จากโพสต์ทูเดย์ฉบับแรก ที่ดินทั่วประเทศรื้อไปถึงไหน?

ฉบับแรกโพสต์ทูเดย์เมื่อกว่า 16 ปีก่อน หรือปี 2546 เปิดตัวด้วยการสัมภาษณ์พิเศษ นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น คือ พ.ต.ท.(ยศในขณะนั้น) ทักษิณ ชินวัตร ถึงนโยบายใหญ่ที่รัฐบาลจะดำเนินการในปี 2546 ออกมาเป็นพาดหัวตัวไม้ว่า “รื้อใหญ่ที่ดินทั่วประเทศ”

พร้อมมีการทำกราฟฟิก ยกไฮไลต์ “5 ก้าวปฏิรูปที่ดินสูตรทักษิณ 1.จัดเขตการใช้ประโยชน์ที่ดิน 2.กำหนดระยะเวลาผ่อนผัน 3.ใช้ภาษีก้าวหน้า 4.ตั้งกองทุนรับซื้อที่ดิน 5.กระจายที่ดินเพื่อการใช้ประโยชน์”

ลองมาติดตามความคืบหน้าว่า ผ่านมาแล้วกว่า 16 ปี การจัดสรรใช้ทรัพยากรที่ดินของประเทศไทย เปลี่ยนไปอย่างไรบ้าง เพราะปัญหาที่ดินของไทย มีความหลากหลายและซับซ้อนหลายมิติ 1.ที่ดินของรัฐ กรณีที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) โพสต์ทูเดย์ ได้ติดตามการบุกรุก ครอบครองที่ดิน ส.ป.ก.จากนายทุนโดยมิชอบ ในหลายกรรมหลายวาระและหลายพื้นที่ เช่น การครอบครองของนายทุน กรณีที่ดิน ส.ป.ก. อ.วังน้ำเขียว ที่ดิน ส.ป.ก. อ.ปากช่อง ปราจีน สระแก้ว และฉะเชิงเทรา

รวมถึงการบุกรุกครอบครองที่ดินเพื่อทำสวนปาล์มของนายทุนหลายหมื่นไร่ในภาคใต้ โพสต์ทูเดย์ ได้เดินหน้าเสนอปัญหาต่อสังคมมาต่อเนื่องนับแต่เริ่มวางหนังสือเมื่อ 2546 ในบางพื้นที่ที่ถูกบุกรุกได้รับการสะสาง และบางพื้นที่ ส.ป.ก. เรียกคืนจากนายทุน แต่เนื่องจากการดำเนินการโดยขบวนการทางกฎหมายปกติ บางคดีอาจใช้เวลานับ 10 ปี ระหว่างนั้น โพสต์ทูเดย์ยังเสนอข่าวปัญหาการบุกรุกที่ดิน ส.ป.ก.อย่างต่อเนื่อง

มาในสมัยของรัฐบาล คสช. โพสต์ทูเดย์ได้ผลักดันเสนอข่าวเพื่อสะท้อนให้เห็นว่า ปัญหานี้คือสนิมสังคมที่นายทุนมีโอกาส มีอำนาจฉกฉวยไปจากเกษตรกรผู้ยาก ท้ายสุด รัฐบาล คสช. โดย พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้าคณะ คสช. ได้ใช้อำนาจตามมาตรา 44 ออกคำสั่งที่ 36/2559 เรียกคืนที่ดินจากนายทุน เป็นการนับหนึ่งปฐมบทของการเรียกคืนที่ดินจากนายทุน มาให้คนไร้ที่ดินทำกิน ระหว่างนี้ ส.ป.ก.ได้มีการเตรียมเสนอแก้กฎหมาย ส.ป.ก. เผื่อผนวกเอาการป้องกันการบุกรุกของนายทุนในหลายรูปแบบ รวมทั้งการเอาผิดกับนอมินีที่ถือครองแทน ซึ่งต้องฝากสังคมติดตามต่อไปว่าจะมีรัฐบาลไหนดันกฎหมายฉบับนี้ออกมา

มิติที่ 2.ที่ดินของเอกชน ด้านการเกษตรกรรม ทางเกษตรกรในหลายพื้นที่ประสบปัญหาไม่มีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง และมักต้องเช่าที่ดินทำกิน กรณีนี้ฝีสังคมแตกเมื่อในยุคที่โครงการจำนำข้าวเฟื่องฟู ราคาค่าเช่าที่ดินพุ่งเป็นทองคำ นายทุนเพิ่มค่าเช่าจากปีละ 700 บาท/ไร่/ปี หรือ 1,000 บาท/ไร่/ปี ได้มีการเพิ่มค่าเช่าเป็น 700 บาท/ไร่/รอบการผลิต (120 วัน) หรือ 1,000 บาท/ไร่/รอบ หรือการแบ่งประโยชน์ครึ่งต่อครึ่งกับนายทุน หรือบางกรณี นายทุนบอกเลิกการเช่า เพื่อนำที่ดินมาทำนาเอง โดยจ้างเอกชนปลูก เช่น ชาวนาอยุธยา ร้องโดนเลิกเช่าที่ดิน ไร้อาชีพ

หลังเกิดปัญหาดังกล่าวพบว่าประเทศไทยมี พ.ร.บ.การเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2524 แต่กฎหมายยังมีช่องโหว่ให้นายทุนเอาเปรียบได้อยู่มาก ผลจากการสะท้อนปัญหาในลักษณะนี้ ต่อเนื่อง นำมาสู่การแก้ไข พ.ร.บ.การเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พ.ศ. 2559

นอกจากนี้ ธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับที่ดินอย่างวงการอสังหาริมทรัพย์ อิสระ บุญยัง นายกกิตติมศักดิ์และที่ปรึกษาสมาคมธุรกิจบ้านจัดสรร เปิดเผยว่า เรื่องการปฏิรูปที่ดินขนาดใหญ่เพื่อให้มีการนำที่ดินมาใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่และแก้ปัญหาที่ดินรกร้างว่างเปล่านั้น เห็นว่า การที่พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. 2562 มีการบังคับใช้และจะมีการจัดเก็บภาษีตาม พ.ร.บ. ตั้งแต่วันที่ 1 ม.ค. 2563 จะช่วยการกระจายการถือครองและเร่งการใช้ประโยชน์ที่ดินมากขึ้น ซึ่งเป็นการถือครองทางอ้อม

ทั้งนี้ เจ้าของที่ดินซึ่งมีที่ดินเป็นจำนวนมากก็จะนำมาทำการเกษตรในรูปแบบการให้เช่า เพราะจะเสียภาษีถูกกว่าการปล่อยให้รกร้างไม่ได้ทำประโยชน์