ศิลปะเพื่อสิ่งแวดล้อม

โดย พริบพันดาว ภาพ : เอเอฟพี อีพีเอ

ศิลปินชาวโปรตุกีส อาร์ตูร์ โบรดาโล หรือที่รู้จักกันในวงการศิลปะร่วมสมัยในชื่อ โบรดาโล ทู ได้นำลังไม้เก่าผุพังและท่อเก่ารั่วมากองในสตูดิโอของเขา เพื่อใช้เศษของเหลือใช้และขยะมาสร้างสรรค์ประติมากรรมสัตว์ป่าที่ไม่น่าเชื่อ เพื่อกระตุ้นและเตือนให้เห็นถึงอันตรายของมลพิษ

ศิลปินหนวดวัย 31 ปี ได้ประดับตกแต่งกรุงลิสบอน เมืองหลวงของประเทศโปรตุเกสและเมืองอื่นๆ รอบโลกด้วยสีสันของสุนัขจิ้งจอก นกฮูก ลิง และกิ้งก่า

ส่วนที่ประเทศเบลเยียม วาฬที่สร้างขึ้นจากพลาสติกหนัก 5 ตัน หรือ 5,000 กิโลกรัม ถูกนำมาติดตั้งเป็นศิลปะแนวจัดวางที่เมืองบรูจส์ เมืองใกล้ๆ กรุงบรัสเซลส์ เมืองหลวงของเบลเยียม ซึ่งได้รับสมญานามว่า เวนิสแห่งภาคเหนือ ตามสภาพเมืองที่เต็มไปด้วยลำคลองอันสวยงาม

ผู้คนต่างพากันมาถ่ายภาพเซลฟี่กับวาฬตัวนี้ที่อยู่ห่างออกไปในน้ำประมาณ 12 เมตร โดยพลาสติกที่นำมาหล่อเป็นวาฬตัวนี้เป็นขยะพลาสติกที่เก็บมาจากมหาสมุทรแปซิฟิก เพื่อแสดงให้เห็นถึงอันตรายจากมลพิษที่เกิดจากขยะพลาสติกในทะเลและมหาสมุทรที่เป็นอันตรายต่อสัตว์น้ำ โดยเฉพาะวาฬที่กินพลาสติกเข้าไปจำนวนมหาศาล

สำหรับศิลปะเพื่อสิ่งแวดล้อมนั้น ก่อร่างสร้างตัวกันมาตั้งแต่ในยุคทศวรรษที่ 60 ในโลกของศิลปะร่วมสมัยของตะวันตกอย่างสหรัฐอเมริกาและยุโรป กระแสการกลับไปหาธรรมชาติ เริ่มมีให้เห็นตั้งแต่กลางยุคทศวรรษที่ 1960 ศิลปะในกระแสแบบนี้ว่า ศิลปะเพื่อสิ่งแวดล้อม (Environmental Art) และอีกชื่อคือ ศิลปะเพื่อโลก (Earth Art)

ศิลปินในกลุ่มนี้มีจุดร่วมกันอยู่ตรงที่ว่า ต้องการปฏิเสธศิลปะในเชิงธุรกิจการค้า พวกเขาสนับสนุนกระแสทางด้านอนุรักษ์สภาพแวดล้อม มีแนวโน้มต่อต้านอารยธรรมเมือง และบ้างก็เป็นพวกที่มีความคิดในเชิงจิตวิญญาณ ผลงานของพวกศิลปินเหล่านี้มักจะมีลักษณะเด่นตรงที่เป็นประติมากรรมขนาดใหญ่ที่ทำลงบนพื้นดินและทุ่งหญ้า

ศิลปะเพื่อสิ่งแวดล้อมมิได้สื่อถึงสารัตถะของตัวมันเอง แต่กลับเป็นเสมือนสะพานที่เชื่อมระหว่างมนุษย์ไปสู่ความคิดในการสร้างสรรค์ศิลปะ เปิดประเด็นทางความคิดมากกว่าจะเป็นประเด็นโดยความหมายของวัตถุเดิม

ศิลปินต้องการนำเสนอผลงานที่แสดงถึงเจตจำนงของความคิดของตนถึงเรื่องสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศในพื้นที่นั้น นอกจากจะมีความยิ่งใหญ่โดยขนาดของตัวมันเองแล้ว ยังส่งผ่านให้เกิดวาทกรรมทั้งทางศิลปะและสิ่งแวดล้อมอีกด้วย

ในประเทศไทย ศิลปะเพื่อสิ่งแวดล้อมมีการทำงานร่วมกันระหว่างศิลปินกับองค์กรพัฒนาเอกชนต่างๆ เพื่อสร้างพลังขับเคลื่อนในการปกปักรักษาสิ่งแวดล้อมและสัตว์ป่า รวมถึงทวีดีกรีจนถึงขั้นเป็นศิลปะประท้วงในการต่อต้านอุตสาห กรรมที่ทำลายสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ