สถาบันโพธิคยาวิชชาลัย ที่พระพุทธบาท

โดย สมาน สุดโต

สถาบันโพธิคยาวิชชาลัย 980 นำโดยสุภชัย วีระภุชงค์ เลขาธิการ นำคณะกรรมการและสมาชิกทั้งพระสงฆ์และฆราวาส กราบไหว้พระธาตุและวัดสำคัญในภาคเหนือ 19-25 พ.ค. 2561 เริ่มต้นบูชาพระพุทธบาท ที่จ.สระบุรี โดยได้รับการต้อนรับอย่างดีจากพระธรรมปิฎก เจ้าอาวาสวัดพระพุทธบาท บัณฑิต เทวีทิวารักษ์ ผวจ.สระบุรี เฉลิม วงศ์ไพรอดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด

ในการนี้ พระธรรมโพธิวงศ์ (วีรยุทธ์วีรยุทฺโธ) หัวหน้าพระธรรมทูตไทย สายอินเดีย เนปาล เป็นประธานในการนำบูชาพระพุทธบาท เมื่อเสร็จพิธีต่างๆ แล้วได้ปลูกต้นพระศรีมหาโพธิ์ ที่นำหน่อมาจากพุทธคยาเพื่อบูชาพระพุทธบาทไว้หนึ่งต้น

รอยพระพุทธบาทนั้น ตั้งอยู่เชิงเขาสุวรรณบรรพต เป็นหลุมลึก ลักษณะเหมือนรอยพระบาททั่วไป มีมณฑปขนาดใหญ่ครอบอยู่ ที่น่าสังเกตเสื่อปูพื้นรอบรอยพระพุทธบาทเป็นเสื่อสานด้วยแผ่นเงิน ซึ่งไม่เคยพบที่อื่น

อันรอยพระพุทธบาทนี้ค้นพบในสมัยพระเจ้าทรงธรรมแห่งกรุงศรีอยุธยา ตามตำนานว่าหลังจากพระภิกษุไทยคณะหนึ่งเดินทางไปศรีลังกาเพื่อบูชารอยพระพุทธบาทที่นั่น และได้ทราบจากพระสงฆ์ลังกาว่า ประเทศไทยก็มีรอยพระพุทธบาทเหมือนกัน โดยอยู่ที่เขาสุวรรณบรรพต จึงได้นำความกราบทูลสมเด็จพระเจ้าทรงธรรมให้ทรงทราบ และได้สืบหาจนพบรอยพระพุทธบาทดังกล่าว แต่ก่อนการพบก็มีตำนานเรื่องพรานบุญว่ายิงเนื้อบาดเจ็บ เนื้อนั้นวิ่งหลบไปไหล่เขา สักพักหนึ่งวิ่งออกมาเป็นปกติ พรานบุญจึงตามไปดูก็พบหลุมลึกมีน้ำขังอยู่ จึงสันนิษฐานว่าเนื้อนั้นดื่มน้ำนี้จึงหายเป็นปกติ เมื่อพรานบุญเอาน้ำนั้นลูบตัว กลากเกลื้อนที่มีอยู่ก็หายเช่นกัน

เมื่อสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม ทรงทราบวินิจฉัยแล้วเกิดพระราชศรัทธา จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สร้างพระมณฑปยอดเดี่ยวสวมรอยพระพุทธบาท กำหนดเป็นพุทธเจดีย์ และสร้างอารามวัตถุอื่นๆ เช่น พระอุโบสถ พระวิหาร ให้เป็นที่สำหรับพระภิกษุอยู่แรม เพื่อทำการบริบาลพระพุทธบาท ทรงพระราชศรัทธาอุทิศเนื้อที่โยชน์หนึ่ง โดยรอบรอยพระพุทธบาทถวายเป็นพุทธเกษตรต่างพุทธบูชา

พระพุทธบาทนี้มีชื่อเสียงมาก พระราชามหากษัตริย์ พระราชวงศ์ใหญ่น้อย ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาถึงรัตนโกสินทร์ รวมถึงประชาชนทั่วไปจะมาบูชาเป็นประจำ ส่วนพระภิกษุโดยเฉพาะพระบวชใหม่จากวัดต่างๆ จะธุดงค์ แสวงบุญ ปักกลดที่พระพุทธบาทนี้ หลังจากออกพรรษา แต่ปัจจุบันไม่ค่อยพบแล้ว

ส่วนประเพณีนมัสการรอยพระพุทธบาท จะกำหนดขึ้นเป็น 2 ช่วงคือ ในช่วงแรกตั้งแต่วันขึ้น 1 ค่ำ ถึง 15 ค่ำ เดือน 3 เป็นเวลา 15 วัน และในช่วงที่ 2 ตั้งแต่วันขึ้น 8 ค่ำ ถึง 15 ค่ำ เดือน 4 เป็นเวลา 8 วัน

ในงานบุญประเพณีนี้ยังมีการออกร้านขายของพื้นเมือง การละเล่นพื้นเมืองและมหรสพต่างๆ ฉลองอีกด้วย