การจ้างงาน ของพลังงานหมุนเวียนในประเทศไทย

โดย เดชรัต สุขกำเนิด อาจารย์และคณะ

ในช่วงระยะเวลา 20 ปีที่ผ่านมาพลังงานหมุนเวียนมีการเติบโตเป็นอย่างมาก จากความห่วงกังวลในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพื่อลดภาวะการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศโลก บวกกับความก้าวหน้าอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีพลังงานหมุนเวียน ทำให้สามารถผลิตได้ในประสิทธิภาพที่ดีขึ้นและในต้นทุนที่ต่ำลงจนสามารถแข่งขันได้กับพลังงานจากซากดึกดำบรรพ์ทั่วไป

จากการขยายตัวของพลังงานหมุนเวียนอย่างรวดเร็ว จนกระทั่งในปี 2555 พลังงานหมุนเวียนทั่วโลกมีกำลังการผลิตติดตั้งใหม่มากกว่าพลังงานจากซากดึกดำบรรพ์เป็นครั้งแรก และหลังจากนั้นพลังงานหมุนเวียนก็เติบโตรวดเร็วกว่าพลังงานจากซากดึกดำบรรพ์ตลอดมา

ในประเทศไทยพลังงานหมุนเวียนของไทยได้เริ่มขยายตัวตั้งแต่ช่วงปี 2537 และมีกำลังการผลิตติดตั้งถึง 1,000 เมกะวัตต์ เป็นครั้งแรก ในปี 2549 และถึง 2,000 เมกะวัตต์ ในปี 2553 จนกระทั่งมากกว่า 5,000 เมกะวัตต์ ในปี 2559

ประโยชน์ข้อหนึ่งของการพัฒนาพลังงานหมุนเวียน คือ พลังงานหมุนเวียนช่วยให้เกิดการจ้างงานในประเทศ บทความนี้นำเสนอผลงานการศึกษาล่าสุดของผมและเพื่อนอาจารย์จากหลายสถาบัน ช่วยกันเก็บข้อมูลการจ้างงานของพลังงานหมุนเวียนในไทย จนเป็นประมาณการการจ้างงานของพลังงานหมุนเวียนในไทย

จากผลการสำรวจพบว่าการเปรียบเทียบการจ้างงานโดยตรงของพลังงานหมุนเวียนแต่ละประเภท โดยเทียบเป็นอัตราการจ้างงานโดยตรงคิดเป็นตำแหน่งงานต่อการผลิตไฟฟ้าหนึ่งล้านหน่วย (หรือ 1 GWh) พบว่า ก๊าซชีวภาพและพลังงานชีวมวลจะมีอัตราการจ้างงานโดยตรงสูงสุดที่ 1.272 และ 0.871 ตำแหน่งงานต่อการผลิตไฟฟ้าหนึ่งล้านหน่วยต่อปี ตามมาด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ที่มีอัตราการจ้างงาน 0.766 ตำแหน่งงานต่อการผลิตไฟฟ้าหนึ่งล้านหน่วยต่อปี และพลังงานลม 0.262 ตำแหน่งงานต่อการผลิตไฟฟ้าหนึ่งล้านหน่วยต่อปี

การจ้างงานของพลังงานหมุนเวียนทั้ง 4 ประเภท มีอัตราการจ้างงานต่อการผลิตไฟฟ้าหนึ่งล้านหน่วยสูงกว่าการผลิตไฟฟ้าจากถ่านหิน ซึ่งมีอัตราการจ้างงานโดยตรง 0.094 ตำแหน่งงานต่อการผลิตไฟฟ้าหนึ่งล้านหน่วยต่อปี

จากตัวเลขดังกล่าวเราสามารถประมาณการการจ้างงานโดยตรงในการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนของไทยในปี 2559 ไว้ที่ประมาณ 17,758 ตำแหน่งงาน โดย 80% ของตำแหน่งงานทั้งหมดเป็นการจ้างงานในการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานชีวมวล (14,323 ตำแหน่งงาน) ตามมาด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ 2,588 ตำแหน่งงาน ก๊าซชีวภาพ 757 ตำแหน่งงาน และพลังงานลม 90 ตำแหน่งงาน

ทั้งนี้ เมื่อเปรียบเทียบในจำนวนหน่วยการผลิตไฟฟ้าจำนวนเท่ากัน ประมาณการการจ้างงานโดยตรงในการผลิตไฟฟ้าจากถ่านหินเท่ากับ 1,950 ตำแหน่งงาน/ปี เท่านั้น ดังนั้นพลังงานหมุนเวียนจึงมีบทบาทในการจ้างงานสุทธิมากกว่าถ่านหินถึงกว่า 1.5 หมื่นตำแหน่งงาน

และหากนำข้อมูลกำลังการผลิตติดตั้งในโครงการพลังงานหมุนเวียน ทั้งที่เดินเครื่องแล้วและอยู่ในระหว่างการดำเนินการตามสัญญาการรับซื้อไฟฟ้าที่มีอยู่ พบว่าหากมีการดำเนินการตามสัญญาที่ผูกพันไว้จนครบถ้วนแล้ว ในปี 2562 การจ้างงานโดยตรงของการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนจะเพิ่มขึ้นเป็น 27,415 ตำแหน่งงาน หรือเพิ่มขึ้นอีก 9,657 ตำแหน่งงานเลยทีเดียว

ยิ่งหากมีการพัฒนาพลังงานหมุนเวียนจนครบถ้วน 100% ในปี 2593 การจ้างงานโดยตรงของพลังงานหมุนเวียนในประเทศไทยในปี 2593 จะเท่ากับ 172,164 ตำแหน่งงาน (เฉลี่ยตำแหน่งงานเพิ่มขึ้นปีละ 4,670 ตำแหน่งงาน/ปี) โดยแบ่งเป็นพลังงานชีวมวลและพลังงาน
แสงอาทิตย์มากที่สุดที่ 77,964 และ 76,620 ตำแหน่งงานตามลำดับ รองลงมา คือ พลังงานลมและก๊าซชีวภาพ ตามลำดับ

นอกเหนือจากการจ้างงานในไทย การพัฒนาพลังงานหมุนเวียนจนครบถ้วน 100% ใน 4 ประเทศลุ่มน้ำโขงยังมีส่วนทำให้เกิดการจ้างงานโดยตรง ในปี 2593 ถึงประมาณ 306,704 ตำแหน่ง โดยพลังงานแสงอาทิตย์จะมีการจ้างงานมากที่สุดประมาณ 143,570 ตำแหน่งงาน รองลงมา คือ พลังงานชีวมวล 89,804 ตำแหน่งงาน โดยประเทศที่จะมีการจ้างงานมากที่สุด คือ เวียดนาม ซึ่งจะมีการจ้างงานโดยตรงมากกว่าไทยเล็กน้อย

ทั้งนี้หากไทยจะสามารถมีส่วนร่วมในการทำงานในตำแหน่งงานในประเทศเพื่อนบ้านสักร้อยละ 10 เราก็จะมีตำแหน่งงานเพิ่มขึ้นกว่า 3 หมื่นตำแหน่ง (หรือเพิ่มขึ้นประมาณ 1,000 ตำแหน่งงาน/ปี)

ดังนั้น จะเห็นได้ว่าพลังงานหมุนเวียนมีบทบาทสำคัญมากในแง่ของการจ้างงานในอนาคต และศักยภาพในการจ้างงานของพลังงานหมุนเวียนจะเพิ่มขึ้นอย่างมาก เมื่อเราพัฒนาพลังงานหมุนเวียนอย่างเต็มรูปแบบ และมองตลาดการพัฒนาพลังงานหมุนเวียนให้ครอบคลุมทั้งภูมิภาค แทนที่จะมองแต่เฉพาะในไทยเช่นที่ผ่านมา