ดาวพุธ ดาวศุกร์ และดาวอังคารในปี 2562

โดย  วรเชษฐ์ บุญปลอด

เหมือนเช่นเคยสำหรับเดือนสุดท้ายของปี ขอนำเสนอข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับการปรากฏของดาวเคราะห์ในปี 2562 ที่กำลังจะมาถึง เริ่มจากดาวพุธและดาวศุกร์ ซึ่งเป็นดาวเคราะห์วงใน มีวงโคจรอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากกว่าโลก รวมถึงดาวอังคารซึ่งมีวงโคจรถัดไปจากโลก

ดาวพุธเป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดและเคลื่อนที่เร็วที่สุด ด้วยมุมห่างจากดวงอาทิตย์ที่จำกัด คนบนโลกจึงมีโอกาสสังเกตดาวพุธได้เฉพาะในเวลาที่ท้องฟ้าไม่มืดสนิท ประเทศไทยเห็นดาวพุธได้เฉพาะในเวลาหัวค่ำหรือเช้ามืด
เท่านั้น

ปี 2562 มีช่วงที่สังเกตดาวพุธได้ดีในเวลาเช้ามืดอยู่ 4 ช่วง ช่วงแรกต่อเนื่องมาจากปลายเดือน ธ.ค. 2561 สังเกตดาวพุธในเวลาเช้ามืดได้จนถึงกลางเดือน ม.ค. ซึ่งช่วงท้าย ดาวพุธจะอยู่ใกล้ดาวเสาร์ในวันที่ 14 ม.ค. แต่อาจสังเกตได้ยาก ช่วงที่ 2 คือปลายเดือน มี.ค.ถึงต้นเดือน พ.ค. โดยมีดาวศุกร์อยู่เหนือดาวพุธ ช่วงที่ 3 อยู่ในเดือน ส.ค. และช่วงที่ 4 เริ่มตั้งแต่ปลายเดือน พ.ย.ไปจนถึงกลางเดือน ธ.ค.

ช่วงเวลาที่สังเกตดาวพุธได้ดีในเวลาหัวค่ำของปีนี้มี 3 ช่วง โดยช่วงแรกอยู่ในกลางเดือน ก.พ.ถึงต้นเดือน มี.ค.ช่วงที่ 2 คือปลายเดือน พ.ค.ถึงต้นเดือน ก.ค. โดยมีดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวพุธ เข้าใกล้กันที่สุดในคืนวันที่ 18 มิ.ย. ที่ระยะห่าง 0.3 องศา ช่วงสุดท้ายคือปลายเดือน ต.ค.ถึงกลางเดือน พ.ย. โดยมีดาวศุกร์อยู่ทางขวามือของดาวพุธในช่วงสิ้นเดือน ต.ค.ที่ระยะ 2.5 องศา

ดาวศุกร์อยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันออกในเวลาเช้ามืดที่เราเรียกว่า “ดาวประกายพรึก” ต่อเนื่องมาจากปลายปี 2561 ช่วงแรกอยู่ในกลุ่มดาวคันชั่ง ผ่านกลุ่มดาวแมงป่องก่อนจะเข้าสู่กลุ่มดาวคนแบกงูในกลางเดือน ม.ค. วันที่ 6 ม.ค. ดาวศุกร์ทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์ที่สุด สัปดาห์ก่อนสัปดาห์สุดท้ายของเดือน ม.ค. ดาวศุกร์จะผ่านใกล้ดาวพฤหัสบดีโดยปรากฏอยู่ทางซ้ายมือของดาวพฤหัสบดีที่ระยะ 2.4 องศา

ต้นเดือน ก.พ.ดาวศุกร์เข้าสู่กลุ่มดาวคนยิงธนู ผ่านใกล้ดาวเสาร์ในวันที่ 19 ก.พ.ที่ระยะ 1.2 องศา จากนั้นอยู่ในกลุ่มดาวแพะทะเลตั้งแต่ต้นเดือนถึงปลายเดือน มี.ค. ก่อนจะย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำในช่วงถัดไป ครึ่งหลังของเดือน เม.ย.จะเห็นดาวศุกร์อยู่เหนือดาวพุธขณะอยู่ในกลุ่มดาวปลา

กลางเดือน พ.ค. ดาวศุกร์ย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวแกะ ต้นเดือน มิ.ย.ผ่านเข้าสู่กลุ่มดาววัวและเข้าสู่ช่วงท้ายที่จะเห็นดาวศุกร์ในเวลาเช้ามืด ต้นเดือน ก.ค. หากท้องฟ้าเปิดอาจยังพอมีโอกาสเห็นดาวศุกร์อยู่เรี่ยขอบฟ้าในเวลาไม่นานก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น หลังจากนั้นดาวศุกร์เข้าใกล้ดวงอาทิตย์จนสังเกตได้ยาก

ต้นเดือน ต.ค. ดาวศุกร์ทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากพอให้เริ่มสังเกตได้บนท้องฟ้าทิศตะวันตกในเวลาหัวค่ำ ที่เราเรียกว่า “ดาวประจำเมือง” ดาวศุกร์เข้าสู่กลุ่มดาวคันชั่งในกลางเดือน ต.ค.และจะเห็นดาวศุกร์กับดาวพุธอยู่ใกล้กันในช่วงสิ้นเดือน ต.ค.

สองเดือนสุดท้ายของปี 2562 ดาวศุกร์เคลื่อนผ่านกลุ่มดาวแมงป่อง คนแบกงู คนยิงธนู และแพะทะเล ช่วงนี้ดาวศุกร์จะผ่านใกล้ดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์เป็นครั้งที่ 2 ของปี โดยใกล้ดาวพฤหัสบดีในวันที่ 24 พ.ย.ที่ระยะ 1.4 องศา และใกล้ดาวเสาร์ในวันที่ 11 ธ.ค.ที่ระยะ 1.8 องศา

ดาวอังคารมีวงโคจรอยู่ถัดไปจากโลกตามระยะห่างจากดวงอาทิตย์ ช่วงที่สังเกตดาวอังคารได้ดีที่สุดคือขณะที่ดาวอังคารอยู่ใกล้โลก ตรงกับช่วงที่ดาวอังคารอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ เกิดขึ้นเฉลี่ยทุก 2 ปี 2 เดือน วงโคจรของดาวอังคารที่เป็นวงรี ทำให้ดาวอังคารอยู่ห่างโลกไม่เท่ากันในการเข้าใกล้แต่ละครั้ง ส่วนใหญ่ดาวอังคารที่ปรากฏในกล้องโทรทรรศน์จะมีขนาดเล็ก ไม่สามารถสังเกตเห็นร่องรอยบนพื้นผิวได้ มีเวลาไม่กี่เดือนเท่านั้นที่ดาวอังคารจะใกล้โลกจนใหญ่พอสำหรับการสังเกตรายละเอียดบนพื้นผิว

ปี 2562 ดาวอังคารไม่ผ่านจุดตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ จึงไม่ใช่ปีที่ดีสำหรับการสังเกตดาวอังคาร ต้นปีดาวอังคารอยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ ช่วงแรกอยู่ในกลุ่มดาวปลา วันที่ 13 ก.พ. ดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวยูเรนัสด้วยระยะห่าง 1.0 องศา จากนั้นเข้าสู่กลุ่มดาวแกะ

ดาวอังคารผ่านกลุ่มดาววัวในช่วงปลายเดือน มี.ค.ถึงกลางเดือน พ.ค. โดยคืนวันที่ 31 มี.ค. ดาวอังคารอยู่ทางซ้ายมือของกระจุกดาวลูกไก่ที่ระยะ 3 องศา ช่วงถัดไป ดาวอังคารเข้าสู่กลุ่มดาวคนคู่ เป็นช่วงที่สังเกตได้ว่าดาวอังคารอยู่ใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตกมากขึ้น ดาวพุธมาอยู่ใกล้ดาวอังคารในคืนวันที่ 18 มิ.ย.ที่ระยะห่าง 0.3 องศา ใกล้สิ้นเดือน ดาวอังคารย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวปู เดือน ก.ค.จะเป็นช่วงสุดท้ายที่มีโอกาสเห็นดาวอังคาร หลังจากนั้นเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จนสังเกตได้ยาก

ต้นเดือน ต.ค. ดาวอังคารกลับมาปรากฏบนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด โดยอยู่ในกลุ่มดาวหญิงสาว วันที่ 10 พ.ย. จะเห็นดาวอังคารอยู่ทางซ้ายมือของดาวรวงข้าว ต้นเดือน ธ.ค. ดาวอังคารย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวคันชั่ง และยังคงอยู่ในกลุ่มดาวนี้ไปจนถึงต้นเดือน ม.ค. 2563

ปรากฏการณ์ท้องฟ้า (9-16 ธ.ค.)

เวลาหัวค่ำมองเห็นดาวอังคารอยู่สูงบนท้องฟ้าด้านทิศใต้บริเวณกลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ ดาวเสาร์อยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตกในกลุ่มดาวคนยิงธนู สัปดาห์นี้เป็นช่วงสุดท้ายที่จะมีโอกาสสังเกตดาวเสาร์ หลังจากนี้ดาวเสาร์จะเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จนไม่สามารถมองเห็นได้

เวลาเช้ามืดมีดาวศุกร์เป็นดาวสว่างโดดเด่นอยู่ทางทิศตะวันออกในกลุ่มดาวหญิงสาว ปลายสัปดาห์ย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวคันชั่ง ต่ำลงไปใกล้ขอบฟ้าจะเห็นดาวพุธซึ่งกำลังทำมุมห่างดวงอาทิตย์มากขึ้น ปรากฏอยู่ในกลุ่มดาวคันชั่ง ดาวพุธจะทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากที่สุดในวันที่ 15 ธ.ค. ช่วงนี้จึงมีโอกาสสังเกตดาวพุธได้ดี ปลายสัปดาห์ ดาวพฤหัสบดีก็ทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากพอให้เห็นได้บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด แต่ยังอยู่ใกล้ขอบฟ้ามากจนอาจสังเกตได้ยาก

สัปดาห์นี้เป็นข้างขึ้น มองเห็นดวงจันทร์อยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำของทุกวัน คืนวันอาทิตย์ที่ 9 ธ.ค. จันทร์เสี้ยวอยู่ใกล้ดาวเสาร์ที่ระยะ 3 องศา หัวค่ำวันเสาร์ที่ 15 ธ.ค. ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงอยู่ใกล้ดาวอังคารที่ระยะ 6 องศา

คืนวันศุกร์ที่ 14 ถึงเช้ามืดวันเสาร์ที่ 15 ธ.ค. ฝนดาวตกคนคู่จะมีอัตราสูงสุด คาดว่าสังเกตได้ดีหลังเที่ยงคืนเป็นต้นไป ซึ่งเป็นเวลาหลังจากที่ดวงจันทร์ตกลับขอบฟ้าไปแล้ว คาดว่าในชั่วโมงที่ตกถี่ที่สุด คือช่วงเที่ยงคืนถึงตี 2 อาจนับได้ราว 75 ดวง/ชั่วโมง ทั้งนี้ต้องสังเกตในสถานที่ซึ่งท้องฟ้ามืดและไม่มีสิ่งใดบดบังท้องฟ้า หากสังเกตใกล้เมืองใหญ่จะนับได้น้อยกว่านี้ ยิ่งมีแสงไฟรบกวนมากก็ยิ่งเห็นได้น้อยลงมากเท่านั้น

สถานีอวกาศนานาชาติหรือไอเอสเอสโคจรรอบโลกที่ความสูงประมาณ 400 กิโลเมตร ปรากฏให้เห็นได้ด้วยตาเปล่าเมื่อแสงอาทิตย์ตกกระทบ โดยมองเห็นเป็นดาวสว่างเคลื่อนที่บนท้องฟ้า มีโอกาสเห็นได้เฉพาะในเวลาเช้ามืดและหัวค่ำ ที่น่าสนใจมีดังนี้

วันศุกร์ที่ 14 ธ.ค. 2561 กรุงเทพฯ และบริเวณใกล้เคียงเริ่มเห็นสถานีอวกาศปรากฏใกล้ขอบฟ้าทิศเหนือในเวลา 18.45 น. จากนั้นเคลื่อนสูงขึ้นไปทางขวามือ ถึงจุดสูงสุดบนท้องฟ้าด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือในเวลา 18.48 น. ที่มุมเงย 27 องศา หลังจากนั้นราวหนึ่งนาทีจะสิ้นสุดการมองเห็นเมื่อสถานีอวกาศเข้าสู่เงามืดของโลก

วันเสาร์ที่ 15 ธ.ค. 2561 สถานีอวกาศเริ่มปรากฏใกล้ขอบฟ้าทิศตะวันตกเฉียงเหนือในเวลา 19.29 น. จากนั้นเคลื่อนสูงขึ้นไปทางซ้ายมือ ถึงจุดสูงสุดบนท้องฟ้าด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ในเวลา 19.32 น. ที่มุมเงย 24 องศา สิ้นสุดการมองเห็นเมื่อสถานีอวกาศขณะเข้าสู่เงามืดของโลกทางทิศใต้ในเวลา 19.35 น. ที่มุมเงย 9 องศา (เวลาอาจคลาดเคลื่อนได้เล็กน้อย)