เกมพฤติกรรมว่าด้วย ‘การโกง’ (Behavioral Game of ‘Cheating’)

 

พฤติกรรมมนุษย์นั้นเป็นเรื่องที่ซับซ้อนและหลายครั้งที่มีความไม่เป็นเหตุเป็นผลในการตัดสินใจ ดังนั้น การทำความเข้าใจในการตัดสินใจเลือกของมนุษย์ จึงไม่สามารถใช้แนวคิดทางเศรษฐศาสตร์แบบดั้งเดิมมาอธิบายได้ ยกตัวอย่างในเรื่องของการโกงและการทุจริต ถ้าเราต้องการศึกษาว่า ทำไมคนถึงโกง หากเราใช้การเก็บแบบสอบถาม โอกาสที่จะได้ข้อมูลที่ถูกต้องน้อยมาก เพราะโอกาสที่คนจะยอมรับว่าตัวเองโกงนั้นย่อมเป็นไปได้ยาก ดังนั้น จึงเป็นที่มาของการทดลองเชิงพฤติกรรมเกิดขึ้น

 

นักเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม (Behavioral Economist) จะยกทฤษฎีเกมที่มีชื่อเสียงโด่งดังที่มีชื่อว่า “เกมความลำบากใจของนักโทษ (Prisoner’s Dilemma)” มาใช้ในการศึกษา โดยเกมดังกล่าวอธิบายกรณีศึกษาของนักโทษสองคน โดยนักโทษดังกล่าวมีการกระทำความผิดร่วมกัน ถ้าหากใครคนใดคนหนึ่งรับสารภาพผิดอีกคนจะได้รับโทษ ดังนั้น ทั้งคู่จึงตกลงกันว่าถ้าต่างฝ่ายต่างจะไม่ยอมรับสารภาพ ตำรวจย่อมไม่มีหลักฐานเพียงพอ และนักโทษทั้งสองก็จะได้รับการปล่อยตัวเป็นอิสระ นักเรียนนักศึกษาที่ศึกษาเกมนี้มาย่อมรู้ว่า ผลลัพธ์ของเกมนี้ที่ออกมาก็คือ นักโทษทั้งสองคนจะเลือกที่จะสารภาพความผิด เนื่องจากเกมได้อธิบายว่า โดยพื้นฐานของมนุษย์ย่อมมีความเห็นแก่ตน ดังนั้น โอกาสที่นักโทษ ก. จะรับสารภาพว่ากระทำผิดเพื่อให้ตนเองได้ลดโทษ ในขณะที่นักโทษ ข. เองก็คิดเช่นเดียวกับนักโทษ ก. ซึ่งแสดงว่าสุดท้ายนักโทษทั้งสองจะเลือกที่จะ “โกง” และหักหลังกันเอง ดังนั้น ตามทฤษฎีจึงพบว่าคนทุกคนจะเลือกที่จะโกง ถ้าเขาจะได้รับประโยชน์จากการโกงดังกล่าว

 

จากงานสัมมนาของศูนย์ศึกษาพัฒนาการเศรษฐกิจ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์เรื่อง “กฎหมายและการโกง : การทดลองเชิงเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม” เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 2 ส.ค.ที่ผ่านมา ได้รับเกียรติจาก รศ.ดร.ยิ่งยศ เจียรวุฑฒิ จากวิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล ซึ่งใช้แนวทางการศึกษาแบบเศรษฐศาสตร์การทดลอง (Experimental Economics) โดยทำการทดลองโดยให้ผู้ทดลองที่เป็นนักศึกษา (และไม่มีใครรู้จักกันมาก่อน) ทำการสุ่มจับคู่เพื่อศึกษาถึงพฤติกรรมของการโกงและทรยศในรูปแบบของเกมความลำบากใจของนักโทษ (Prisoner’s Dilemma)ดังกล่าว ผลการทดลองพบว่าผู้ทำการทดลองคนไทยมีการโกงอยู่ที่ประมาณร้อยละ 52.5-65 ซึ่งแตกต่างจากดุลยภาพตามทฤษฎีที่ทุกคนจะต่างรับสารภาพหรือจะต้องจะโกง เพื่อให้ตนเองได้ประโยชน์ทั้งหมด 100%  

 

นอกจากนั้น อาจารย์ยิ่งยศยังได้ลองทำการทดลองโดยพยายามเปรียบเทียบคุณลักษณะที่แตกต่างกันของผู้ทดลอง เช่น ถ้าเปิดโอกาสให้ผู้ทดลองได้รู้จักกันก่อน (โดยคุยกันประมาณ 15 นาที) พบว่าอัตราการโกงจะลดลง ผู้ชายจะมีแนวโน้มในการโกงมากกว่าผู้หญิง นักศึกษาสาขาเศรษฐศาสตร์มีแนวโน้มที่จะโกงมากกว่านักศึกษาที่ไม่ใช่สาขาเศรษฐศาสตร์

 

การเปลี่ยนชื่อเกมเป็นชื่อWall Street Game จะมีการโกงที่สูงกว่าชื่อเกมที่ชื่อเกมที่ชื่อว่า Community Game หรือการพยายามติดภาพที่เป็นรูปดวงตากับรูปดอกไม้ และพบว่าการติดรูปดวงตาจะทำให้คนมีอัตราส่วนของการโกงที่ลดลง เป็นต้น

 

นอกจากนี้ อาจารย์ยิ่งยศยังลองจัดการฝึกอบรมทางด้านจริยธรรมให้กับผู้ทำการทดลองบางกลุ่มก่อน โดยผลการศึกษาพบว่า ผู้ทดลองที่ผ่านการอบรมทางด้านจริยธรรมจะมีสัดส่วนการโกงที่ลดลงเหลือเพียงร้อยละ 38 ซึ่งสูงกว่าผู้ทดลองที่ไม่ได้ผ่านการฝึกอบรมที่มีระดับการโกงสูงถึงร้อยละ 68

 

นอกจากเกมความลำบากใจของนักโทษแล้ว อาจารย์ยิ่งยศยังอธิบายถึงเกมประเภทอื่นๆ เช่น Investment Game ซึ่งเป็นเกมที่ใช้วัดทั้งการโกงและการเชื่อใจ โดยผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างที่ทดลองมีระดับของความเชื่อใจ (Trust) ประมาณร้อยละ 55ซึ่งต่ำกว่าประเทศอื่นๆ อย่างสหรัฐ (ร้อยละ 65) เกาหลีใต้ (ร้อยละ 67) ญี่ปุ่น (ร้อยละ 69) และจีน (ร้อยละ 71) ซึ่งแน่นอนว่าระดับของความเชื่อใจนี้ก็แตกต่างตามคุณลักษณะของผู้ทำการทดลองเช่นเดียวกัน เช่น ถ้าเป็นผู้ทำลองที่เป็นเพื่อนกลุ่มเดียวกันก็จะมีระดับของความเชื่อใจที่สูงกว่าคนละกลุ่ม หรือถ้ามีการเล่นการซ้ำๆ หลายครั้ง (Repeated Game) ระดับของความเชื่อใจกันก็จะสูงขึ้น เป็นต้น

 

ผลที่พบจากงานวิจัยนี้ทำให้เราสามารถเข้าใจถึงพฤติกรรมและระดับของการโกงของคนไทยมากขึ้น โดยใช้ผลศึกษาจากการทดลองผ่านห้องแล็บ ซึ่งแน่นอนว่าจะเป็นประโยชน์ต่อผู้กำหนดนโยบายในการออกกฎหมายหรือมาตรการแก้โกงได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น