โลกใบเก่าของสิงห์อมควัน

โดย ธเนศน์ นุ่นมัน 

ช่วงวันหยุดยาวที่ผ่านมา ผมมีโอกาสได้นั่งดูหนังเก่าๆ หลายๆ เรื่อง ทางช่องทางสตีมมิ่งดัง หากตัดเนื้อเรื่อง ประเภทของหนังแล้ว พบว่ามีแง่มุมเล็กๆ ที่น่าจะกลายเป็นสิ่งน่าประหลาดใจและน่าฉุกคิดไปแล้วสำหรับยุคสมัยใหม่ นั่นก็คือ หนังยุคก่อนที่จะมีการเซ็นเซอร์หรือหลีกเลี่ยงให้ตัวละครสูบบุหรี่นั้นอุดมไปด้วยสารพัดฉากสูบบุหรี่ที่น่าเหลือเชื่อ (หากเปรียบกับยุคสมัยนี้) มากมาย

หนังแอ็กชั่นเรื่องหนึ่งมีฉากที่ตัวละครต้องนั่งครุ่นคิดถึงสิ่งที่ได้เผชิญมาอย่างหนักในยามค่ำคืน บนเครื่องบินแต่ตัวละครตามท้องเรื่องก็ยังสามารถนั่งสูบบุหรี่ไปด้วย ขณะที่ผู้โดยสารคนอื่นๆ หลับใหล ฝันหวานถึงจุดหมายปลายทางได้หน้าตาเฉย ดูเหมือนว่าหากย้อนเวลาไปได้ คนรุ่นปัจจุบันจะไม่มีทางยอมรับหรือเข้าใจกฎความปลอดภัยบนเครื่องบินโดยสารในยุคโน้นได้เลย

หนังดราม่าบางเรื่อง มีฉากสูบบุหรี่ในโรงหนัง ใช่ครับ ในโรงหนังซึ่งเป็นพื้นที่ที่แทบจะไม่มีอากาศถ่ายเท นี่แหละครับเป็นเรื่องธรรมดาที่นักดูหนังสมัยโน้นมือหนึ่งหยิบป๊อปคอร์นใส่ปาก อีกมือคีบบุหรี่ พลางหัวเราะตัวโยนไปกับเรื่องราวที่ได้ดู

ไหนจะในร้านอาหาร ภัตตาคาร ระหว่างมื้ออาหารก็สูบบุหรี่กันได้อย่างสบายอารมณ์ ไม่ใช่เรื่องแปลกเลยครับที่เราจะได้เห็นหนังในทศวรรษที่ 60-90สูบบุหรี่ในพื้นที่สาธารณะ ภายในอาคารที่ติดเครื่องปรับอากาศ

เคยเห็นมั้ยครับ ฉากแม่บ้านเข็นรถเด็กไปรวมกลุ่มกันในสวนสาธารณะเพื่อเมาท์เพื่อนบ้าน มือคีบบุหรี่พ่นให้ลูกน้อยสูดดม หากเป็นหนังสมัยนี้ฉากแบบนี้ปรากฏอยู่ในหนังเรื่องไหนก็รับรองได้ว่าถูกสารพัดดราม่าในโลกออนไลน์ถล่มยับอย่างแน่นอน

มีสถานที่ต่างๆ อีกมากมายที่ตัวละครทั้งชายและหญิงควักบุหรี่ออกมาจุดสูบได้อย่างอิสระ

จนกระทั่งก้าวมาถึงยุคสมัยใหม่ ซึ่งองค์การอนามัยโลก (WHO) ออกมาบอกว่า ควันบุหรี่นั้นแม้จะเป็นความชอบส่วนบุคคล แต่ก็ถือเป็นภัยคุกคามสุขภาพที่ร้ายแรงต่อบุคคลอื่นได้ หากไม่จำกัดกำหนดพื้นที่ของผู้สูบให้ชัดเจน ต่อมาก็ถูกพัฒนาเป็นกฎหมายเอาผิดได้

WHO ยังบอกอีกด้วยว่า บุหรี่นั้นนอกจากอุดมไปสารเสพติดหลักๆ อย่าง นิโคติน ยังมีสารเคมีอีกนับ 7,000 ชนิด สารพิษอีกมากกว่า 250 ชนิด ไหนจะสารก่อมะเร็งที่มีมากกว่า 70 ชนิด นอกจากผู้สูบจะเสี่ยงต่อสารพัดโรคแล้ว คนรอบข้าง (Second Hand Smoker) ก็เสี่ยงอันตรายไม่ต่างกับสูบด้วยตัวเอง แถมยังระบุอีกด้วยว่า โดยเฉพาะหญิงมีครรภ์ต้องหลีกเลี่ยงไม่ใกล้ชิดผู้สูบบุหรี่หรือสิ่งแวดล้อมที่มีควันบุหรี่ เพราะจะทำให้เลือดนั้นได้ผ่านรกหรือส่งต่อจากแม่ถึงทารกได้น้อย ทารกในครรภ์จะได้รับสารอาหารน้อยลงกว่าปกติ เสี่ยงต่อการแท้งบุตรหรือทำให้ทารกแรกคลอดตัวเล็กมีน้ำหนักน้อย ไหนจะเรื่องปริมาณออกซิเจนที่จะเข้าสู่สมองลดลง หากนิโคตินสามารถแทรกซึมผ่านเข้าไปในรกได้ ก็จะส่งผลกระทบต่อสมองของทารกในครรภ์ทำให้มีผลต่อสติปัญญาและพฤติกรรมเด็กอีกด้วย

ข้อมูลจากหน่วยงานด้านสุขภาพเผยแพร่ข้อมูลโดยระบุในทำนองว่า เยาวชนที่สูบบุหรี่เกือบ 40% เริ่มสูบบุหรี่เพราะความอยากลอง ซึ่งเป็นธรรมชาติของวัยรุ่นที่อยากลองสิ่งที่คุณอื่นเขาทำกัน เป็นเรื่องที่ท้าทาย อีกส่วนหนึ่งสูบเพราะตามเพื่อน ในทำนองว่าเป็นภาคบังคับว่าถ้าจะเข้าแก๊งเรานายต้องสูบบุหรี่ ไม่งั้นนายก็อยู่แก๊งเราไม่ได้ นายรักสุขภาพนักนายก็ออกจากแก๊งเราไปเลย

หน่วยงานด้านสุขภาพ ยังระบุอีกว่า เยาวชนทั้งหลายสูบุหรี่เพราะพยายามเลียนแบบคนในบ้าน โดยเฉพาะพ่อแม่หรือญาติพี่น้องซึ่งอยู่บ้านเดียวกัน หลายคนจะสูบบุหรี่เพราะเห็นการสูบในบ้านมาแต่เด็ก จึงคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดา เป็นการแสดงออกถึงความเป็นผู้ใหญ่ เป็นชายมีงานวิจัยพบว่า ถ้าพ่อแม่สูบบุหรี่จะทำให้ลูกมีแนวโน้มในการสูบบุหรี่สูงถึง 3 เท่า สื่อโฆษณาต่างๆ ทั้งทางตรงและทางอ้อม ต่างถือเป็นโฆษณาแฝงในหนังดาราดังที่วางมาดเท่สูบบุหรี่ ต่างทำให้เกิดค่านิยมเอาอย่าง เยาวชนมีแนวโน้มที่จะสูบบุหรี่ยี่ห้อที่มีการโฆษณา เพราะมีอิทธิพลสร้างแรงจูงใจ คนรุ่นผมและรุ่นใกล้เคียงจำนวนไม่น้อยสารภาพว่าสูบเพราะเอาอย่างดาราหรือร็อกสตาร์ชื่อดังอย่าง เจมส์ ดีน,แมท ดิลอน, คีธ ริชาร์ด, เคิร์ต โคเบน ฯลฯ

กาลเวลาผ่านไป การรณรงค์เรื่องบุหรี่ได้ผลเกินคาด กลุ่มนักสูบเหลือให้เห็นไม่มากจนแทบจะกลายเป็นความชื่นชอบเฉพาะกลุ่ม และผู้สูบส่วนใหญ่ก็เคารพกติกาเรื่องการสูบในที่ห้ามสูบ อย่างเคร่งครัด โอกาสที่จะเห็นใครทำอะไรแบบในหนังย้อนยุคเหล่านั้น แทบจะเป็นไปไม่ได้ (ใครกล้าทำออกสื่อ ก็ไม่แคล้วเจอดราม่าออนไลน์ตามไปเช็กบิลแน่นอน) ตามตรอกซอกซอยหรือที่ไหนก็ตาม ก็ยากที่จะเห็นการสูบในที่ห้ามสูบ

โลกของนักสูบหน้าเก่านั้นเปลี่ยนไปแล้วทั้งในจอและนอกจอ ซึ่งว่ากันตามจริงฉากสูบบุหรี่ในหนังนั้นอาจจะกระตุ้นได้แค่กับคนที่กำลังอดบุหรี่ ผมในฐานะของคนที่เคยสูบและเลิกมาแล้วหลายปี ทราบดีว่าระหว่างที่กำลังพยายามอดหรือเลิกนั้น กลิ่นบุหรี่หรือกระทั่งกลิ่นเผาใบไม้ใบหญ้าหรือภาพบาดตานั้น สั่นคลอนความรู้สึกอย่างไร

ไม่แน่ใจว่านักสูบหน้าใหม่ จะเข้าสู่วงการตามเงื่อนไขเดิมแบบที่หน่วยงานด้านสุขภาพเคยระบุไว้หรือไม่ เพราะโฆษณาขายบุหรี่แบบตรงไปตรงมานั้นแทบจะสูญพันธุ์ไปแล้ว ไหนจะภาพสุดสยองข้างซองอีกเล่า

หนังสมัยนี้แทบจะไม่มีตัวละครควักบุหรี่ออกมาสูบอีกต่อไป ที่ยังสูบอยู่บ้างก็มักจะเป็นตัวร้ายในหนังหรือบุคคลที่ไม่น่าเอาเยี่ยงอย่าง พ่อแม่ญาติพี่น้องที่เป็นแรงจูงใจสมาชิกวัยเรียนก็แทบจะไม่มีแล้ว

เมื่อเดินผ่านและเห็นนักเรียนกลุ่มหนึ่งแอบสูบบุหรี่อยู่ในมุมอับไม่ไกลสถานศึกษาของพวกเขา ก็อดตั้งคำถามไม่ได้ว่า พวกเขาซื้อหาจากที่ไหน ใครกันยังกล้าขายบุหรี่ให้นักเรียน พวกเขาเอาอย่างใครและการรณรงค์แบบเดิมๆ เพียงพอหรือเข้าถึงเด็กกลุ่มนี้บ้างหรือไม่

โลกใบเก่าของสิงห์อมควัน

ช่วงวันหยุดยาวที่ผ่านมา ผมมีโอกาสได้นั่งดูหนังเก่าๆ หลายๆ เรื่อง ทางช่องทางสตีมมิ่งดัง หากตัดเนื้อเรื่อง ประเภทของหนังแล้ว พบว่ามีแง่มุมเล็กๆ ที่น่าจะกลายเป็นสิ่งน่าประหลาดใจและน่าฉุกคิดไปแล้วสำหรับยุคสมัยใหม่ นั่นก็คือ หนังยุคก่อนที่จะมีการเซ็นเซอร์หรือหลีกเลี่ยงให้ตัวละครสูบบุหรี่นั้นอุดมไปด้วยสารพัดฉากสูบบุหรี่ที่น่าเหลือเชื่อ (หากเปรียบกับยุคสมัยนี้) มากมาย

หนังแอ็กชั่นเรื่องหนึ่งมีฉากที่ตัวละครต้องนั่งครุ่นคิดถึงสิ่งที่ได้เผชิญมาอย่างหนักในยามค่ำคืน บนเครื่องบินแต่ตัวละครตามท้องเรื่องก็ยังสามารถนั่งสูบบุหรี่ไปด้วย ขณะที่ผู้โดยสารคนอื่นๆ หลับใหล ฝันหวานถึงจุดหมายปลายทางได้หน้าตาเฉย ดูเหมือนว่าหากย้อนเวลาไปได้ คนรุ่นปัจจุบันจะไม่มีทางยอมรับหรือเข้าใจกฎความปลอดภัยบนเครื่องบินโดยสารในยุคโน้นได้เลย

หนังดราม่าบางเรื่อง มีฉากสูบบุหรี่ในโรงหนัง ใช่ครับ ในโรงหนังซึ่งเป็นพื้นที่ที่แทบจะไม่มีอากาศถ่ายเท นี่แหละครับเป็นเรื่องธรรมดาที่นักดูหนังสมัยโน้นมือหนึ่งหยิบป๊อปคอร์นใส่ปาก อีกมือคีบบุหรี่ พลางหัวเราะตัวโยนไปกับเรื่องราวที่ได้ดู

ไหนจะในร้านอาหาร ภัตตาคาร ระหว่างมื้ออาหารก็สูบบุหรี่กันได้อย่างสบายอารมณ์ ไม่ใช่เรื่องแปลกเลยครับที่เราจะได้เห็นหนังในทศวรรษที่ 60-90สูบบุหรี่ในพื้นที่สาธารณะ ภายในอาคารที่ติดเครื่องปรับอากาศ

เคยเห็นมั้ยครับ ฉากแม่บ้านเข็นรถเด็กไปรวมกลุ่มกันในสวนสาธารณะเพื่อเมาท์เพื่อนบ้าน มือคีบบุหรี่พ่นให้ลูกน้อยสูดดม หากเป็นหนังสมัยนี้ฉากแบบนี้ปรากฏอยู่ในหนังเรื่องไหนก็รับรองได้ว่าถูกสารพัดดราม่าในโลกออนไลน์ถล่มยับอย่างแน่นอน

มีสถานที่ต่างๆ อีกมากมายที่ตัวละครทั้งชายและหญิงควักบุหรี่ออกมาจุดสูบได้อย่างอิสระ

จนกระทั่งก้าวมาถึงยุคสมัยใหม่ ซึ่งองค์การอนามัยโลก (WHO) ออกมาบอกว่า ควันบุหรี่นั้นแม้จะเป็นความชอบส่วนบุคคล แต่ก็ถือเป็นภัยคุกคามสุขภาพที่ร้ายแรงต่อบุคคลอื่นได้ หากไม่จำกัดกำหนดพื้นที่ของผู้สูบให้ชัดเจน ต่อมาก็ถูกพัฒนาเป็นกฎหมายเอาผิดได้

WHO ยังบอกอีกด้วยว่า บุหรี่นั้นนอกจากอุดมไปสารเสพติดหลักๆ อย่าง นิโคติน ยังมีสารเคมีอีกนับ 7,000 ชนิด สารพิษอีกมากกว่า 250 ชนิด ไหนจะสารก่อมะเร็งที่มีมากกว่า 70 ชนิด นอกจากผู้สูบจะเสี่ยงต่อสารพัดโรคแล้ว คนรอบข้าง (Second Hand Smoker) ก็เสี่ยงอันตรายไม่ต่างกับสูบด้วยตัวเอง แถมยังระบุอีกด้วยว่า โดยเฉพาะหญิงมีครรภ์ต้องหลีกเลี่ยงไม่ใกล้ชิดผู้สูบบุหรี่หรือสิ่งแวดล้อมที่มีควันบุหรี่ เพราะจะทำให้เลือดนั้นได้ผ่านรกหรือส่งต่อจากแม่ถึงทารกได้น้อย ทารกในครรภ์จะได้รับสารอาหารน้อยลงกว่าปกติ เสี่ยงต่อการแท้งบุตรหรือทำให้ทารกแรกคลอดตัวเล็กมีน้ำหนักน้อย ไหนจะเรื่องปริมาณออกซิเจนที่จะเข้าสู่สมองลดลง หากนิโคตินสามารถแทรกซึมผ่านเข้าไปในรกได้ ก็จะส่งผลกระทบต่อสมองของทารกในครรภ์ทำให้มีผลต่อสติปัญญาและพฤติกรรมเด็กอีกด้วย

ข้อมูลจากหน่วยงานด้านสุขภาพเผยแพร่ข้อมูลโดยระบุในทำนองว่า เยาวชนที่สูบบุหรี่เกือบ 40% เริ่มสูบบุหรี่เพราะความอยากลอง ซึ่งเป็นธรรมชาติของวัยรุ่นที่อยากลองสิ่งที่คุณอื่นเขาทำกัน เป็นเรื่องที่ท้าทาย อีกส่วนหนึ่งสูบเพราะตามเพื่อน ในทำนองว่าเป็นภาคบังคับว่าถ้าจะเข้าแก๊งเรานายต้องสูบบุหรี่ ไม่งั้นนายก็อยู่แก๊งเราไม่ได้ นายรักสุขภาพนักนายก็ออกจากแก๊งเราไปเลย

หน่วยงานด้านสุขภาพ ยังระบุอีกว่า เยาวชนทั้งหลายสูบุหรี่เพราะพยายามเลียนแบบคนในบ้าน โดยเฉพาะพ่อแม่หรือญาติพี่น้องซึ่งอยู่บ้านเดียวกัน หลายคนจะสูบบุหรี่เพราะเห็นการสูบในบ้านมาแต่เด็ก จึงคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดา เป็นการแสดงออกถึงความเป็นผู้ใหญ่ เป็นชายมีงานวิจัยพบว่า ถ้าพ่อแม่สูบบุหรี่จะทำให้ลูกมีแนวโน้มในการสูบบุหรี่สูงถึง 3 เท่า สื่อโฆษณาต่างๆ ทั้งทางตรงและทางอ้อม ต่างถือเป็นโฆษณาแฝงในหนังดาราดังที่วางมาดเท่สูบบุหรี่ ต่างทำให้เกิดค่านิยมเอาอย่าง เยาวชนมีแนวโน้มที่จะสูบบุหรี่ยี่ห้อที่มีการโฆษณา เพราะมีอิทธิพลสร้างแรงจูงใจ คนรุ่นผมและรุ่นใกล้เคียงจำนวนไม่น้อยสารภาพว่าสูบเพราะเอาอย่างดาราหรือร็อกสตาร์ชื่อดังอย่าง เจมส์ ดีน,แมท ดิลอน, คีธ ริชาร์ด, เคิร์ต โคเบน ฯลฯ

กาลเวลาผ่านไป การรณรงค์เรื่องบุหรี่ได้ผลเกินคาด กลุ่มนักสูบเหลือให้เห็นไม่มากจนแทบจะกลายเป็นความชื่นชอบเฉพาะกลุ่ม และผู้สูบส่วนใหญ่ก็เคารพกติกาเรื่องการสูบในที่ห้ามสูบ อย่างเคร่งครัด โอกาสที่จะเห็นใครทำอะไรแบบในหนังย้อนยุคเหล่านั้น แทบจะเป็นไปไม่ได้ (ใครกล้าทำออกสื่อ ก็ไม่แคล้วเจอดราม่าออนไลน์ตามไปเช็กบิลแน่นอน) ตามตรอกซอกซอยหรือที่ไหนก็ตาม ก็ยากที่จะเห็นการสูบในที่ห้ามสูบ

โลกของนักสูบหน้าเก่านั้นเปลี่ยนไปแล้วทั้งในจอและนอกจอ ซึ่งว่ากันตามจริงฉากสูบบุหรี่ในหนังนั้นอาจจะกระตุ้นได้แค่กับคนที่กำลังอดบุหรี่ ผมในฐานะของคนที่เคยสูบและเลิกมาแล้วหลายปี ทราบดีว่าระหว่างที่กำลังพยายามอดหรือเลิกนั้น กลิ่นบุหรี่หรือกระทั่งกลิ่นเผาใบไม้ใบหญ้าหรือภาพบาดตานั้น สั่นคลอนความรู้สึกอย่างไร

ไม่แน่ใจว่านักสูบหน้าใหม่ จะเข้าสู่วงการตามเงื่อนไขเดิมแบบที่หน่วยงานด้านสุขภาพเคยระบุไว้หรือไม่ เพราะโฆษณาขายบุหรี่แบบตรงไปตรงมานั้นแทบจะสูญพันธุ์ไปแล้ว ไหนจะภาพสุดสยองข้างซองอีกเล่า

หนังสมัยนี้แทบจะไม่มีตัวละครควักบุหรี่ออกมาสูบอีกต่อไป ที่ยังสูบอยู่บ้างก็มักจะเป็นตัวร้ายในหนังหรือบุคคลที่ไม่น่าเอาเยี่ยงอย่าง พ่อแม่ญาติพี่น้องที่เป็นแรงจูงใจสมาชิกวัยเรียนก็แทบจะไม่มีแล้ว

เมื่อเดินผ่านและเห็นนักเรียนกลุ่มหนึ่งแอบสูบบุหรี่อยู่ในมุมอับไม่ไกลสถานศึกษาของพวกเขา ก็อดตั้งคำถามไม่ได้ว่า พวกเขาซื้อหาจากที่ไหน ใครกันยังกล้าขายบุหรี่ให้นักเรียน พวกเขาเอาอย่างใครและการรณรงค์แบบเดิมๆ เพียงพอหรือเข้าถึงเด็กกลุ่มนี้บ้างหรือไม่