คืนเวลาให้เด็ก เป็นเด็กเสียที

โดย ไกรยส ภัทราวาท

เราทุกคนล้วนเคยเป็นเด็กมาก่อน ซึ่งน่าจะเป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุดในชีวิตของหลายคนเลยทีเดียว แต่เชื่อไหมครับว่าแต่ละคนกลับได้มี “เวลาเป็นเด็ก” ไม่เท่ากัน เด็กบางคนถูกเลี้ยงดูโดยมีเวลาเป็นเด็กอย่างเต็มที่ แต่เด็กบางคนกลับถูกเลี้ยงดูโดยแทบไม่มีเวลาเป็นเด็กเลย งานวิจัยล่าสุดพบว่าวิธีการเลี้ยงดูที่แตกต่างเช่นนี้มีผลอย่างมากต่อพัฒนาการของเด็กและอนาคตตลอดชีวิตของเขา

งานวิจัยล่าสุดจากการร่วมมือกันของบริษัท Uniliver OMO-Persil Lego Foundation และ IKEA ซึ่งเป็นกลุ่มธุรกิจพันธมิตร “เปื้อนสิดี” (Dirt is Good) ร่วมกับ National Geographic พบว่าเด็กที่มีโอกาสเล่นในสิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้อต่อการเล่นของเด็กอย่างเต็มที่แล้ว จะสามารถพัฒนาทักษะการสื่อสาร การทำงานเป็นทีม พัฒนาความฉลาดทางอารมณ์ (EQ) ทักษะการเจรจาต่อรอง ความยืดหยุ่นทางความคิด และช่วยให้เด็กมีความมุ่งมั่นในการต่อสู้กับอุปสรรคในชีวิตมากขึ้นในอนาคต ซึ่งล้วนเป็นทักษะและคุณลักษณะที่สำคัญมากในศตวรรษที่ 21 และเป็นที่ต้องการของตลาดแรงงานและสังคม

การเล่นของเด็กสร้างทักษะที่สำคัญเหล่านี้ได้อย่างไร? งานวิจัยในเด็กพบว่า เมื่อเด็กได้มีโอกาส “เล่นด้วยตัวเอง” แล้วเด็กจะมีโอกาสได้ฝึกฝนการคิดของตนเอง (Original Thinking) ซึ่งเป็นรากฐานที่สำคัญของความคิดสร้างสรรค์ นอกจากนั้น เด็กเล็กที่เคยได้ “เล่นก่อสร้าง” มักจะมีแนวโน้มในการพัฒนาทักษะด้านมิติสัมพันธ์ (Spatial Visualization) ซึ่งเป็นทักษะขั้นพื้นฐานที่สำคัญที่จะพัฒนาไปสู่ทักษะทางคณิตศาสตร์ และทักษะการแก้ไขปัญหาในอนาคตอย่างมาก

แต่เป็นเรื่องน่าเสียดายที่รายงานวิจัยดังกล่าว กลับพบว่า 56% ของเด็กในการสำรวจกลับมี “เวลาเล่น” น้อยกว่า “นักโทษ” ที่มีโทษระดับสูงสุดในเรือนจำของสหรัฐอเมริกา! เพราะการจัดตารางเวลาชีวิตเด็กของพ่อแม่ผู้ปกครองที่ไม่ให้โอกาสลูกหลานได้มีเวลาเล่นเป็นของตัวเองมากนัก อันเนื่องมาจากหลายสาเหตุ เช่น ความกลัวว่าการเล่นจะเป็นอันตรายต่อเด็ก ทั้งจากอุบัติเหตุที่อาจจะเกิดขึ้น การติดเชื้อโรค ความสกปรก หรือการไม่มีเวลาได้ดูแลลูกเล่นอย่างใกล้ชิด เป็นต้น

พ่อแม่ในการสำรวจกว่า 49% ตอบแบบสอบถามว่าไม่มีเวลาว่างที่จะเล่นกับลูกของตนเลย และพ่อแม่ 78% ตอบว่าโลกในยุคสมัยนี้ไม่ปลอดภัยเท่ากับโลกในยุคที่ตนเองเป็นเด็ก ในขณะที่เด็กจำนวนมากแม้พ่อแม่ผู้ปกครองจะเปิดโอกาสให้เล่น แต่ก็อาจอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ไม่มี “ที่เล่น” ที่ปลอดภัยสำหรับการเล่นอย่างเต็มที่ หรือไม่มีที่เล่นให้เลย

เวลาของเด็กที่ได้เล่นอย่างเป็นอิสระ คือช่วงเวลาที่พิเศษที่สุดช่วงหนึ่งของชีวิตที่จะไม่มีวันย้อนกลับมาอีกแล้ว “โอกาสที่ได้เล่น คือโอกาสที่เด็กจะได้เรียนรู้” เด็กที่ได้เล่นอย่างเป็นตัวของตัวเองอย่างเต็มที่จะได้มีโอกาสค้นหาโลกรอบตัวของตนเอง และได้มีโอกาสเชื่อมโยงทั้งทางกายภาพและทางสติปัญญากับเด็กคนอื่นๆ ในโลกใบนี้ รวมถึงได้มีโอกาสสร้างสรรค์และเติบโตในด้านต่างๆ ซึ่งล้วนเป็นพื้นฐานที่สำคัญในการเติบโตขึ้นเป็นผู้ใหญ่ที่ประสบความสำเร็จในอนาคต

โลกในยุค 4.0 เป็นโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ความทันสมัยของเทคโนโลยีในปัจจุบันทำให้คนกำลังถูกแทนที่ด้วยเทคโนโลยีต่างๆ เช่น ปัญญาประดิษฐ์ (AI) การผลิตอัตโนมัติ (Automation) ฯลฯ ทำให้เด็กในวันนี้จะต้องไปประกอบอาชีพในอนาคตซึ่งกว่า 60% อาจจะยังไม่มีอยู่เลยในปัจจุบัน และไม่มีสอนในโรงเรียน ดังนั้น การเลี้ยงดู และการศึกษา ในปัจจุบันจึงต้องกลับมาทบทวนถึงแนวทางในการพัฒนาเด็กที่ใช้อยู่ให้ดีว่าเอื้อให้เด็กมีความพร้อมและทักษะที่เท่าทันกับการเปลี่ยนแปลงในอนาคตที่พวกเขาจะต้องพบเจอหรือไม่

การเล่นของเด็กอาจเป็นเรื่องเล็กๆ สำหรับผู้ใหญ่หลายคน แต่งานวิจัยชี้ให้เห็นแล้วว่า การเล่นเป็นเรื่องสำคัญต่ออนาคตของเด็กและประเทศเพียงใด “ถึงเวลาคืนเวลาเล่นให้แก่เด็กกันเถอะครับ”