที่ตรวจสอบพบว่า บริษัท Xin Ke Yuan Steel ซึ่งเป็นผู้ผลิตเหล็กให้กับโครงการดังกล่าว เคยมีประวัติการทดสอบเหล็กไม่ผ่านเกณฑ์ ทั้งด้านความต้านทานแรงดึง (Yield Strength) และมวลต่อหน่วยความยาว ทำให้รัฐบาลสั่งหยุดการผลิตมาตั้งแต่ปลายปี 2024
กระทรวงอุตสาหกรรมของไทยไม่นิ่งนอนใจ เดินหน้ากวาดล้างอย่างหนัก โดยสั่งปิดผนึกโรงงานผลิตเหล็กไปแล้ว 7 แห่ง อายัดเหล็กเส้นไม่ได้มาตรฐานมูลค่ากว่า 384 ล้านบาท และกำลังพิจารณาเพิกถอนการรับรองมาตรฐานเหล็กที่มาจากกระบวนการเตา IF ทั้งหมด
เตือนกลโกงผู้ผลิต "สุ่มตรวจผ่าน แต่หน้างานพัง"
เหล็กด้อยคุณภาพไม่ได้ทำลายแค่โครงสร้างอาคาร แต่ทำลายระบบเศรษฐกิจเช่นกัน ผู้ผลิตเหล็กเตา IF สามารถตั้งราคาขายต่ำกว่าเหล็กมาตรฐานจากเตา EAF ถึง 20% เนื่องจากประหยัดต้นทุนจากการไม่ติดตั้งระบบปรุงน้ำเหล็กและระบบบำบัดมลพิษ
ยิ่งไปกว่านั้น SMM ยังเปิดโปงปัญหาธรรมาภิบาล ผู้ผลิตบางรายใช้ช่องโหว่ด้วยการคัดเลือกเฉพาะเหล็กเส้นคุณภาพดีส่งให้หน่วยงานรัฐตรวจสอบเพื่อขอใบรับรอง แต่เมื่อนำไปจำหน่ายจริง กลับส่งเหล็กคุณภาพต่ำไปที่หน้างานก่อสร้าง โดยเฉพาะในพื้นที่ต่างจังหวัดที่เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเข้าไม่ถึง
บังคับใช้ "Zero Tolerance" คุมเข้มก่อนสายเกินแก้
SMM เสนอแนะเชิงนโยบายว่า แค่การสุ่มตรวจปลายทางหรือการสั่งปรับอาจไม่ทันสิทธิ เนื่องจากโครงสร้างต้นทุนตลาดบิดเบือนไปแล้ว รัฐบาลในอาเซียนต้องใช้มาตรการ “Zero Tolerance” (ไม่อดทนต่อความผิดปกติแม้แต่น้อย) สำหรับวัสดุก่อสร้าง
มาตรการนี้ควรเน้นที่การตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ควบคุมกระบวนการผลิตตั้งแต่ต้นทาง และตรวจสอบคุณภาพเชิงโลหะวิทยาอย่างเข้มงวด รัฐบาลต้องไม่ต่อต้านเทคโนโลยี IF แบบเหมารวม แต่ต้องสกัดกั้นเหล็กที่ไม่สามารถรับประกันความปลอดภัยของประชาชน
“ก่อนเกิดแผ่นดินไหวรุนแรงครั้งต่อไป ประเทศในอาเซียนต้องจัดการกับเหล็กคุณภาพต่ำอย่างจริงจัง” SMM ฝากคำเตือนทิ้งท้าย
ปรากฏการณ์เหล็กด้อยคุณภาพทะลักอาเซียน เป็นภัยเงียบที่แฝงอยู่ในโครงสร้างพื้นฐานและที่อยู่อาศัยของประชาชน การตื่นตัวของกระทรวงอุตสาหกรรมไทยถือเป็นก้าวสำคัญ
แต่ผู้บริโภคและผู้รับเหมาเองก็ต้องตระหนักถึงความเสี่ยง เลิกสนับสนุนเหล็กราคาถูกที่ขาดมาตรฐาน เพื่อป้องกันโศกนาฏกรรมตึกถล่มจากแผ่นดินไหวในอนาคต
