คนโสดแต่งงานช้า ฉุดอัตราเกิดทั่วเอเชียขาลง

โดย ทีมข่าวต่างประเทศโพสต์ทูเดย์  

อัตราการเกิดใหม่ที่ต่ำลงอย่างต่อเนื่องจนกระตุ้นภาวะสังคมผู้สูงอายุนั้น ไม่ได้เป็นปัญหาแค่ที่ “ญี่ปุ่น” เหมือนในอดีตที่ผ่านมาอีกต่อไปแล้ว นิกเกอิ เอเชียน รีวิว รายงานว่า ปัจจุบันนี้จำนวนเด็กเกิดใหม่ของประเทศพัฒนาแล้วในเอเชีย ลดลงไปต่ำกว่าในกลุ่มประเทศสหภาพยุโรป (อียู) และสหรัฐเรียบร้อยแล้ว ในขณะที่ประเทศกำลังพัฒนาก็กำลังมีทิศทางที่น่าห่วงเช่นเดียวกัน

สถานการณ์ดังกล่าวไม่เพียงนำไปสู่ปัญหาการขาดแคลนแรงงานในอนาคตเท่านั้น แต่ยังส่งผลให้รัฐบาลต้องแบกรับค่าสวัสดิการสังคมสูงขึ้นในอนาคต ขณะที่หลายชาติเอเชีย โดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนา ยังไม่มีระบบประกันสุขภาพที่มีประสิทธิภาพมากพอ

“ประเทศกำลังพัฒนาหลายแห่งในเอเชีย ให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนการขยายตัวทางเศรษฐกิจเป็นหลัก แต่กลับล่าช้ามากในการพัฒนาระบบประกันสังคม” มาโกโตะ ไซโตะ นักเศรษฐศาสตร์จากสถาบันวิจัย เอ็นแอลไอ กล่าว

สำหรับต้นตอของปัญหาอัตราการเกิดต่ำ ส่วนหนึ่งมาจากประชากรวัยทำงานแต่งงานกันช้าลงด้วย ซึ่งมีผลให้จำนวนเด็กเกิดใหม่ลดลงตามมา

“จีน” นับเป็นตัวอย่างที่เห็นได้อย่างชัดเจน โดยช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา รัฐบาลจีนได้ผ่อนปรนนโยบายลูกคนเดียว ซึ่งเมื่อปี 2016 รัฐบาลอนุญาตให้ครอบครัวชาวจีนมีลูกได้ 2 คน เพื่อหวังเพิ่มจำนวนประชากรประเทศ และเมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา มีรายงานว่าจีนเตรียมยกเลิกการควบคุมจำนวนการมีบุตรด้วย

อย่างไรก็ดี การผ่อนนโยบายดังกล่าวก็ยังไม่เพียงต่อการกระตุ้นอัตราการเกิด สะท้อนออกมาจากอัตราเด็กเกิดใหม่เมื่อปี 2017 ที่ลดลงมาอยู่ที่ 17.23 ล้านคน จาก 17.86 ล้านคนในปี 2016

สาเหตุสำคัญที่ทำให้อัตราการเกิดลดลง มาจากประชากรวัยทำงานรุ่นใหม่ โดยเฉพาะในเขตเมืองใหญ่แต่งงานกันช้าลง โดยหนังสือพิมพ์ ไชน่า เดลี่ เปิดเผยสาเหตุหลักๆ 3 อย่างที่ทำให้คนแต่งงานช้าลง คือการหาคู่ชีวิตที่เหมาะสมเป็นเรื่องยาก มีภาระความรับผิดชอบต่อครอบครัวหลายอย่าง และความสุขจากการใช้ชีวิตโสด

รายงานระบุว่า ก่อนช่วงปี 2013 ชาวจีนโดยเฉลี่ยแต่งงานครั้งแรกตอนอายุระหว่าง 20-24 ปี ส่วนในปัจจุบัน ค่าเฉลี่ยดังกล่าวขยับมาอยู่ที่ 25-29 ปี และในเขตเมืองชายฝั่งบางแห่งที่มีความเจริญสูง คนแต่งงานกันครั้งแรกตอนอายุมากกว่า 30 ปีไปแล้ว

“สิงคโปร์” เป็นอีกชาติที่เผชิญสถานการณ์คล้ายจีน โดยนิกเกอิเอเชียน รีวิว รายงานว่า จำนวนคนโสดในสิงคโปร์เพิ่มขึ้นในทุกช่วงอายุ เมื่อเทียบกับช่วง 10 ปีที่แล้ว ซึ่งในปี 2017 นั้น 64.6% ของผู้หญิงอายุ 25-29 ปี ยังคงไม่แต่งงาน เพิ่มขึ้นจาก 52.2% เมื่อปี 2007 สำหรับผู้ชายช่วงวัยเดียวกัน สัดส่วนดังกล่าวอยู่สูงถึง 78.8% เพิ่มขึ้นจาก 75% เมื่อสิบปีก่อน

สำหรับ “ไทย” นั้น ชาวไทยส่วนใหญ่เริ่มแต่งงานสร้างครอบครัวช้าลงเช่นกัน โดยอายุเฉลี่ยของผู้ชายไทยที่แต่งงานครั้งแรก อยู่ที่ 28.3 ปี เมื่อปี 2010 เพิ่มขึ้นจาก 25 ปี ช่วงปี 1960 สำหรับผู้หญิง ค่าเฉลี่ยอายุเพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ 23.7 ปี จาก 22.1

ขณะเดียวกัน ผู้หญิงไทยสัดส่วนมากกว่าครึ่งหนึ่งต่างจบการศึกษาระดับปริญญาตรี และเข้าสู่สังคมการทำงาน ซึ่งยิ่งลดโอกาสการเร่งหาแฟนแต่งงานสร้างครอบครัวลงไปอีก

ขณะที่ใน “ฮ่องกง” ยังมีอุปสรรคน่าสนใจอีกอย่างที่ทำให้คนแต่งงานกันช้าลง คือเรี่องค่าครองชีพทะยานสูงขึ้น ทั้งค่าใช้จ่ายในการจัดงานแต่งงานและราคาบ้าน

นิกเกอิระบุว่า ค่าจัดงานแต่งงานโดยเฉลี่ยในฮ่องกง ซึ่งรวมถึงค่าเครื่องประดับ ค่าถ่ายรูปพรีเวดดิ้ง และค่าเดินทางไปฮันนีมูน อยู่ที่ 3.6 แสนดอลลาร์ฮ่องกง (ราว 1.5 ล้านบาท) ในปี 2018 พุ่งขึ้นมา 9% จากปี 2017

นอกจากนี้ ราคาบ้านที่แพงขึ้นยังทำให้คู่แต่งงานชาวฮ่องกง สัดส่วน 1 ใน 3 จากผลการสำรวจคู่แต่งงาน 1,400 คู่ เมื่อปี 2017 ยังคงอาศัยอยู่กับพ่อแม่ เพิ่มขึ้นเกือบ 2 เท่าจากเมื่อ 2 ปีก่อน

ด้าน “ญี่ปุ่น” นั้นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้หญิงแต่งงานช้าลง คือการต้องหาจุดสมดุลระหว่างการทำงานและการเลี้ยงลูก สะท้อนออกมาจากตัวเลขของรัฐบาลระบุว่า 1 ใน 3 ของผู้หญิงญี่ปุ่น อายุ 30-34 ปี ยังคงไม่แต่งงาน เมื่อเทียบกับสัดส่วนดังกล่าวที่ 10% ในปี 1950

รายงานระบุว่า ผู้หญิงญี่ปุ่นจำนวนมากวิตกว่าการแต่งงานและการมีลูก จะส่งผลต่อความก้าวหน้าในหน้าที่การงาน โดยวิศวกรหญิงรายหนึ่งอายุ 32 ปี เปิดเผยกับนิกเกอิว่า ในแผนกของตน ไม่มีผู้จัดการหญิงคนไหนแต่งงานมีลูกเลย

ด้าน โยโกะ ยาจิมะ หัวหน้านักวิจัยจากหน่วยงานที่ปรึกษาและวิจัยมิตซูบิชิ ยูเอฟเจ เปิดเผยว่า ญี่ปุ่นจัดการกับประเด็นดังกล่าวช้ามาก ทั้งการสร้างศูนย์รับดูแลเด็กที่ยังไม่เพียงพอสำหรับหญิงวัยทำงาน และการปฏิรูปวัฒนธรรมองค์กร โดยยาจิมะ เสริมว่า แม้อัตราการจ้างงานผู้หญิงกำลังปรับตัวขึ้น แต่ส่วนใหญ่มาจากการจ้างผู้หญิงโสดมากกว่าผู้หญิงที่แต่งงานแล้ว

ด้วยเหตุนี้ อีกหนึ่งภารกิจสำคัญของรัฐบาลเอเชีย คือการต้องสรรหาวิธีมากระตุ้นให้ประชากรในประเทศอยากแต่งงานมีลูกมากขึ้น ท่ามกลางสังคมสูงอายุที่กำลังคืบคลานเข้ามาใกล้ขึ้นเรื่อยๆ ทุกที