เข้าใจผิด

โดย ถาวร หลีกภัย

เมืองไทยเมื่อวันวานทางภาคเหนือของประเทศมีเขาหัวโล้น ไร่ฝิ่น เป็นภาพที่นักสำรวจแร่ คนเดินทางอย่างผม ได้ผ่านได้เห็นและตัวผมเองก็เคยนอนค้างคืนในหมู่บ้านชาวเขาด้วย ภาพถ่ายในอดีตบอกเล่าเรื่องราวการตัดไม้ทำลายป่า การทำไร่เลื่อนลอย การปลูกฝิ่นเป็นอาชีพ หากวิถีชีวิตชาวไทยภูเขายังไม่เปลี่ยนไป เมืองไทยจะแห้งแล้ง ภัยธรรมชาติจะเพิ่มความรุนแรง ผู้คนทำมาหากินกับยาเสพติดจะเพิ่มจำนวนขึ้น ก่อให้เกิดอาชญากรรมเพิ่มตามมา

เป็นความโชคดีที่แผ่นดินนี้ มีสถานีเกษตรหลวงอ่างขาง อ.ฝาง จ.เชียงใหม่ ได้ถูกจัดตั้งขึ้นมา เมื่อปี 2512 ตามพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อส่งเสริมอาชีพเกษตรกรรมทดแทนการปลูกฝิ่น สถานที่นี้เป็นสถานีวิจัยแห่งแรกของโครงการหลวง ความเขียวขจีของผักและผลไม้เมืองหนาว ตลอดจนการปลูกต้นไม้ทดแทนป่าที่หายไปเป็นการนำร่องให้ชาวเขาได้ทำตาม เพราะได้เห็นผลสำเร็จจากภาคปฏิบัติที่เป็นไปได้จริง ผลที่ตามมาชีวิตความเป็นอยู่ทั้งชาวเขาและชาวเราบนพื้นราบค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับ การทำมาหากินที่เป็นสัมมาชีพทำให้เกิดความสงบร่มเย็นและความสมบูรณ์ของแผ่นดินได้กลับคืนมา

ประมาณปี 2522 ผมถูกยืมตัวจากบริษัท ไทยฟลูออไรท์ พรอเซสซิ่ง ให้มาช่วยงานบริษัท ชลประทานซีเมนต์ เพื่อทำการสำรวจแหล่งถ่านหินทั่วประเทศไทยตามโครงการของบริษัทที่จะนำถ่านหินที่มีอยู่ในประเทศมาใช้เป็นเชื้อเพลิงแทนน้ำมันเตาในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์

นอกจากแหล่งถ่านหินบ้านปู บ้านป่าคา อ.ลี้ จ.ลำพูน และแหล่งถ่านหินใน จ.ลำปางแล้ว ผมมีหน้าที่ที่จะต้องขึ้นไปสำรวจแหล่งถ่านหินที่เวียงแหง จ.เชียงใหม่ ด้วย

ในการเดินทางไปเวียงแหง ผมได้พนักงานขับรถคนใหม่ชื่อ มนัส นิลกลัด มนัสอายุน้อยกว่าผมมากและเพิ่งมาทำงานกับผมเป็นครั้งแรก ผมได้ซักถามประวัติการทำงานเพื่อจะได้ทราบประสบการณ์การทำงานของมนัส มนัสได้เล่าว่า เขาเคยขับรถให้ คุณอรัญญา นามวงศ์ ดาราภาพยนตร์ชื่อดังในยุคนั้น ซึ่งก็พอช่วยให้ผมได้ไว้วางใจในฝีมือการขับรถของมนัสได้ระดับหนึ่ง

จาก กทม.มนัสกับผมช่วยกันขับรถสำรวจมาพักค้างคืนที่โรงแรมในเชียงใหม่ เช้าตรู่วันรุ่งขึ้นเราก็ออกเดินทางไปเวียงแหง ในช่วงแรกเป็นถนนบนพื้นราบเป็นส่วนใหญ่ จึงไม่มีปัญหาแต่อย่างใด แต่พอขึ้นดอยซึ่งเป็นเขาหัวโล้น ทางก็แคบลงและเป็นถนนดิน มีรถชาวบ้านติดหล่มอยู่บนดอยสูง รถของเราขับเคลื่อน 4 ล้อ ได้ช่วยลากรถของชาวบ้านให้ขึ้นจากหล่มก่อนที่เราจะเดินทางผ่านไปได้

รถวิ่งไปตามสันเขาไม่มีต้นไม้ใหญ่เลย ก่อนที่จะเข้าเขตดอยสูงมีป่าสนอยู่เบื้องหน้า อากาศเริ่มหนาวเย็นจนรู้สึกได้ มีเด็กดอยอยู่ในชุดเผ่าสวยงามยืนอยู่ข้างทาง ผมได้แวะลงทักทายกับพวกเด็กๆ และได้ถ่ายภาพมาฝากท่านผู้อ่านด้วย หลังจากเดินทางไปได้สักพักใหญ่ ผมก็ได้พบเห็นไร่ฝิ่นอยู่ริมทาง ผมคิดในใจ ขนาดข้างถนนยังมีไร่ฝิ่นแล้วที่ลับตาคนจะมีไร่ฝิ่นมากขนาดไหน โรงแรมที่เราพักในเชียงใหม่ มีคำเตือนแขกด้วยอักษรตัวโตทำนองว่าค้ายาเสพติดโทษถึงประหารชีวิต

มนัสจอดรถ เราได้ลงจากรถเอากล้องมาถ่ายรูปไร่ฝิ่นกัน ปกติมนัสจะพูดเมื่อผมถาม แต่คราวนี้มนัสพูดขึ้นมาก่อนว่า “ลูกพี่ผมขอเอาฝิ่นติดมือไปหน่อยนะ” ผมรู้สึกรำคาญใจในคำพูดทีเล่นทีจริงของมนัส ยังจำได้ผมตอบกลับไปว่า “เอาซี แล้วมนัสเดินกลับเองนะ”

เมื่อเราเดินทางไปถึงเวียงแหงผมก็รีบทำการสำรวจทันที ธรณีวิทยาของแหล่งถ่านหินเวียงแหงก็เช่นเดียวกันกับแหล่งถ่านหินบ้านปู บ้านป่าคา อ.ลี้ จ.ลำพูน ที่เกิดในยุคเทอร์เชียรี เมื่อผมได้เห็นสถานที่จริง ผมก็มีข้อเปรียบเทียบเบื้องต้นที่จะได้นำเสนอบริษัทต่อไป

ปัญหาที่ผมเริ่มกังวลใจกลับเป็นเรื่องที่ว่ามนัสจะกล้าเอาฝิ่นติดมือกลับไปตามที่เขาพูดหรือไม่ ถ้าผมค้างคืนที่เวียงแหง ผมก็ไม่ทราบว่าจะมีใครมาขายฝิ่นให้กับมนัสหรือไม่ เพราะว่าดูเหมือนฝิ่นจะเป็นของที่หาได้ง่ายที่นี่ เพื่อตัดปัญหาเรื่องนี้ ผมจึงชวนมนัสกลับเชียงใหม่ในตอนพลบค่ำของวันนั้นเลย

มนัสได้ทำงานกับผมอีกหลายครั้งหลายหน ทั้งที่กาญจนบุรีและเพชรบุรี เราจึงรู้จักกันดี ผมจึงรู้ว่ามนัสเป็นคนตั้งใจทำงาน ไม่สนใจเรื่องยาเสพติด เมื่อมนัสแต่งงานที่ จ.เพชรบุรี ผมก็ได้ขับรถจาก กทม. มาร่วมงานด้วย ต่อมามนัสได้ลาออกจากบริษัทและไปประกอบอาชีพส่วนตัว มนัสประสบความสำเร็จเป็นอย่างมากจนมีฐานะมั่นคง เคยได้รับเลือกเป็นผู้ใหญ่บ้านห้วยผึ้ง ต.ห้วยสัตว์ใหญ่ (ป่าละอู) อ.หัวหิน จ.ประจวบคีรีขันธ์ อยู่ 3 ปี

มนัสได้ให้ความรู้กับผมว่า ละอูเป็นภาษากะเหรี่ยงแปลว่า ไผ่ ดังนั้นป่าละอูก็คือก็คือป่าไผ่นั่นเอง