ถุงพลาสติกเป็นศูนย์ ในรั้วมหาวิทยาลัย

โดย พริบพันดาว ภาพ : วิชาญ เจริญเกียรติภากุล

ในช่วงสัปดาห์ถึง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา กระแสรณรงค์เลิกใช้พลาสติกกระหึ่มขึ้นในสังคมไทยอีกครั้ง เหตุผลก็ต่อเนื่องมาจากวันสิ่งแวดล้อมโลก 5 มิ.ย.ที่ผ่านมา รวมถึงข่าวเศร้าใจที่วาฬนำร่องครีบสั้นเกยตื้นตายลงที่คลองนาทับ อ.จะนะ จ.สงขลา ด้วยสาเหตุของการกินและ
ถุงพลาสติกตกค้างจำนวนมากในกระเพาะและช่องท้อง

ล่าสุดได้ทราบข่าวถึงความตื่นตัวของสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษาเก่าแก่ของไทย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จะนำร่องใช้แก้วกระดาษที่ย่อยสลายได้ 100% เพื่อใช้ทดแทนแก้วพลาสติก ตั้งแต่วันที่ 10 ก.ค. 2561 เป็นต้นไป

ว่าไปแล้วคงจะพูดว่าตื่นตัวก็ไม่ได้ เพราะการพัฒนาแก้วกระดาษย่อยสลาย 100% ใน 4 เดือนนั้น เป็นส่วนหนึ่งในโครงการจุฬาฯ ซีโร่ เวสต์ (Chula Zero Waste) ซึ่งดำเนินการต่อเนื่องสู่ปีที่ 2 เข้าไปแล้ว

สำหรับแก้วกระดาษที่ใช้จะมีคุณสมบัติคือ 1.กระดาษชนิดพิเศษที่สามารถย่อยสลายได้ 2.สารเคลือบไบโอพลาสติกประเภท PBS ซึ่งผลิตจากวัสดุธรรมชาติ 3.หมึกพิมพ์น้ำมันถั่วเหลือง (Soy Ink) โดยจากการทดสอบทำปุ๋ยหมัก พบว่าแก้วแต่ละใบสามารถย่อยสลายจนหมดได้ภายใน 4-6 เดือน หรือหากตัดเป็นชิ้นเล็กๆ ไว้ตามโคนต้นไม้ก็สามารถย่อยสลายได้ภายในเวลาไม่เกิน 12 เดือน

การลดขยะที่ดีที่สุด คือลดการใช้นั่นเอง การใช้แก้วกระดาษแบบใหม่นี้ จะทำให้ราคาเครื่องดื่มในโรงอาหารที่จุฬาฯ เพิ่มขึ้นแก้วละ 2 บาท ตามต้นทุนที่เพิ่มขึ้น แต่หากมีการนำแก้วส่วนตัวมาใช้ก็จะลดราคาในส่วนนี้ลง ซึ่งเป็นทางเลือกให้กับผู้ซื้อ ซึ่งถ้าการทดลองใช้สำเร็จ ก็จะขยายผลไปยังพื้นที่รอบมหาวิทยาลัย รวมถึงพัฒนาผลิตภัณฑ์ทดแทนอื่นๆ เช่น ถุงพลาสติก และหลอด ที่ปัจจุบันยังมีต้นทุนสูงมากเกินไป

แก้วกระดาษจะเริ่มมีการทดลองใช้ภายใน 7 โรงอาหารส่วนกลางของจุฬาฯ มหาวิทยาลัย ก่อนขยายผลให้ครบ 17 โรงอาหารทั่วมหาวิทยาลัย ภายใน 3 เดือน ซึ่งประเมินว่าจะสามารถลดขยะจากแก้วพลาสติกได้มากกว่า 2 ล้านใบ/ปี

ก่อนหน้านี้ไปสักเดือน มหาวิทยาลัยระดับชั้นนำอีก 1 ที่ คือ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้ร่วมมือกับภาคเอกชนด้านค้าปลีกยักษ์ใหญ่ เดินหน้าโครงการยกเลิกการใช้พลาสติกครั้งเดียวทิ้ง (NO MORE SINGLE USE PLASTIC) พร้อมตั้งเป้าเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ถุงพลาสติกในร้านสะดวกซื้อเป็น “ศูนย์”

การใช้ 5 มาตรการ ได้แก่ 1.ยกเลิกการให้บริการถุงพลาสติกในทุกสาขาภายในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต เว้นเฉพาะ ถุงสำหรับใส่ของร้อนพร้อมทานเท่านั้น ยกเว้นสาขาโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ จะยังมีถุงพลาสติกให้บริการ ควบคู่ไปกับการใช้วิธีการรณรงค์ที่เหมาะสม เนื่องจากมีบุคคลภายนอกใช้บริการเป็นส่วนใหญ่ 2.จำกัดการให้ช้อน ส้อม และหลอดพลาสติก โดยให้บริการเมื่อผู้ใช้บริการร้องขอเท่านั้น 3.ยกเลิกจำหน่ายน้ำดื่มที่มีพลาสติกหุ้มฝาขวด 4.ยกเลิกการให้บริการหลอดที่มีถุงพลาสติกหุ้ม และ 5.ยกเลิกการรับร้องเรียนกรณีพนักงานไม่ให้ถุงพลาสติก

การเลิกใช้แก้วพลาสติกชนิดใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้งในครั้งนี้ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยคาดการณ์ว่าจะสามารถลดการใช้แก้วพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวแล้วทิ้งได้ราว 9 หมื่นใบ/เดือน

น่าชื่นชมทั้งสองมหาวิทยาลัยชั้นนำของประเทศไทย ซึ่งมีความคืบหน้าล่าสุดที่พยายามทำให้สถาบันระดับอุดมศึกษา เป็นมหาวิทยาลัยรักษ์สิ่งแวดล้อม มีนโยบายเรื่องการยกเลิกการใช้ถุงพลาสติกเป็นต้นแบบในการปฏิบัติได้จริงและมีการปรับใช้อย่างเหมาะสม โดยเฉพาะการลด ละเลิก ใช้ถุงพลาสติกอย่างมีระบบและกำหนดเป็นระเบียบอย่างเป็นขั้นตอน มีแผนรองรับทั้งระยะสั้น กลาง ยาว และอย่างยั่งยืน