หวยออนไลน์ กับกฎหมายร่วมทุน

เจาะสัญญาจ้างบริการระบบเกมสลาก ที่กองสลากว่าจ้าง ล็อกซเล่ย์ จีเทค เทคโนโลยี อยู่ภายใต้พ.ร.บ.ให้เอกชนเข้าร่วมกิจการรัฐหรือไม่

โดย...ร.ท.ยุทธนา ศิวรักษ์ ทนายความ บริษัท สำนักงานกฎหมายเบเคอร์ แอนด์ แม็คเค็นซี่

ตามที่ นายกรัฐมนตรี อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ประกาศจะเดินหน้าล้มหวยออนไลน์ ก็ทำให้ประเด็นเรื่อง หวยออนไลน์ กลายเป็น Talk of the Town อีกเรื่องหนึ่งในขณะนี้ เพราะเป็นโครงการที่ล้มคว่ำ พลิกหงายมาหลายตลบ

แต่บทความนี้มิได้หยิบยกหวยออนไลน์มาทำนายว่า หวยออนไลน์ จะเดินหน้าต่อไป หรือรัฐจะต้องชดเชยค่าเสียหายให้แก่บริษัทเอกชนจากการยกเลิกหวยออนไลน์เป็นจำนวนเท่าใด แต่จะกล่าวถึงมุมวิชาการว่า สัญญาจ้างบริการระบบเกมสลาก ที่สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลว่าจ้างบริษัท ล็อกซเล่ย์ จีเท็ค เทคโนโลยี นั้น อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติว่าด้วยการให้เอกชนเข้าร่วมงานหรือดำเนินการในกิจการของรัฐ พ.ศ. 2535 (พระราชบัญญัติ) หรือไม่ (ซึ่งคำว่า "กิจการของรัฐ" ตามพระราชบัญญัติฯ หมายความว่า กิจการที่ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานอื่นของรัฐ หรือราชการส่วนท้องถิ่นหน่วยใดหน่วยหนึ่งหรือหลายหน่วยรวมกัน ซึ่งมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายหรือกิจการที่จะต้องใช้ทรัพยากรตามธรรมชาติ หรือทรัพย์สินของส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานอื่นของรัฐ หรือราชการส่วนท้องถิ่นหน่วยใดหน่วยหนึ่งหรือหลายหน่วยรวมกัน)

• แนวความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกาในเรื่องสัญญาจ้าง

เมื่อพิจารณาแนวความเห็นของคณะกรรมการกฤษฎีกาต่างๆ โดยเฉพาะบันทึกสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เรื่องสถานภาพของบริษัท กรุงเทพธนาคม และการดำเนินโครงการระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานครส่วนต่อขยายและโครงการรถโดยสารประจำทางด่วนพิเศษ (BRT) ของกรุงเทพมหานคร (เรื่องเสร็จที่ 222/2550) แล้ว เห็นว่าการดำเนินการโครงการของกรุงเทพมหานครดังกล่าวไม่เป็นการเข้าร่วมงานหรือดำเนินการในกิจการของรัฐ ตามพระราชบัญญัติฯ เนื่องจากการที่กรุงเทพมหานครหรือบริษัท กรุงเทพธนาคม จะว่าจ้างให้เอกชนเดินรถไฟฟ้าตามโครงการระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานครส่วนต่อขยาย และให้บริการเดินรถโดยสารประจำทางด่วนพิเศษ (BRT) ถือเป็นการที่กรุงเทพมหานครร่วมลงทุนกับเอกชนตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการให้เอกชนเข้าร่วมงานหรือดำเนินการในกิจการของรัฐ หรือไม่ อย่างใดนั้น เห็นว่า โครงการที่จะต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติฯ จะต้องเป็นโครงการที่ให้เอกชนเข้าร่วมงานหรือดำเนินการในกิจการของรัฐ

กล่าวคือ ต้องเป็นการร่วมลงทุนกับเอกชนไม่ว่าโดยวิธีใด หรือมอบให้เอกชนลงทุนแต่ฝ่ายเดียว โดยวิธีการอนุญาต หรือให้สัมปทาน หรือให้สิทธิไม่ว่าในลักษณะใด ในกิจการที่ส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานอื่นของรัฐ หรือราชการส่วนท้องถิ่นหน่วยใดหน่วยหนึ่งหรือหลายหน่วยรวมกัน ซึ่งมีอำนาจหน้าที่ต้องทำตามกฎหมาย หรือเป็นกิจการที่จะต้องใช้ทรัพยากรธรรมชาติ หรือทรัพย์สินของส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานอื่นของรัฐ หรือราชการส่วนท้องถิ่นหน่วยใดหน่วยหนึ่งหรือหลายหน่วยรวมกัน และการลงทุนนั้นมีวงเงินหรือทรัพย์สินตั้งแต่ 1 ล้านบาทขึ้นไป หรือตามวงเงินหรือทรัพย์สินที่กำหนดเพิ่มขึ้นโดยพระราชกฤษฎีกา

การที่กรุงเทพมหานคร หรือบริษัท กรุงเทพธนาคมฯ จะว่าจ้างให้เอกชนเดินรถไฟฟ้าตามโครงการระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานครส่วนต่อขยายและให้บริการเดินรถโดยสารประจำทางด่วนพิเศษ (BRT) นั้น เป็นกรณีที่กรุงเทพมหานครประสงค์จะประกอบกิจการรถไฟฟ้าและกิจการรถโดยสารประจำทางด่วนพิเศษ ซึ่งเป็นการดำเนินการที่มีกฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจหน้าที่ของกรุงเทพมหานครเองตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 โดยกรุงเทพมหานครเป็นผู้รับผลประโยชน์สุดท้ายเองทั้งหมด เพียงแต่ทำการจ้างเอกชนเดินรถโดยเอกชนจะรับค่าจ้างเป็นการตอบแทนเท่านั้น

ดังนั้น เมื่อไม่ปรากฏข้อเท็จจริงว่าเอกชนได้รับค่าตอบแทนอื่นใดนอกจากค่าจ้าง หรือต้องร่วมรับผลกำไรหรือขาดทุนไม่ว่าในทางตรงหรือทางอ้อมด้วยแล้ว การจ้างดังกล่าวจึงมิใช่เป็นการร่วมลงทุนกับเอกชนแต่อย่างใด

และเมื่อการจ้างเอกชนมาเดินรถไม่มีกรณีที่จะต้องอนุญาตหรือให้สัมปทาน หรือให้สิทธิไม่ว่าในลักษณะใดแก่เอกชนในการประกอบกิจการรถไฟฟ้า หรือกิจการรถโดยสารประจำทางด่วนพิเศษด้วยแล้ว การจ้างในลักษณะดังกล่าวจึงไม่เป็นการ "ร่วมงานหรือดำเนินการ" ในกิจการของรัฐตามพระราชบัญญัติ แต่อย่างใด (ซึ่งคำว่า "ร่วมงานหรือดำเนินงาน" หมายความว่า ร่วมลงทุนกับเอกชนไม่ว่าโดยวิธีใด หรือมอบให้เอกชนลงทุนแต่เพียงฝ่ายเดียว โดยวิธีการอนุญาต หรือให้สัมปทาน หรือให้สิทธิ ไม่ว่าในลักษณะใด)

• เทียบเคียงแนวความเห็นกับสัญญาจ้างบริการระบบเกมสลาก

เมื่อนำข้อเท็จจริงที่ปรากฏในสัญญาจ้างบริการระบบเกมสลาก ที่ว่า สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล จะชำระค่าจ้างบริการตามสัญญานี้เป็นรายเดือนตามเดือนแห่งปฏิทินโดยคิดตามปริมาณของรายการจำหน่ายสลากทั้งหมดในรอบเดือน คูณด้วยค่าจ้างเหมาจ่าย 1 (หนึ่ง) รายการจำหน่าย ในราคา 0.75 (ศูนย์จุดเจ็ดห้า) บาท (ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม) เริ่มตั้งแต่เดือนที่เริ่มจำหน่ายสลากจริงเป็นต้นไปนั้น มาเทียบเคียงกับการรับค่าจ้างในบันทึกสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาดังกล่าวข้างต้นแล้ว เห็นว่า...

สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลเป็นผู้รับผลประโยชน์สุดท้ายเองทั้งหมด เพียงแต่ทำการจ้างบริษัท ล็อกซเล่ย์ จีเท็คฯ ทำงานระบบบริการเกมสลาก โดยบริษัท ล็อกซเล่ย์ จีเท็คฯ จะรับค่าจ้างเป็นการตอบแทนเท่านั้นเช่นเดียวกัน และเมื่อไม่ปรากฏข้อเท็จจริงว่าบริษัท ล็อกซเล่ย์ จีเท็คฯ ได้รับค่าตอบแทนอื่นใดนอกจากค่าจ้าง หรือต้องร่วมรับ ผลกำไรหรือขาดทุนไม่ว่าในทางตรงหรือทางอ้อมด้วยแล้ว การจ้างดังกล่าวจึงมิใช่เป็นการร่วมลงทุนกับเอกชนแต่อย่างใด

และเมื่อการจ้างบริษัท ล็อกซเล่ย์ จีเท็คฯ มาให้บริการระบบเกมสลากไม่มีกรณีที่จะต้องอนุญาตหรือให้สัมปทาน หรือให้สิทธิไม่ว่าในลักษณะใดแก่บริษัท ล็อกซเล่ย์ จีเท็คฯ ในการประกอบกิจการเกมสลากด้วยแล้ว การจ้างในลักษณะดังกล่าวจึงไม่ควรเป็นการ "ร่วมงานหรือดำเนินการ" ในกิจการของรัฐตามพระราชบัญญัติดังกล่าว