ใต้ร่มพระบารมี...112 ปี หอสมุดแห่งชาติเข้าสู่ระบบอัจฉริยะ

 

หอสมุดแห่งชาติ ผ่านร้อนผ่านหนาวมา 112 ปี เข้าสู่ยุคสังคมดิจิทัลด้วยระบบอัจฉริยะ ที่สานโลกเก่ากับโลกใหม่ให้เข้าสู่สังคมการเรียนรู้ ที่พรั่งพร้อมด้วยทรัพยากรสารสนเทศทุกประเภท สนองทุกมิติของการอ่าน

 

หอสมุดอัจฉริยะ

 

นับแต่ย่างก้าวเข้าไปใช้บริการหอสมุดแห่งชาติ ที่ท่าวาสุกรี ถนนสามเสน ท่านผู้อ่านก็จะเห็นความแปลกใหม่ (สำหรับคนรุ่นเก่า) เมื่อติดต่อขอเข้าใช้บริการ เจ้าหน้าที่จะมอบสมาร์ทการ์ด ให้หนึ่งใบ เป็นการ์ดอัจฉริยะที่ใช้ตั้งแต่เปิดล็อกเกอร์ฝากของ และผ่านประตูเข้าออก แบบที่ใช้กับรถไฟฟ้า MRT และการ์ดใบเดียวนี้ก็จะพาให้ท่านพบกับสิ่งที่ต้องการ เพียงแตะที่บอร์ดอัจฉริยะที่ตั้งตามจุดต่างๆ ก็สามารถติดต่อ หรือเข้าถึงข้อมูลได้ตามต้องการ เป็นการพัฒนาของหอสมุดที่สอดรับกับยุคดิจิทัล เพื่ออำนวยความสะดวกให้ผู้อ่าน หรือนักศึกษา และนักค้นคว้าต่างๆ หรือถ้าขัดข้อง ก็มีเจ้าหน้าที่ตอบคำถามทางวิดีโอคอลได้อีก

 

ทุกรายการที่ให้บริการ ฟรี ไม่ว่า Wi-Fi หรือ Internets ขอแต่ท่านถือสมาร์ทการ์ดเท่านั้น รวมทั้งห้องฉายสารคดี ยิ่งกว่านั้นทุกห้องที่ให้บริการติดแอร์เย็นฉ่ำ

 

กนกอร ศักดาเดช ผู้อำนวยการสำนักหอสมุดแห่งชาติ กล่าวว่า หอสมุดแห่งชาติยุคนี้ ตอบโจทย์ผู้ค้นคว้าได้ครบถ้วน ตามไลฟ์สไตล์คนรุ่นใหม่ ไม่ว่าท่านจะค้นคว้าข้อมูลที่เป็นเอกสารเก่า-โบราณเท่าที่เคยมีในประเทศไทย เช่น หนังสือพิมพ์ที่เก่าตั้งแต่ บางกอกรีคอร์เดอร์ ของหมอบรัดเลย์ พิมพ์ พ.ศ. 2387 หรือของใหม่ เช่น หนังสือพิมพ์รายวันจาก 120 ประเทศทั่วโลก และ E books ก็จัดให้ถึง 700 รายการ ครอบคลุมทุกสาขาวิชา

 

ถ้าหากผู้ใช้บริการมีความบกพร่องทางร่างกาย ทั้งการได้ยิน หรือสายตาผิดปกติ ก็มีอักษรเบรลล์ และแผ่นบันทึกเสียงอ่านไว้บริการ ยังมีห้อง Inspirational Zone และห้องนานาภาษา รวมทั้งนวนิยาย ที่จัดวางใหม่ ทำให้เห็นหอสมุดแห่งชาติ ยุคดิจิทัล มีการพัฒนาด้วยเทคโนโลยีทันสมัยอย่างคาดไม่ถึง

 

ประวัติ

 

ส่วนความเป็นมา 112 ปีของหอสมุดแห่งชาตินั้น สำนักหอสมุดแห่งชาติ ได้จัดข้อมูลลงในบอร์ดนิทรรศการเพื่อเฝ้าฯรับเสด็จ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ทรงพระกรุณาเสด็จฯ ทอดพระเนตร กิจการหอสมุดแห่งชาติ วันที่ 10 ส.ค. 2561 โดยฉายให้เห็นพระมหากรุณาธิคุณบุรพพระมหากษัตริย์ นับตั้งแต่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ถึงรัชกาลปัจจุบัน ตามกาลานุกรม ดังนี้ 

 

กาลานุกรม

 

ยุคก่อน พ.ศ. 2500

 

1.พ.ศ. 2448 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้รวมหนังสือในหอพระสมุดหลวงทั้ง 3 แห่ง คือ หอพระมณเฑียรธรรม หอพระสมุดวชิรญาณ และหอพุทธสาสนสังคหะ เข้าด้วยกันและโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า “หอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร” หรือที่เรียกกันสั้นๆ ว่า หอพระสมุดสำหรับพระนคร ตั้งอยู่ ณ ศาลาสหทัยสมาคม ในพระบรมมหาราชวัง

 

2.พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานตึกถาวรวัตถุ ริมถนนหน้าพระธาตุ หน้าวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ให้เป็นสถานที่ตั้งแห่งใหม่ของหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร เสด็จฯ ไปทรงเปิด เมื่อวันที่ 6 ม.ค. 2459

 

3.พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 พระราชทานหนังสือในห้องสมุดส่วนพระองค์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ให้แก่หอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร และโปรดเกล้าฯ ให้แยกการเก็บรักษาและให้บริการออกเป็น 2 แห่ง คือ หอพระสมุดวชิรญาณ เป็นสถานที่เก็บรักษาจดหมายเหตุ และหนังสือตัวเขียน ตู้ลายทองของโบราณ ย้ายมาตั้งที่พระที่นั่งศิวโมกขพิมานในพระราชวังบวรสถานมงคล 

 

และหอพระสมุดวชิราวุธ ตั้งอยู่ที่ตึกถาวรวัตถุ ให้เป็นพื้นที่จัดเก็บหนังสือฉบับพิมพ์ ทั้งภาษาไทยและต่างประเทศ และโปรดเกล้าฯ ให้เรียกทั้งสองแห่งนี้ว่า หอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ได้เสด็จฯ ไปทรงเปิดเมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2469 และทรงเปิดหอพระสมุดวชิราวุธ เมื่อวันที่ 26 ก.พ. 2469

 

4.พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล รัชกาลที่ 8 และพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ขณะดำรงพระอิสริยยศเป็นพระเจ้าน้องยาเธอ เสด็จทอดพระเนตรการดำเนินงานหอสมุดแห่งชาติ เมื่อ พ.ศ. 2489 (***เสด็จฯ เยี่ยมหอสมุดแห่งชาติ เมื่อวันที่ 15 ธ.ค. 2488)

 

ในช่วง พ.ศ. 2490 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เสด็จเปิดอาคารหอสมุดดำรงราชานุภาพ บริเวณด้านหลังหอพระสมุดวชิราวุธ เมื่อวันที่ 21 มิ.ย. 2490  

 

ยุคหลัง พ.ศ. 2500

 

รัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ จัดสร้างหอสมุดแห่งชาติใหม่ ที่ท่าวาสุกรี แทนที่เดิม เพราะแคบเกินไป ได้เปิดให้บริการวันที่ 5 พ.ค. 2509  

 

ณ ที่แห่งใหม่นี้ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เสด็จฯ เป็นการส่วนพระองค์ ทอดพระเนตรกิจการของหอสมุดแห่งชาติ เมื่อวันที่ 10 มี.ค. 2510 และรัฐบาลสร้างหอสมุดเฉลิมพระเกียรติ หลายแห่งในบริเวณเดียวกัน เช่น หอสมุดดนตรีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และห้องสมุดดนตรีทูลกระหม่อมสิรินธร และอาคารหอเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เพื่อจัดแสดงและเก็บรักษาเอกสารประชามติในการถวายพระราชสมัญญานาม “มหาราช” แด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร โดยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร รัชกาลที่ 10 ครั้งทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณสยามมกุฎราชกุมาร เสด็จฯ แทนพระองค์ ทรงเปิดวันที่ 30 ธ.ค. 2533

 

 

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ครั้งทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จฯ แทนพระองค์ ทรงเปิดอาคารหอวชิราวุธานุสรณ์ เมื่อวันที่ 1 ม.ค. 2524

 

 

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระกรุณาธิคุณต่อหอสมุดแห่งชาติ โดยพระราชทานแนะนำและแนวคิดในการอนุรักษ์ พัฒนา และส่งเสริมงานหอสมุดแห่งชาติอย่างต่อเนื่อง พร้อมทั้งเสด็จฯ ไปหอสมุดแห่งชาติหลายครั้ง นับแต่ พ.ศ. 2511 เรื่อยมา รวมทั้งเสด็จฯ ไปทรงประกอบพิธีเปิดการประชุมสภาบรรณารักษ์แห่งภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เมื่อวันที่ 11 มิ.ย. 2558 ซึ่งหอสมุดแห่งชาติเป็นเจ้าภาพร่วมกับสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทย และกรุงเทพมหานครจัดขึ้น

 

ในการพัฒนานั้น หอสมุดแห่งชาติมีพัฒนาการมาตามลำดับ เพราะให้ความสำคัญกับการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ และตระหนักถึงหอสมุดแห่งชาติที่เป็นแหล่งมรดกภูมิปัญญาสำคัญของชาติ รวมทั้งการปรับปรุงอาคารหลังเดิมที่เปิดให้บริการมายาวนานตั้งแต่ พ.ศ. 2509 และสร้างอาคารหลังใหม่ สรุปได้ว่า เมื่อวันที่ 12 ต.ค. 2560 ซึ่งเป็นวันครบรอบการสถาปนา หอสมุดแห่งชาติ 112 ปี หอสมุดแห่งชาติได้ก้าวสู่ห้องสมุดในยุคสังคมดิจิทัลที่รองรับความต้องการในทุกมิติของการอ่าน มีระบบสืบค้นที่ทันสมัย พรั่งพร้อมด้วยทรัพยากรสารสนเทศทุกประเภท นับเป็นหอสมุดอัจฉริยะ ทัดเทียมนานาชาติ